Finlandia zniszczyła milion min lądowych. Dlaczego chce je odzyskać?

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: 25 października 2026 · 16 min czytania

3 lutego 2026 roku w garnizonie Brygady Kainuu w Kajaani, we wschodniej Finlandii, młody poborowy brnął przez śnieg i rozciągnął między dwiema sosnami cienki niebieski drut. Drugi koniec drutu był przymocowany do miny ukrytej jakieś 20 metrów dalej. Ktoś ustawił tablicę ostrzegawczą z napisem „Miinoja, mines” i trupią czaszką w czerwonym trójkącie zwróconym wierzchołkiem w dół, międzynarodowym symbolem terenu zaminowanego. Armia zaprosiła dziennikarzy, żeby pokazać im, jak uczy umiejętności, której Finlandia wyrzekła się z mocy prawa.

Na końcu drutu czekała mina Claymore, ładunek kierunkowy, który miota odłamki do przodu. Tej zimy fińska armia nie miała żadnych operacyjnych zapasów min przeciwpiechotnych, więc ćwiczyła na minie Claymore ustawionej tak, by wybuchała, gdy ktoś zahaczy o drut. Traktat z 1997 roku zakazujący min przeciwpiechotnych dopuszcza to urządzenie, gdy odpala je żołnierz, i zakazuje go, gdy robi to potykacz.

Porucznik Joona Ratto, oficer brygady, wyjaśnił, do czego służy drut. „Możemy ich używać, żeby zatrzymać wroga albo ewentualnie zaalarmować własne oddziały na pozycjach obronnych” – powiedział, a tak czy inaczej chodzi o to, by obrońcy zyskali czas na przygotowanie się do „wymiany ognia”. Jego brygada odpowiada za 700 kilometrów liczącej 1340 kilometrów granicy Finlandii z Rosją.

W doniesieniach opublikowanych 19 października 2026 roku Siły Obronne Finlandii poinformowały, że chcą kupić od fińskich producentów milion min przeciwpiechotnych za około 100 milionów euro. Do 20 października nie podpisano żadnej umowy. Ta liczba ma swoją historię. Zanim Finlandia przystąpiła do traktatu, miała około miliona min przeciwpiechotnych. W latach 2012–2015 zniszczyła 1 013 571 z nich, ostatnią 15 sierpnia 2015 roku, prawie rok przed upływem terminu.

Finlandia jest jedną z pięciu. Estonia, Łotwa i Litwa wystąpiły z traktatu ze skutkiem od 27 grudnia 2025 roku, Finlandia od 10 stycznia 2026 roku, a Polska od 20 lutego 2026 roku. Pięć rządów na wschodnim skraju Unii Europejskiej uznało, że broń, z której kiedyś zrezygnowały, może znów być warta posiadania. Ich oficerowie przekonują, że miny pozwalają zyskać na czasie w starciu z napastnikiem nacierającym pieszo, i wskazują Ukrainę jako dowód, że ta broń wciąż się liczy. Finlandia i Polska dokładają do tego obietnicę: miny zostaną w magazynach aż do chwili prawdziwego zagrożenia.

Co ma dać mina

Traktatowa definicja jest krótka. Mina przeciwpiechotna to środek bojowy zaprojektowany tak, by wybuchał wskutek obecności, bliskości lub zetknięcia się z nim człowieka. Za spust pociąga ofiara: nadeptuje na płytkę naciskową, zahacza o drut albo po prostu podchodzi na tyle blisko, by wstrząsnąć gruntem.

Kiedy mina nie jest miną?

Zasada spustu sięga daleko poza minę Claymore. Radzieckie miny typu MON i OZM-72 także może odpalić żołnierz przełącznikiem albo można je zostawić tak, by uruchomił je zapalnik naciągowy, odciążeniowy lub sejsmiczny, i dopiero ten drugi sposób czyni z nich broń zakazaną. Litwa korzystała z tego rozróżnienia na długo przed wystąpieniem. W 2004 roku poinformowała ONZ, że jej zapasy min MON-100 i OZM-72 zamiast zniszczenia „przerobiono na zdalnie sterowane”. Miny przeznaczone do zatrzymywania pojazdów nie podlegają traktatowi, podobnie jak zamontowane w nich urządzenia zabezpieczające przed manipulowaniem. MKCK dodaje zastrzeżenie, które kilka państw odrzuca: mina przeciwpojazdowa, którą człowiek może uruchomić potykaczem lub prętem wychyleniowym, jest zakazana. Mechanizm czasowy też nie ratuje miny uruchamianej przez ofiarę. Miny, które Stany Zjednoczone wysłały Ukrainie pod koniec 2024 roku, zaprojektowano podobno tak, by traciły aktywność w ciągu dwóch tygodni, a znawca prawa wojennego z West Point ocenił, że ich użycie przez Ukrainę prawdopodobnie nie jest zgodne z traktatem.

