Jak daleko amerykańska lista sankcyjna sięga w głąb trybunału w Hadze

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: 25 października 2026 · 17 min czytania

W sierpniu 2025 roku amerykański Departament Skarbu wpisał na listę osób objętych sankcjami Kimberly Prost, kanadyjską sędzię Międzynarodowego Trybunału Karnego. Zanim trafiła do trybunału, Prost zajmowała się sankcjami na potrzeby Rady Bezpieczeństwa ONZ. Teraz sama znalazła się po drugiej stronie. Od razu straciła dostęp do kart kredytowych, a Alexa od Amazona przestała jej odpowiadać. Wkrótce po wpisaniu na listę kupiła e-booka, Naszyjnik królowej Antala Szerba, a później odkryła, że zniknął z jej urządzenia. W piśmie procesowym z 2026 roku twierdzi, że HSBC zamroził jej konto w Nowym Jorku, a Amazon, Google i Expedia ograniczyły lub zamknęły jej konta. „Całe życie pracowałam w wymiarze sprawiedliwości karnej, a teraz jestem na liście razem z ludźmi zamieszanymi w terroryzm i przestępczość zorganizowaną” – powiedziała.

9 października 2026 roku Biuro Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) Departamentu Skarbu wpisało na tę samą listę sam trybunał. W poprzednich rundach sankcje trafiały w sędziów i prokuratorów trybunału, jednego po drugim. Ten krok może narazić każdą firmę, która świadczy tej instytucji usługi. Nastąpił kilka godzin po tym, jak Pokojową Nagrodę Nobla otrzymała Navi Pillay, była sędzia trybunału. Sekretarz stanu Marco Rubio nazwał cel bez ogródek: „Albo MTK skończy ze swoimi groźbami, albo my skończymy z MTK”.

Tego dnia wydarzyły się dwie odrębne rzeczy. Wpis na listę zaczął obowiązywać. A OFAC wydało cztery licencje generalne, czyli opublikowane zezwolenia, które mimo wpisu dopuszczają określone transakcje z trybunałem. Jedna z nich obowiązuje do 7 kwietnia 2027 roku; pozostałe trzy nie mają daty końcowej. Licencje pozostawiają europejskim bankom i dostawcom rozstrzygnięcie, czego prawo USA rzeczywiście zakazuje, a za co Waszyngton i tak mógłby je ukarać. To, gdzie poprowadzą tę granicę, przesądzi, czy trybunał zdoła nadal płacić pracownikom, przetrzymywać więźniów i sądzić Rodriga Dutertego, byłego prezydenta Filipin, którego proces ma się rozpocząć 30 listopada.

Co mówią dokumenty Departamentu Skarbu

Prawnym motorem jest rozporządzenie wykonawcze 14203, które Donald Trump podpisał 6 lutego 2025 roku. Gdy na jego podstawie na listę trafi osoba lub podmiot, całe ich mienie, które znajduje się w Stanach Zjednoczonych albo w posiadaniu lub pod kontrolą „osoby amerykańskiej”, zostaje zablokowane, czyli zamrożone tam, gdzie się znajduje. Osobom amerykańskim nie wolno już dostarczać adresatowi sankcji środków, towarów ani usług, ani też ich od niego przyjmować. Rozporządzenie definiuje osobę amerykańską jako obywatela USA lub osobę z prawem stałego pobytu, każdego, kto przebywa w Stanach Zjednoczonych, albo podmiot utworzony na podstawie prawa USA, łącznie z jego zagranicznymi oddziałami. Biuro amerykańskiej firmy w Amsterdamie podlega rozporządzeniu. Holenderski bank w Amsterdamie, jako taki, nie podlega.

Czytane w oderwaniu, rozporządzenie odcięłoby trybunał od każdego amerykańskiego banku, dostawcy oprogramowania i ubezpieczyciela. Dlatego OFAC jeszcze tego samego dnia spisało wyjątki. Licencja generalna nr 13 zezwala na każdą transakcję, której przepisy dotyczące trybunału w przeciwnym razie by zakazywały, jeśli jest ona „zwyczajowo związana z utrzymaniem lub wygaszaniem działalności i do tego niezbędna”, a działalność ta dotyczy trybunału. Obowiązuje do godziny 0:01 czasu wschodnioamerykańskiego letniego 7 kwietnia 2027 roku. Jej tekst wylicza, co ma na myśli: wpłaty państw członkowskich na rzecz trybunału, wynagrodzenia, ubezpieczenie zdrowotne i opiekę medyczną dla jego pracowników, beneficjentów grantów i kontrahentów, a do tego czynsz, media, podatki, ubezpieczenia i rutynowe usługi komercyjne, takie jak subskrypcje.

