Johan Karlsson

Ekonomiści posługiwali się latarnią morską, by pokazać, że rynek nie potrafi dostarczać dóbr publicznych. Coase znalazł prywatne latarnie finansowane z opłat portowych. Były to monopole egzekwowane przez państwo.

Rzeki wyznaczają niemal jedną czwartą lądowych granic międzynarodowych na świecie. Przesuwają się jednak, wylewają i żywią oba brzegi – dlatego granice rzeczne wciąż zamieniają się w spory, które trwają przez pokolenia.

Ludzie o silnych więziach społecznych mają o 50% wyższe szanse przeżycia. Jak samotność szkodzi ciału, co pokazują trendy i dlaczego rządy traktują ją jak prywatne nieszczęście.

Od linii oblężniczych Cezara pod Alezją po spalone pola wokół Al-Faszir głód jest jedną z najstarszych i najskuteczniejszych broni wojennych. Jak go używano – i dlaczego prawo stworzone, by go powstrzymać, tak rzadko działa.

Skarbiec na Svalbardzie i kilka banków genów przechowują różnorodność upraw, którą monokultura wyrzuciła. Od irlandzkiego Lumpera po banana Cavendish, którego atakuje dziś TR4: co mogą te kopie zapasowe, czego nie mogą i kto za nie płaci.

W 1882 roku żaglowiec przewiózł mrożoną baraninę z Nowej Zelandii do Londynu. Handel, który zapoczątkował, przesądził o tym, co będą wytwarzać całe kraje i kto kogo będzie żywił, i to trwalej niż którakolwiek z wojen tego stulecia.

196 państw ratyfikowało konwencje genewskie, a mimo to w ponad 120 konfliktach zbrojnych ich łamanie to codzienność. Wystarczy prześledzić mechanizmy egzekwowania, by zobaczyć dlaczego.

Od ustawy o pełnomocnictwach z 1933 roku po Węgry Orbána demokracje rzadko giną w zamachu stanu. Rozmontowują je, legalnie krok po kroku, przywódcy, którzy wciąż wygrywają wybory – dopóki, czasem, nie przegrają.

Rzym, Osmanowie, Wielka Brytania i Związek Radziecki wykazywały te same ekonomiczne sygnały ostrzegawcze na dziesięciolecia przed upadkiem: psutą monetę, granice, na które nie było ich stać, nieopodatkowane elity, najemne armie i reformy, których nikt nie potrafił przeprowadzić.