Armie nie stawiają takich min przede wszystkim po to, by zabijać. Ich główne zadanie wojskowe to spowolnić wroga i pokierować nim, co doktryna nazywa przeciwdziałaniem mobilności. Żołnierz, który wpadnie na pole minowe, zwykle musi się zatrzymać, szukać przejścia, czekać na saperów albo je obejść, a obrońca z góry decyduje, dokąd prowadzi to „obejście”. Doktryna mówi też, że pole minowe powinno być osłaniane ogniem bezpośrednim lub pośrednim. Mina trzyma napastnika w miejscu, resztę robią działa i odwody. Alarm, o którym mówił Ratto, to trzecie zastosowanie: drut, który zadziała, mówi obrońcom, gdzie jest wróg.

Rządy, które wystąpiły z traktatu, argumentują właśnie w ten sposób. Fińskie ogłoszenie z kwietnia 2025 roku głosiło, że miny przeciwpiechotne „pozwalają spowolnić natarcie napastnika i ograniczyć do minimum straty obrońcy”, że są na tyle proste, by poradziła sobie z nimi armia z poboru i że Finlandia może je produkować „szybko i w dużych ilościach”. Litewskie ministerstwo obrony nazwało je „skutecznym i stosunkowo tanim środkiem zakłócania pieszego przemieszczania się piechoty”.

Atrakcyjność tej broni tłumaczy geografia. Granica Finlandii z Rosją jest długa, a mina pilnuje swojego skrawka ziemi i nie trzeba jej ani karmić, ani zmieniać. Ta granica jest zarazem granicą NATO. Finlandia przystąpiła do sojuszu 4 kwietnia 2023 roku, a zgodnie z art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego zbrojna napaść na jednego z członków w Europie lub Ameryce Północnej jest uważana za napaść na wszystkich. Nikt nie oczekiwałby, że pola minowe same utrzymają taką granicę. Miałyby spowolnić napastnika, dopóki nie nadciągną siły fińskie i sojusznicze.

Tu rachunek zaczyna się komplikować. Mina może zablokować teren między bronionymi pozycjami, ale ktoś nadal musi obserwować pole, a działa nadal muszą je osłaniać. W styczniu 2024 roku dowódca łotewskich sił zbrojnych, generał broni Leonīds Kalniņš, powiedział, że już samo całodobowe monitorowanie pól minowych wymagałoby w czasie pokoju wielu ludzi. Grupa czynnych i emerytowanych oficerów, która w 2004 roku przeanalizowała dowody dla Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża (MKCK), poszła dalej. Jak napisali, bez ciągłej obserwacji i ognia bezpośredniego zaporowe pola minowe są nieskuteczne, a obszary zaminowane bez obsady „mogą często być preferowanymi drogami infiltracji”. Wcześniejsze badanie MKCK wykazało, że ochrona i naprawa pól minowych budowanych przeciw infiltracji były kosztowne, a osłonięcie długich granic ogniem celowanym często okazywało się niemożliwe. Pole minowe bez obserwacji może nadal opóźnić każdego, kto na nie wejdzie, ale nie ma nikogo, kto wykorzystałby zyskany w ten sposób czas.

Czego uczy Ukraina, a czego nie

Fińscy oficerowie wskazują na Ukrainę. Podczas ukraińskiej ofensywy latem 2023 roku na drodze stanęły rosyjskie pola minowe. Rosyjska doktryna przewidywała dla nich głębokość 120 metrów. Po pierwszych starciach Rosja starała się pogłębić niektóre z nich nawet do 500 metrów, poza zasięg jakichkolwiek środków szybkiego wykonywania przejść. Nie miała dość min, by wypełnić je z doktrynalną gęstością, więc improwizowała, sięgając po ładunki domowej roboty, szerszą gamę typów min i miny przeciwpancerne układane parami. Mimo to pola te znacznie skomplikowały ukraińskie planowanie. Analitycy londyńskiego Royal United Services Institute, którzy badali te umocnienia, nie napisali, jaką rolę, jeśli w ogóle jakąkolwiek, odegrały w nich miny przeciwpiechotne.

Od tamtej pory wojna zmieniła kształt. W marcu 2025 roku Sean Watts, znawca prawa wojennego z West Point, opisywał gotowość Rosji do rzucania na ukraińskie linie „nieustających i kosztownych, zmasowanych ataków piechoty” w zamian za niewielkie zdobycze. Do lipca 2026 roku pas szerokości ponad 20 kilometrów wokół frontu był już tak nasycony minami, umocnieniami, ostrzałem i dronami, że gromadzenie w nim wojsk stało się skrajnie niebezpieczne. W relacjach z frontu na pierwszy plan wysuwają się małe grupy: rosyjska piechota posuwa się naprzód garstkami i próbuje prześlizgnąć się między ukraińskimi pozycjami. Według niektórych szacunków drony odpowiadały za zdecydowaną większość rosyjskich strat. W doniesieniach opublikowanych 22 października 2026 roku ukraiński 1. Korpus Armijny „Azow” opisał ten sam schemat: małe grupy piechoty wysyłane pieszo na otwarte pola, by wgryźć się w ukraińskie linie i tam się okopać. Dowódca innego korpusu powiedział, że drony obserwujące pola i pasy zadrzewień chwilami rozbijały takie oddziały w strzępy.

Pułkownik Riku Mikkonen z Dowództwa Wojsk Lądowych Finlandii wyciągnął z tej samej wojny własną lekcję. W lutym 2026 roku powiedział, że choć wojna ugruntowała rolę dronów, walki w okopach pokazały, że miny „wciąż są skuteczne i odgrywają ważną rolę na polu walki”.