Pozostałe trzy licencje nie mają daty wygaśnięcia. Licencja generalna nr 14 obejmuje telekomunikację, usługi internetowe, takie jak poczta elektroniczna i wideokonferencje, oraz oprogramowanie dla przedsiębiorstw, do którego zalicza kadry i płace, zarządzanie finansami, przechowywanie danych i usługi chmurowe. Licencja generalna nr 15 obejmuje wypłaty emerytur, pod warunkiem że każda płatność na rzecz osoby objętej blokadą trafia na zablokowany, oprocentowany rachunek w Stanach Zjednoczonych. Licencja generalna nr 16 zezwala na wszystko, czego wymaga dalsze przetrzymywanie dziewięciu osób wymienionych w jej załączniku, wśród nich Dutertego i przywódcy milicji z Darfuru Alego Kushayba, w tym na dbanie o ich zdrowie i dobrostan oraz na prowadzenie aresztu.

Gdy położyć te cztery dokumenty obok siebie, wyłania się osobliwy obraz. Waszyngton dał bezterminowe zezwolenie na to, by więźniowie trybunału byli karmieni i pilnowani, jego poczta działała, a emerytury były wypłacane. Oprogramowanie płacowe ma licencję bez daty końcowej. Pensje, które ono wylicza, mają licencję do kwietnia. Z brzmienia tekstów wynikają trzy ograniczenia. Licencja pozwala, ale nikogo do niczego nie zobowiązuje: żaden bank nie musi utrzymywać rachunku tylko dlatego, że OFAC na to zezwala. Licencja generalna nr 13 wyłącza też transakcje z jakąkolwiek inną osobą objętą blokadą, na przykład z sędzią wpisanym na listę indywidualnie, chyba że udzielono na nie odrębnego zezwolenia. A to, co wygasa 7 kwietnia 2027 roku, jest zezwoleniem amerykańskim. Po tej dacie rozporządzenie obejmuje to, co obejmowało zawsze: mienie w Stanach Zjednoczonych lub w rękach osób amerykańskich, transakcje dokonywane przez osoby amerykańskie i każdego, kto doprowadza do złamania przepisów przez osobę amerykańską. Nic w tekście nie zamienia się w ogólnoświatowy zakaz.

Departament Stanu oświadczył, że wyjątki mają „dać Państwom-Stronom czas na wykazanie znaczących postępów” w sprawie rezolucji odpowiadających na obawy USA i że okres przejściowy może zostać skorygowany w zależności od „powodzenia lub niepowodzenia” tych starań. Rubio wskazał, do kogo mówi. „Oczekujemy, że nasi sojusznicy, z których wielu należy do MTK i w swojej obronie polega na amerykańskich żołnierzach, utemperują trybunał” – powiedział. Kwietniowy termin dla wynagrodzeń to nacisk na rządy, które finansują trybunał.

Kiedy Waszyngton karał państwa za poparcie dla trybunału

Ustawa American Servicemembers' Protection Act, podpisana w sierpniu 2002 roku, upoważnia prezydenta do użycia „wszelkich niezbędnych i właściwych środków”, by uwolnić objęte nią osoby amerykańskie lub sojusznicze przetrzymywane przez trybunał lub na jego rzecz. Krytycy nazwali ten przepis „klauzulą inwazji na Hagę”. Waszyngton posłużył się też postanowieniem traktatu założycielskiego samego trybunału. Artykuł 98 Statutu rzymskiego nie pozwala trybunałowi wystąpić z wnioskiem o dostarczenie, który zmusiłby państwo do złamania umowy wymagającej zgody państwa wysyłającego, chyba że trybunał wcześniej tę zgodę uzyska. Do marca 2006 roku Stany Zjednoczone podpisały 100 takich umów o niewydawaniu. 1 lipca 2003 roku wstrzymały pomoc wojskową dla państw członkowskich, które takiej umowy nie podpisały, z wyłączeniem członków NATO i głównych sojuszników spoza NATO, przy czym dopuszczano odstępstwa; późniejsze ustawy obcięły też część pomocy gospodarczej. Do marca 2006 roku dwanaście państw Ameryki Łacińskiej, w tym Brazylia i Meksyk, straciło z tego powodu amerykańską pomoc. Niektórzy urzędnicy administracji Busha i członkowie Kongresu niepokoili się, jak te cięcia odbijają się na stosunkach z Ameryką Łacińską. W 2005 roku Stany Zjednoczone wstrzymały się od głosu, gdy Rada Bezpieczeństwa głosowała nad przekazaniem trybunałowi sprawy Darfuru.