Wojskowi mają przeciw minom argumenty starsze i bardziej konkretne niż te, którymi posługują się rządy. W 1996 roku MKCK opublikował studium autorstwa emerytowanego brygadiera Patricka Blagdena. Jego wnioski jednomyślnie poparło spotkanie czynnych i emerytowanych wyższych dowódców z kilku państw. Studium nie ograniczało się do wojen pancernych. Odnotowało, że armie odpierające ataki piechoty, w Korei i w wojnie iracko-irańskiej, stawiały miny przeciwpiechotne w większych ilościach. I stwierdziło, że przeciwnik gotów ponosić straty po prostu przechodzi przez pola minowe i godzi się na straty. W Korei zmasowane ataki chińskiej piechoty często przechodziły przez rozległe pola minowe wokół pozycji ONZ. W Rodezji infiltranci przekopywali się łopatami przez przygraniczne pola minowe i dalej robili w nich wyłomy, choć pasy min wielokrotnie poszerzano. Studium nie znalazło ani jednego przypadku, w którym miny przeciwpiechotne odegrałyby główną rolę w rozstrzygnięciu konfliktu. Grupa, która w 2004 roku dokonała jego przeglądu i w której zasiadało dwóch ukraińskich oficerów, przyznała tej broni jedynie „marginalną i ograniczoną wartość wojskową”, i to tylko „w ograniczonych sytuacjach”.

W jednym punkcie studium z 1996 roku się zestarzało. Wymieniało Finlandię i Szwecję, których ministerstwa obrony utrzymywały wówczas, że miny przeciwpiechotne są niezbędnym bastionem przeciw inwazji, i odpowiadało, że jedyny wiarygodny atak na którekolwiek z tych państw nadszedłby ze Wschodu i byłby „głównie pancerny”. Atak takiego rodzaju, z jakim mierzy się dziś Ukraina, prowadzony przez małe grupy piechoty posuwające się pieszo pod dronami, nie był tym, z którym według autorów studium miała się zmierzyć Finlandia.

Dowody wskazują więc jednocześnie w dwie strony. Rozproszeni infiltranci to sytuacja, w której potykacz ostrzegający obrońców, jak opisywał Ratto, albo zakłócający pieszy ruch piechoty, jak ujęło to litewskie ministerstwo, wydaje się najbardziej przydatny. To zarazem sytuacja, w której według przeglądów oficerów niestrzeżone pola zawodzą. Istnieją legalne alternatywy. Zanim Finlandia wystąpiła z traktatu, fińska firma Insta opracowała Steel Burst, amunicję odpalaną przez żołnierza na komendę, którą może dostarczyć mały dron. W 2024 roku ukraińskie ekspertyzy prawne stwierdziły, że zdalnie sterowane „urządzenia wybuchowe przeciw piechocie” w ogóle nie są zakazane przez traktat. Różnica polega na tym, kto decyduje. Ładunek odpalany na komendę potrzebuje żołnierza, który widzi napastnika i wybiera moment odpalenia. Mina uruchamiana przez ofiarę nie potrzebuje nikogo i nie odróżni żołnierza od cywila. Czy ta oszczędność ludzi jest warta wyjścia z zakazu, to ocena, której dokonało pięć rządów, a publicznie dostępne dowody na jej poparcie budzą spory.

Jak pięć państw wyszło z zakazu

Traktat uzgodniono w Oslo we wrześniu 1997 roku i otwarto do podpisu w Ottawie w grudniu tegoż roku, kiedy podpisały go 122 państwa. Wszedł w życie 1 marca 1999 roku. Jego strony zobowiązują się „nigdy w żadnych okolicznościach” nie używać, nie opracowywać, nie produkować, nie gromadzić ani nie przekazywać min przeciwpiechotnych, nie pomagać w tym nikomu innemu oraz zniszczyć swoje zapasy w ciągu czterech lat od dnia, w którym traktat zacznie je obowiązywać. Pod koniec 2025 roku zniszczenie zapasów zgłosiły już 94 państwa, łącznie dziesiątki milionów min. Grecja i Ukraina nadal miały zapasy mimo upływu wyznaczonych terminów.

Finlandia dołączyła późno. Na podpisanie traktatu w 1997 roku przybyła tylko jako obserwator i zamierzała przystąpić do niego do 2006 roku. W 2004 roku przesunęła ten termin na 2012 rok i odłożyła pieniądze na duży program zastąpienia min bronią do walki na bliskim dystansie i czujnikami. Przystąpiła do traktatu 9 stycznia 2012 roku, a wiązał ją on od 1 lipca tego roku. Polska podpisała go w 1997 roku, ratyfikowała w 2012 roku, a niszczenie własnych zapasów zakończyła w 2016 roku.

Jak Finlandia pozbyła się swoich min

Fińskie zapasy składały się z min burzących i min odłamkowych na palikach własnej produkcji, a każdy z tych rodzajów miał zniknąć w inny sposób. Miny na palikach miały zostać zniszczone przez detonację na otwartym terenie, którą rozpoczęto w sierpniu 2012 roku na poligonie w Laponii i kontynuowano w składnicy wojskowej w Ähtäri w środkowej Finlandii oraz w Kittilä. Miny burzące miały zostać rozebrane: usuwano z nich zapalnik, a metalowe części oddawano do recyklingu. W 2011 roku ministerstwo spraw zagranicznych oszacowało koszt całej operacji na około 220 000 euro. Finlandia nigdy nie zeszła całkiem do zera. Najpierw zatrzymała 16 500 min do szkolenia i badań, a w raporcie z maja 2025 roku wykazała, że pod koniec 2024 roku nadal ma ich 15 509. Twierdzi, że potrzebuje ich do opracowywania i ćwiczenia technik niszczenia min. Dlatego armia, która w 2026 roku nie miała min do walki, wciąż posiadała miny przeciwpiechotne.

Droga do wyjścia zaczęła się 18 marca 2025 roku, kiedy ministrowie obrony Estonii, Łotwy, Litwy i Polski oświadczyli: „jednogłośnie rekomendujemy wypowiedzenie Konwencji Ottawskiej”. Napisali, że w obecnych warunkach bezpieczeństwa ich siły zbrojne potrzebują „elastyczności i możliwości wyboru” w kwestii uzbrojenia. Premier Finlandii Petteri Orpo ogłosił 1 kwietnia, że Finlandia pójdzie w ich ślady. „Finlandia nie stoi obecnie w obliczu bezpośredniego zagrożenia militarnego” – powiedział; wystąpienie miało jej pozwolić przygotować się na zmiany w otoczeniu bezpieczeństwa „w bardziej wszechstronny sposób”. Kiedy w czerwcu głosował estoński parlament, minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna stwierdził, że decyzja wysyła Rosji „jasny sygnał”. Analiza Sił Obronnych Finlandii, na której oparto decyzję, nie została upubliczniona.

Część ich własnych dowódców była innego zdania. W grudniu 2024 roku dowódca Sił Obronnych Estonii, generał dywizji Andrus Merilo, powiedział komisji parlamentarnej, że ocena przygotowana wspólnie z ekspertami wykazała, iż „obecnie nie ma potrzeby, abyśmy występowali”. W styczniu 2024 roku dowódca łotewskiej armii Kalniņš mówił, że istnieją „znacznie skuteczniejsze i nowocześniejsze systemy uzbrojenia niż miny lądowe”. Oba kraje i tak wystąpiły.

Klauzula wyjścia wymaga niewiele. Artykuł 20 żąda jedynie „pełnego wyjaśnienia przyczyn”, a i ten warunek złagodzono podczas redagowania tekstu. Wystąpienie staje się skuteczne sześć miesięcy po notyfikacji, o ile państwo nie prowadzi wtedy wojny. Watts zauważa, że kiedy Polska i państwa bałtyckie przystępowały do traktatu, żadnemu z nich nie zdawała się grozić poważna inwazja. W maju 2026 roku, dziesięć tygodni po tym, jak wystąpienie Polski stało się skuteczne, do traktatu przystąpił Liban.

Najbardziej zawikłane jest położenie Ukrainy. 18 lipca 2025 roku poinformowała ONZ, że „zawiesza stosowanie” traktatu „zgodnie z Konwencją wiedeńską o prawie traktatów”. Międzynarodowa Kampania na rzecz Zakazu Min Lądowych (ICBL), Human Rights Watch i Harvard Law School odpowiadają, że traktat nie dopuszcza żadnego zawieszenia, a wojny nie można uznać za „zasadniczą zmianę okoliczności”, której jego strony nigdy nie przewidziały. Strony traktatu przyznały im rację: w grudniu 2025 roku ich doroczne spotkanie potwierdziło, że konwencja nie dopuszcza zawieszenia i że Ukraina pozostaje jej stroną. W ostatnim sprawozdaniu Ukraina wykazała zapasy liczące miliony min przeciwpiechotnych. Istnieją wiarygodne dowody, że w 2022 roku jej siły wystrzeliwały miny przenoszone rakietami w Izium i okolicach; Human Rights Watch naliczyła co najmniej 11 ofiar cywilnych. W 2024 roku Ukraina oświadczyła, że wszczęła śledztwo, i od tamtej pory nie przedstawiła na spotkaniach stron traktatu żadnych nowych informacji. Kilka źródeł, w tym walczący po obu stronach, wskazuje na użycie przez Ukrainę w latach 2024–2026 min zrzucanych z dronów lub wystrzeliwanych przez artylerię, choć nie da się zweryfikować, gdzie spadły. Stany Zjednoczone, które od 1992 roku zakazywały eksportu tej broni, ogłosiły przekazanie Ukrainie min przeciwpiechotnych 20 listopada i 2 grudnia 2024 roku.

Co właściwie się kupuje

Finlandia chce dwóch rodzajów broni: nowoczesnej miny rurowej odpalanej potykaczem i miny naciskowej, która wybucha po nadepnięciu. W październiku 2026 roku Mikkonen opisał projekt jako będący w „fazie przygotowawczej i rozpoznania rynku”: specyfikacje techniczne wciąż powstają, a przetargi mają nastąpić później. Pierwsze nowe miny i sprzęt szkoleniowy mają się pojawić w ciągu 2027 roku, produkcja w Finlandii ma ruszyć w 2028 roku, a ostatnie dostawy przewidziano na lata trzydzieste. Docelowo każdy poborowy zostanie przeszkolony w ich użyciu. Zakupu za granicą nie wykluczono.