Gdzie kończy się prawo USA, a zaczyna ostrożność

Rozporządzenie ma też drugie ostrze. Pozwala Waszyngtonowi wpisać na listę każdą osobę zagraniczną, która według jego ustaleń „udzieliła istotnej pomocy” osobie objętej blokadą lub dostarczyła jej towary bądź usługi. Zakazuje też każdej transakcji, która „powoduje naruszenie” jego przepisów. Żadna z tych klauzul sama w sobie nie zabrania europejskiej firmie obsługiwać trybunału. Pierwsza naraża firmę na to, że według uznania Waszyngtonu sama trafi na listę. Druga czyni ją odpowiedzialną, jeśli płatność lub usługa, którą organizuje dla trybunału, wciągnie amerykański bank lub dostawcę chmury w zakazaną transakcję.

Objęci sankcjami sędziowie żyją na tym ostrzu od 2025 roku. Beti Hohler, wpisana na listę w czerwcu 2025 roku, opowiadała w lutym 2026 roku podczas wysłuchania w Parlamencie Europejskim, że europejski bank, „którego klientką byłam od dziesięcioleci”, dzień po nałożeniu na nią sankcji zapowiedział zamknięcie jej rachunku i zamknął go w ciągu kilku dni. „Nawet jeśli transakcja odbywa się między dwoma europejskimi bankami, w euro, bez żadnego związku z USA, i tak może zostać odrzucona” – powiedziała. „Karta bankowa, która działa dziś, jutro może przestać działać”.

Niektóre przypadki pozostają mętne. W maju 2025 roku pracownicy trybunału powiedzieli agencji AP, że Microsoft zlikwidował adres e-mailowy Karima Khana, ówczesnego głównego prokuratora, już wtedy objętego sankcjami USA, i że Khan przeniósł się do Proton Mail, szwajcarskiego dostawcy. Prezes Microsoftu Brad Smith zapewnił, że firma ani nie zakończyła, ani nie zawiesiła świadczenia usług dla trybunału, a zarazem Microsoft przyznał, że był proces, „który doprowadził do odcięcia objętego sankcjami urzędnika”. Obie wersje pozostawiają otwartym pytanie, kto odciął Khana i z czyjej inicjatywy. Niektóre organizacje pozarządowe przestały w tamtym roku współpracować z trybunałem.

Najwyraźniejszy przypadek dotyczy pieniędzy samej instytucji. Do marca 2026 roku, na kilka miesięcy przed wpisaniem na listę samego trybunału, luksemburski bank państwowy Spuerkeess zamknął oba rachunki trybunału, powołując się na obawy o swoje interesy w Stanach Zjednoczonych. 24 marca jego przedstawiciele powiedzieli posłom, że zamknięcie wynikało głównie z polityki ryzyka banku i zostało uzgodnione z trybunałem. Luksemburski poseł Laurent Mosar bronił tej decyzji: „Każda decyzja inna niż zamknięcie tych rachunków naraziłaby bank na sankcje”. Sankcje USA obejmowały wtedy kilku urzędników trybunału, ale nie sam trybunał.

ABN Amro, holenderski bank, który obsługuje finanse trybunału, stoi przed tym samym rachunkiem. Jego dział clearingowy, rozliczający dla klientów transakcje na akcjach, prowadzi rozległą działalność w Ameryce, a to może narazić bank na amerykańskie kary. W połowie października Cedric Ryngaert, profesor prawa międzynarodowego na Uniwersytecie w Utrechcie, powiedział, że „przepisy wcale nie są jasno sformułowane” i że ta niepewność wywołuje „efekt mrożący”, bo firmy nie potrafią stwierdzić, czy są nimi objęte.