Łatwo przecenić to, co robi Polska. Jej duży kontrakt na miny, podpisany 29 kwietnia 2026 roku, zawarto z państwowym producentem Belma. Dotyczy on dziesiątek tysięcy bojowych i ćwiczebnych kaset z minami przeciwpancernymi do systemów minowania narzutowego, dostarczanych w latach 2027–2029. Jeśli chodzi o miny przeciwpiechotne, Polska miała do października jedynie wstępne konsultacje rynkowe, otwarte 2 marca 2026 roku, dotyczące 14,7 miliona sztuk. ICBL twierdzi, że jeśli plan zostanie zrealizowany, Polska może się stać jednym z państw o największych zapasach tych min na świecie. W maju prywatna grupa Niewiadów zawarła porozumienie o partnerstwie z wojskowym instytutem inżynieryjnym w sprawie opracowania i produkcji dwóch typów min przeciwpiechotnych: jednej uruchamianej pociągnięciem drutu, drugiej naciskiem stopy; do października nie ogłoszono żadnego zamówienia na nie. Wiceminister obrony narodowej Paweł Zalewski powiedział w lutym, że na długie wschodnie granice Polski potrzeba będzie wielu min. Premier Donald Tusk zapowiedział 19 lutego, że Polska wkrótce będzie w stanie zaminować te granice w ciągu 48 godzin od pojawienia się zagrożenia; mówił to po obejrzeniu pokazu Bluszcza, bezzałogowego pojazdu zbudowanego do stawiania min przeciwpancernych.

Państwa bałtyckie mówiły mniej. W lipcu 2025 roku litewski wiceminister obrony Karolis Aleksa zapowiedział, że kraj wyda „setki milionów euro” na miny przeciwpancerne, „ale także na miny przeciwpiechotne”, a estoński minister obrony Hanno Pevkur nazwał je „opcją trzymaną w zanadrzu”. Łotwa planuje zakup min w ramach SAFE, unijnego programu pożyczek na obronność, nie precyzując, jakie miny zamierza kupić.

W ten sposób kwestia pieniędzy przenosi się na grunt UE. Irlandzka komisja parlamentarna odnotowała w raporcie z grudnia 2025 roku, przekazanym rządom państw UE w styczniu 2026 roku, że urzędnicy Komisji Europejskiej potwierdzili, iż państwo członkowskie może przeznaczyć pożyczki SAFE na amunicję kasetową i miny lądowe, jeśli jest to zgodne z jego polityką narodową. Komisja parlamentarna dostrzegła ryzyko prawne w tym, że Irlandia za pośrednictwem gwarancji budżetowej UE poręczałaby takie pożyczki. Dwadzieścia dwa państwa członkowskie UE pozostają związane traktatem, w tym jego zobowiązaniem, by nigdy nie „pomagać, zachęcać ani nakłaniać” nikogo do działań, których zakazuje. Kampania ICBL wysłała 12 października 2026 roku listy do Sekretarza Generalnego ONZ i do ministrów spraw zagranicznych, współpodpisane przez Jody Williams, założycielską koordynatorkę kampanii i laureatkę Pokojowej Nagrody Nobla. Polska i Finlandia, jak powiedziała dyrektorka kampanii Tamar Gabelnick, „nie przekroczyły jeszcze wszystkich granic”.

Co zostawiają po sobie miny

Argument MKCK przeciwko tej broni brzmiał tak: miny „znacznie łatwiej postawić, niż usunąć”. Ukraina pokazuje, co to znaczy, kiedy wojna trwa w najlepsze.

Rosyjscy żołnierze sami opublikowali dowody. Wpisy w mediach społecznościowych od końca 2023 roku do 2026 roku pokazują rosyjskie drony zrzucające miny przeciwpiechotne PFM-1, POM-2 i PMN-4 razem z minami przeciwpojazdowymi. Human Rights Watch zweryfikowała nagrania dronów zrzucających miny PFM-1 nad dzielnicami mieszkalnymi Chersonia. Między lutym a lipcem 2026 roku ukraińskie władze ostrzegały mieszkańców Chersonia, Mikołajowa i okolic Nikopola, że rosyjskie drony zaczęły rozrzucać nową minę naciskową, nazywaną „Prianik”. Rosyjska mina POM-3 wybucha od drgań gruntu wywołanych zbliżającymi się krokami. Rosja użyła na Ukrainie ponad tuzina typów min przeciwpiechotnych. Nie jest to praktyka jednostronna: w maju 2026 roku pojawiły się doniesienia, że Ukraina zrzuca z dronów własne miny przeciwpiechotne DP-02 na rosyjskie szlaki zaopatrzenia na terytoriach okupowanych.