Trybunał przygotowywał się od miesięcy. Przed 9 października przeniósł komputery biurowe z Microsoftu na openDesk, niemiecki pakiet open source, i na nowo zorganizował obsługę bankową oraz ubezpieczenie zdrowotne. Już do września wypłacał też pracownikom pensje z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, by złagodzić ewentualne zakłócenia w wypłatach. Jego Fundusz Powierniczy na rzecz Ofiar ostrzegł, że sankcje „mogą zakłócić kanały finansowe, usługi i partnerstwa”, od których zależą reparacje.

Amerykańskie sądy przycięły rozporządzeniu brzegi, ale tylko na rzecz tych Amerykanów, którzy wystąpili z pozwem. Wcześniejsze pozwy amerykańskich profesorów prawa i obrońców praw człowieka przyniosły orzeczenia zakazujące egzekwowania rozporządzenia wobec tych powodów za określoną działalność związaną z trybunałem, polegającą na wypowiedziach. 13 października sędzia Jesse Furman w Nowym Jorku wydał nakaz tymczasowy na rzecz dwóch amerykańskich organizacji, DAWN i Taxpayer Alliance Against Genocide, oraz dwóch członków tej drugiej, chroniąc ich przed karami za opisaną w pozwie działalność związaną z wypowiedziami. Odmówił zarówno uznania rozporządzenia za niezgodne z konstytucją, jak i zablokowania go wobec wszystkich. Do 20 października rząd zgodził się, by ten nakaz stał się stały, a organizacje zabiegały o szerszy. W czerwcu 2026 roku trzy objęte sankcjami sędzie pozwały rząd, kwestionując własne wpisy na listę, a w sierpniu Human Rights Watch i trzy inne organizacje złożyły pozew o uchylenie sankcji; pod koniec października żadna z tych spraw nie była jeszcze rozstrzygnięta. Nic z tego nie dotyczy bankowości trybunału w Europie. Ta zależy od tego, jak daleko zechcą pójść europejskie firmy.

Odpowiedź Europy według stanu na 24 października

Rządy próbują odsunąć tę granicę z powrotem ku literze prawa. 9 października Kanada, Dania, Niemcy, Francja, Włochy, Japonia, Holandia i Wielka Brytania wydały wspólne oświadczenie, w którym sprzeciwiły się sankcjom. Wcześniej w tym samym tygodniu sekretarz trybunału Osvaldo Zavala Giler zwrócił się do Unii Europejskiej, by była gotowa użyć „mechanizmu blokującego”.

Statut blokujący to rozporządzenie UE, które chroni europejskie podmioty przed skutkami zagranicznych przepisów wymienionych w jego załączniku. Zabrania im stosowania się do tych przepisów, choć firma może wystąpić do Komisji Europejskiej o zezwolenie na ich przestrzeganie. Po raz pierwszy użyto go przeciwko amerykańskim sankcjom wobec Kuby, Iranu i Libii, a załącznik obejmuje amerykańskie środki dotyczące Kuby i Iranu; UE zaktualizowała go w 2018 roku, gdy Waszyngton przywrócił sankcje na Iran. Aby osłonić trybunał, UE musiałaby dopisać do tego załącznika środki wymierzone w MTK. Nawet wtedy ochrona byłaby częściowa: ABN Amro mógłby stanąć przed wyborem między złamaniem przepisów unijnych a złamaniem amerykańskich.

14 października rzecznik Komisji powiedział: „Nie podjęliśmy jeszcze żadnych decyzji”. Rada Europejska zebrała się 15 i 16 października. Przywódcy podkreślili znaczenie niezakłóconego dostępu do usług finansowych i wagę tego, by europejskie firmy nadal obsługiwały trybunał, a Waszyngton wezwali do wycofania tych środków. 20 października szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas powiedziała w Parlamencie Europejskim, że prace nad statutem trwają. „Jeśli sięgniemy po statut blokujący, będziemy mieli jedną próbę, tylko jedną, żeby zrobić to dobrze” – powiedziała. W tym samym przemówieniu nazwała sankcje „jeszcze nieobowiązującymi”, co było politycznym określeniem wpisu, który zaczął obowiązywać 9 października.

23 października Komisja wydała formalne wytyczne. „Podmioty unijne powinny nadal świadczyć usługi na rzecz MTK tak jak dotychczas” – napisała, powołując się na licencję generalną nr 13. Dotyczy to także płatności w ramach Jednolitego Obszaru Płatności w Euro (SEPA), czyli systemu przelewów w euro wewnątrz Europy, które, jak zauważyła Komisja, odbywają się na europejskiej infrastrukturze. Komunikat mówi bankom, na co amerykańska licencja już pozwala. Nie daje im żadnej ochrony prawnej przed amerykańskimi karami. Na dzień 24 października załącznik do statutu blokującego nie został rozszerzony na trybunał, choć posłowie do Parlamentu Europejskiego wielokrotnie się tego domagali. 22 października Parlament przyznał trybunałowi i jego urzędnikom Nagrodę im. Sacharowa na rzecz Wolności Myśli.

Trybunał, który pożycza policję

Zależność od innych jest starsza niż sankcje. Statut rzymski, traktat, który powołał trybunał, przyjęto 17 lipca 1998 roku, a w życie wszedł 1 lipca 2002 roku. Trybunał sądzi jednostki za zbrodnię ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i zbrodnię agresji. Jeśli sytuacji nie przedstawi mu Rada Bezpieczeństwa ONZ, może działać tylko wtedy, gdy zbrodnię popełniono na terytorium państwa członkowskiego albo popełnił ją obywatel państwa członkowskiego, a państwo spoza traktatu może uznać jego jurysdykcję w drodze deklaracji. Postępowanie przygotowawcze wszczyna się, gdy sytuację przedstawi państwo członkowskie lub Rada Bezpieczeństwa, albo z inicjatywy samego prokuratora. Trybunał ustępuje, gdy państwo, któremu przysługuje jurysdykcja, samo rzeczywiście prowadzi w danej sprawie postępowanie przygotowawcze lub ściganie. Sędziowie wydają nakaz aresztowania albo wezwanie do stawiennictwa, gdy istnieją „rozsądne podstawy do przyjęcia”, że dana osoba popełniła zbrodnię. Oskarżony musi być obecny na rozprawie.

Trybunał nie ma policji. Państwa członkowskie muszą współpracować z nim „w pełni”, a gdy któreś odmawia, jedynym formalnym środkiem, jaki ma trybunał, jest stwierdzenie tego faktu i przekazanie sprawy Zgromadzeniu Państw-Stron albo, w sprawach przekazanych przez Radę Bezpieczeństwa, Radzie. We wrześniu 2024 roku Władimir Putin, poszukiwany od marca 2023 roku w związku z domniemaną bezprawną deportacją ukraińskich dzieci, odwiedził Mongolię, państwo członkowskie. Mongolia go nie aresztowała. Sędziowie stwierdzili, że nie wywiązała się ze swoich obowiązków, i przekazali sprawę dalej. Wcześniejsze tego rodzaju uchybienia kończyły się niewiele więcej niż słownymi reprymendami.

Sprawa Dutertego pokazuje tę zależność od drugiej strony. Filipiny wystąpiły z trybunału w 2019 roku. Następca Dutertego, Ferdinand Marcos Jr., na początku kadencji dawał do zrozumienia, że nie będzie współpracował, ale pod koniec 2023 roku jego rząd wpuścił do kraju śledczych trybunału. Obie rodziny zdążyły się od tamtej pory spektakularnie poróżnić. W marcu 2025 roku Duterte został aresztowany w Manili z pomocą Interpolu, a 12 marca przekazany trybunałowi. W kwietniu 2026 roku Izba Odwoławcza potwierdziła, że trybunał ma jurysdykcję wobec domniemanych zbrodni popełnionych na terytorium Filipin od 1 listopada 2011 do 16 marca 2019 roku, czyli w latach członkostwa. 8 października trybunał ogłosił, że Duterte jest zdolny do udziału w procesie z zarzutów zabójstwa i usiłowania zabójstwa jako zbrodni przeciwko ludzkości. Oskarżonego dostarczył rząd, który z traktatu wystąpił.