Pod koniec października 2026 roku opublikowane przez Ukrainę dane klasyfikowały 132 076 kilometrów kwadratowych kraju jako teren zagrożony. Z 41 924 kilometrów kwadratowych przywróconych do tego czasu do użytku saperzy przeczesujący grunt oczyścili 171. Resztę zwolniono w drodze rozpoznania nietechnicznego, które zbiera informacje o tym, gdzie materiały wybuchowe są, a gdzie ich nie ma, bez przeszukiwania gruntu. Nie każdy zagrożony teren kryje materiały wybuchowe: Paul Heslop, starszy doradca ONZ ds. działań przeciwminowych na Ukrainie, przekonuje, że władze klasyfikują teren zbyt szeroko.

Ofiary liczy ukraińska dyrekcja ds. działań przeciwminowych. Według jej danych na 1 października 2026 roku liczba cywilów zabitych lub rannych od 2022 roku przez miny i wybuchowe pozostałości wojenne wynosiła 1739, w tym 178 dzieci. W październiku Heslop ostrzegł, że drony używane przez obie strony mogą zamienić strefę bardzo intensywnych walk w znacznie rozleglejszy obszar skażenia, na skalę niewidzianą od czasów, gdy amerykańskie samoloty zrzucały amunicję kasetową na Szlak Ho Chi Minha. Według stanu na koniec 2025 roku rząd Ukrainy i jego partnerzy międzynarodowi szacują koszt usuwania zagrożeń wybuchowych i uprzątania gruzu w nadchodzącej dekadzie na prawie 28 miliardów dolarów. Anne Héry z organizacji charytatywnej Humanity & Inclusion powiedziała, że oczyszczenie wschodniej i południowej Ukrainy „może potrwać dziesięciolecia”.

W latach 1979–2024 Kambodża odnotowała 65 086 ofiar min i wybuchowych pozostałości wojennych. W samym 1996 roku zginęło lub zostało rannych ponad 4000 osób. Od stycznia do września 2026 roku tamtejszy urząd ds. działań przeciwminowych odnotował ich 32.

Na całym świecie miny i wybuchowe pozostałości wojenne zabiły lub raniły w 2024 roku co najmniej 6279 osób, najwięcej w skali roku od 2020 roku. Dziewięć na dziesięć ofiar o znanym statusie to cywile, a dzieci odpowiadały za 46 procent ofiar cywilnych, których wiek odnotowano. Międzynarodowi darczyńcy przekazali w 2024 roku na działania przeciwminowe mniej niż rok wcześniej, a ich środki na pomoc ofiarom spadły o prawie jedną czwartą. Na początku 2025 roku Stany Zjednoczone, największy darczyńca, zamroziły pomoc zagraniczną.

Czy obietnice wytrzymają

Rządy, które wystąpiły z traktatu, odpowiadają na to wszystko obietnicami powściągliwości. Finlandia deklaruje, że jej Siły Obronne „nie będą stawiać min lądowych w normalnych warunkach; wszystkie miny będą składowane”. „Min użyjemy wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych” – powiedział Mikkonen w styczniu 2026 roku. Wiceminister Zalewski zapowiedział, że Polska rozmieści je tylko wtedy, gdy pojawi się realne zagrożenie rosyjską agresją. Heikki Autto, przewodniczący komisji obrony fińskiego parlamentu, najprościej ujął tę logikę w lipcu 2025 roku: „Kiedy mamy je w magazynach, to najlepsza gwarancja, że nigdy nie trzeba będzie ich użyć”.

Mikkonen opisał, jak wyglądałaby taka sytuacja nadzwyczajna. Liczył, że decyzja o postawieniu min zapadnie na kilka miesięcy przed jakimikolwiek walkami, najlepiej na sześć, i powiedział, że szczegółowe plany pól minowych będą zapisywane na papierze oraz w opracowywanej w tym celu aplikacji na smartfony. Wyjście z konwencji ottawskiej nie pozostawia też Finlandii bez żadnych reguł. Pozostaje ona stroną zmienionego Protokołu II do Konwencji o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych, który nie zakazuje min, lecz reguluje ich użycie i ustala zasady oznakowania, usuwania, dezaktywacji i przenoszenia drogą powietrzną. Rząd Finlandii zapewnia, że pozostaje wierny humanitarnym celom traktatu i nadal będzie wspierał humanitarne działania przeciwminowe.

Większość tych zabezpieczeń to decyzje podejmowane przed wojną: kiedy stawiać miny, gdzie i jak je dokumentować. Pola minowe opisane w poprzedniej części pokazują, jak wygląda minowanie po ponad czterech i pół roku pełnoskalowej wojny: miny rozrzucane z dronów przez obie strony nad miastami i drogami zaopatrzenia. To obserwacja dotycząca Ukrainy, a nie przepowiednia dotycząca Finlandii. To zarazem wojna, na którą powołują się sami fińscy oficerowie.

Samozniszczenie to zabezpieczenie, które ma działać także po tym, jak padną pierwsze strzały. Mina zbudowana tak, by po określonym czasie się zniszczyć lub rozbroić, zmniejsza zagrożenie, jakie pozostawia, ale go nie usuwa: część takich min nie wybucha, a mina, która sama się rozbroiła, nadal zawiera materiał wybuchowy i trzeba ją usunąć jak każdą inną. Konwencja ottawska zakazuje także ich, a Finlandia, która jest już poza nią, może je swobodnie wybrać. W październiku 2026 roku jej specyfikacje wciąż powstawały. W lutym Mikkonen powiedział, w którą stronę się skłania. Jak stwierdził, wolałby nie mieć min samoniszczących się, „bo wojna może trwać długo, a samozniszczenie następuje po trzech, czterech miesiącach. Ma to sens od strony humanitarnej, nie od strony wojskowej”.

Powiązane artykuły

• Doktryna strefy buforowej: jak tymczasowe okupacje wojskowe stają się trwałe
• Czego nie mogą zagwarantować wydatki wojskowe Arabii Saudyjskiej
• Ekonomia rozejmu: co naprawdę kończy wojny – i dlaczego tak wiele porozumień pokojowych się rozpada

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

Polecane filmy

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Karelian Sword 26 – U.S. Army National Guard, DVIDS

Ćwiczenia NATO z minami Claymore w Batalionowej Grupie Bojowej w Polsce – U.S. Army

Mina PFM-1 – Wikimedia Commons (Fot.: Mike1979 Russia, CC BY-SA 4.0)

Najważniejsze źródła i bibliografia

AFP. „In Finland’s forests, soldiers re-learn how to lay anti-personnel mines as Russia threat grows.” Malay Mail, 6 February 2026. https://www.malaymail.com/news/world/2026/02/06/in-finlands-forests-soldiers-re-learn-how-to-lay-anti-personnel-mines-as-russia-threat-grows/208276

Yle News. „Finland buying a million landmines.” 19 October 2026. https://yle.fi/a/74-20252139

Al Jazeera Staff and AFP. „Finland seeking one million land mines as it eyes Russian threat.” Al Jazeera, 19 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/19/finland-seeking-one-million-land-mines-as-it-eyes-russian-threat

Thomas Newdick. „Finland To Build A Million Landmines As Russian Threat Looms.” The War Zone, 20 October 2026. https://www.twz.com/news-features/finland-plans-to-build-a-million-landmines-as-russian-threat-looms

Anne Kauranen. „Finland to acquire anti-personnel landmines and start training staff.” Reuters via Internazionale, 14 January 2026. https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/01/14/finland-to-acquire-anti-personnel-landmines-and-start-training-staff

Reuters. „Finland and Lithuania set to produce anti-personnel mines, officials say.” Radio Canada International, 9 July 2025. https://www.rcinet.ca/eye-on-the-arctic/2025/07/09/finland-and-lithuania-set-to-produce-anti-personnel-mines-officials-say/

United Nations Treaty Collection. „Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti-Personnel Mines and on their Destruction: Status.” Accessed 23 October 2026. https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-5&chapter=26&clang=_en

International Committee of the Red Cross. „1997 Convention on the Prohibition of Anti-Personnel Mines and on their Destruction.” ICRC Advisory Service on International Humanitarian Law. https://www.icrc.org/sites/default/files/external/doc/en/assets/files/other/1997_ap_mines.pdf

International Committee of the Red Cross. Weapon Contamination Manual, Book I. Geneva, August 2007. https://www.icrc.org/sites/default/files/external/doc/en/assets/files/other/mine_action_i_web.pdf

Human Rights Watch. „Q&A: US Antipersonnel Landmine Transfers.” 13 December 2024. https://www.hrw.org/news/2024/12/13/qa-us-antipersonnel-landmine-transfers

Arms Control Association. „122 States Sign Ottawa Landmine Treaty.” Arms Control Today, November/December 1997. https://www.armscontrol.org/node/272

Implementation Support Unit, Anti-Personnel Mine Ban Convention. „Finland destroys over one million stockpiled landmines.” 2 December 2015. https://www.apminebanconvention.org/fileadmin/_APMBC_SITE/News/PressRelease-14MSP-Finland-2Dec2015.pdf

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Finland: Mine Ban Policy.” 2026. https://the-monitor.org/country-profile/finland/mine-ban-policy

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Poland: Mine Ban Policy.” 2026. https://the-monitor.org/country-profile/poland/mine-ban-policy

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Lithuania: Mine Ban Policy.” 2026. https://the-monitor.org/country-profile/lithuania/mine-ban-policy

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Latvia: Mine Ban Policy.” 2025. https://the-monitor.org/country-profile/latvia/mine-ban-policy

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Estonia: Mine Ban Policy.” 2025. https://the-monitor.org/country-profile/estonia/mine-ban-policy

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Ukraine: Mine Ban Policy.” 2026. https://the-monitor.org/country-profile/ukraine/mine-ban-policy

Landmine and Cluster Munition Monitor. „Cambodia: Casualties & Victim Assistance.” 28 January 2026. https://the-monitor.org/country-profile/cambodia/casualties-victim-assistance

Royal Government of Cambodia. „Presentation on Mine Action Achievements and the Way Ahead.” Standing Committee on Mine Clearance, Mine Risk Education and Mine Action New Technologies, Geneva, 14 June 2005. https://www.apminebanconvention.org/fileadmin/_APMBC-DOCUMENTS/Meetings/2005/Cambodia_14June05.pdf

Landmine and Cluster Munition Monitor. Landmine Monitor 2025. December 2025. https://the-monitor.org/online-reader/landmine-monitor-2025

International Campaign to Ban Landmines. „Landmine Monitor 2025: Civilian landmine casualties escalate while five countries take dangerous step away from humanitarian mine ban.” 1 December 2025. https://icblcmc.org/our-impact/landmine-monitor-2025-civilian-landmine-casualties-escalate-while-five-countries-take-dangerous-step-away-from-humanitarian-mine-ban

International Campaign to Ban Landmines. „ICBL Calls on Global Leaders to Prevent Renewed Production of Antipersonnel Mines by Poland and Finland.” 12 October 2026. https://icblcmc.org/our-impact/icbl-calls-on-global-leaders-to-prevent-renewed-production-of-antipersonnel-mines-by-poland-and-finland

International Committee of the Red Cross. Anti-personnel Landmines: Friend or Foe? A study of the military use and effectiveness of anti-personnel mines. Geneva, 1996. https://www.icrc.org/sites/default/files/external/doc/en/assets/files/other/icrc_002_0654.pdf

International Committee of the Red Cross. „Report on observations and conclusions from a review of the ICRC study 'Anti-personnel landmines, Friend or Foe?'” Nairobi, 30 November–1 December 2004. https://www.icrc.org/sites/default/files/external/doc/en/assets/files/other/friendfoereportobservations30nov1dec2004.pdf

Sean Watts. „Assessing the Ottawa Anti-Personnel Mine Convention Withdrawals.” Articles of War, Lieber Institute, West Point, 27 March 2025. https://lieber.westpoint.edu/assessing-ottawa-anti-personnel-mine-convention-withdrawals/

Jack Watling and Nick Reynolds. Stormbreak: Fighting Through Russian Defences in Ukraine’s 2023 Offensive. Royal United Services Institute, September 2023. https://static.rusi.org/Stormbreak-Special-Report-web-final_0.pdf

Seth G. Jones and Riley McCabe. „Russian Blood and Treasure: The Ballooning Costs of Putin’s War.” Center for Strategic and International Studies, 1 July 2026. https://www.csis.org/analysis/russian-blood-and-treasure-ballooning-costs-putins-war

Stefan Korshak. „Ukraine Reports Record Russian War Losses in a Day.” Kyiv Post, 22 October 2026. https://www.kyivpost.com/post/87872

ERR News. „Estonia votes to leave Ottawa anti-personnel landmine ban convention.” 4 June 2025. https://news.err.ee/1609713534/estonia-votes-to-leave-ottawa-anti-personnel-landmine-ban-convention

The Associated Press. „Poland formally withdraws from Ottawa Convention on landmines, citing Russian threat.” CBC News, 20 February 2026. https://www.cbc.ca/news/world/poland-ottawa-convention-landmines-9.7098794

Ministry of National Defence of Poland. „Zwiększenie potencjału wojsk inżynieryjnych – tysiące nowoczesnych min dla Wojska Polskiego.” 29 April 2026. https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/zwiekszenie-potencjalu-wojsk-inzynieryjnych–tysiace-nowoczesnych-min-dla-wojska-polskiego

Houses of the Oireachtas, Joint Committee on Finance, Public Expenditure, Public Services Reform and Digitalisation, and Taoiseach. Report on the Prioritisation of Defence Funding in the EU. December 2025. Council of the European Union document 5096/26, 7 January 2026. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-5096-2026-INIT/EN/pdf

NATO. „Finland joins NATO as 31st Ally.” 4 April 2023. https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_213448.htm

NATO. „The North Atlantic Treaty.” 4 April 1949. https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_17120.htm

Humanity & Inclusion. „Factsheet 2026: Landmines: use, contamination and civilian harm in Ukraine.” 2026. https://www.hi.org/sn_uploads/document/HI-Factsheet-Landmine-use-in-Ukraine-2026-final-ENG-V2_1.pdf

Giulia Bernacchi. „Drone Warfare Could Leave Ukraine With Vietnam-Scale Explosive Hazards.” The Defense Post, 15 October 2026. https://thedefensepost.com/2026/10/15/drone-warfare-ukraine-explosive-hazards/

Ministry of Economy of Ukraine. National Mine Action Platform (dashboard). Accessed 23 October 2026. https://demine.gov.ua/

United Nations Mine Action Service. International Mine Action Standards 08.10: Non-technical survey. Edition 1, Amendment 4, February 2019. https://www.mineactionstandards.org/standards/08-10/

Roman Kohanets. „Russia’s Retreat Leaves a Hidden Battlefield: 1,739 Ukrainian Civilians Killed or Injured.” UNITED24 Media, 12 October 2026. https://united24media.com/war-in-ukraine/russias-retreat-leaves-a-hidden-battlefield-1739-ukrainian-civilians-killed-or-injured-23350

Amy Hawkins. „Ukraine is littered with landmines on a scale last seen in Vietnam. How can they be removed?” The Guardian, 14 October 2026. https://www.theguardian.com/world/2026/oct/14/landmines-ukraine-demining-drones-ai

World Bank. „Updated Ukraine Recovery and Reconstruction Needs Assessment Released.” 23 February 2026. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/02/23/updated-ukraine-recovery-and-reconstruction-needs-assessment-released

Xinhua. „Cambodia landmine, ERW casualties fall to 32 during Jan.-Sept. period.” NAMPA, 19 October 2026. https://www.nampa.org/text/23043457