Nakazy wobec talibów pokazują wynik odwrotny. W lipcu i wrześniu 2025 roku izba przygotowawcza wydała nakazy aresztowania czterech przywódców talibów, wśród nich najwyższego przywódcy Hibatullaha Achundzady, a 5 października 2026 roku ujawniła wszystkie cztery. Sędziowie uznali, że istnieją rozsądne podstawy do przyjęcia, iż ta czwórka odpowiada za prześladowanie kobiet, dziewcząt i osób, które nie podporządkowują się polityce talibów w sprawach płci, ze względu na płeć, a także za prześladowanie z przyczyn politycznych tych, których uznawano za ich sojuszników, od przejęcia władzy przez talibów w sierpniu 2021 roku. Talibowie zakazali dziewczętom nauki powyżej szóstej klasy, a kobietom większości zawodów i wstępu do większości przestrzeni publicznych. Afganistan przystąpił do trybunału w 2003 roku. Dopóki rządzą tam talibowie, perspektywa jakiegokolwiek aresztowania jest odległa.

Własne zestawienie trybunału, według stanu na koniec października 2026 roku, przekłada to na liczby. Jego sędziowie wydali 68 nakazów aresztowania. Dwadzieścia trzy osoby zostały zatrzymane i stanęły przed trybunałem, 34 pozostają na wolności, a zarzuty wobec 9 wycofano, ponieważ zmarły. Sędziowie wydali też 9 wezwań do stawiennictwa. Omar al-Baszir z Sudanu, pierwszy urzędujący prezydent, którego trybunał kiedykolwiek ścigał, ma przeciwko sobie dwa nakazy; żadnego nie wykonano.

Jak aresztowano ostatniego zbiega ściganego przez trybunał jugosłowiański

Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii, który zakończył działalność 31 grudnia 2017 roku, również nie miał policji. Postawił zarzuty 161 osobom i wszystkie 161 figurują jako „rozliczone”, przy czym liczba ta obejmuje 20 osób, wobec których akty oskarżenia wycofano, i 10, które zmarły przed przekazaniem. Radovana Karadżicia aresztowały władze serbskie w lipcu 2008 roku. Ostatni zbieg, Goran Hadżić, został aresztowany na północy Serbii 20 lipca 2011 roku, po tym jak raz już zdołał się wymknąć, najwyraźniej ostrzeżony przez kogoś z serbskich służb bezpieczeństwa. Prezydent Serbii powiedział, że aresztowanie spełnia żądania UE, by schwytać wszystkich zbiegów oskarżonych o zbrodnie wojenne. Prokurator trybunału Serge Brammertz wymienił później trzy główne przyczyny jego wyników: jednostkę do tropienia zbiegów w swoim urzędzie, obecne na miejscu siły międzynarodowe, które w końcu były gotowe dokonywać aresztowań, oraz zachęty skłaniające państwa regionu do współpracy. Wśród tych zachęt UE od 2002 roku stawiała pełną współpracę jako warunek członkostwa, a w październiku 2010 roku oznajmiła, że najlepszym dowodem ze strony Serbii byłoby aresztowanie dwóch ostatnich zbiegów, Ratka Mladicia i Hadżicia.

Stary sprzeciw, szersza kampania

Stanowisko Waszyngtonu wyłożono w rozporządzeniu wykonawczym. Ogłasza ono stan zagrożenia narodowego w związku z wszelkimi działaniami trybunału zmierzającymi do prowadzenia postępowania, aresztowania, zatrzymania lub ścigania „osób chronionych”, czyli kategorii obejmującej każdą osobę amerykańską, w tym żołnierzy i urzędników, chyba że Waszyngton zgodzi się na jurysdykcję trybunału wobec niej, a także obywateli i rezydentów państw NATO oraz głównych sojuszników spoza NATO, których rządy nie wyraziły zgody albo nie przystąpiły do traktatu trybunału. „MTK nie ma jurysdykcji wobec Stanów Zjednoczonych ani Izraela, ponieważ żadne z tych państw nie jest stroną Statutu rzymskiego ani członkiem MTK” – stwierdza rozporządzenie. Bezpośrednie pretensje są znane. W listopadzie 2024 roku trybunał wydał nakazy aresztowania premiera Izraela Binjamina Netanjahu i byłego ministra obrony Joawa Galanta, gdy sędziowie uznali, że istnieją rozsądne podstawy do przyjęcia, iż pozbawili oni ludność cywilną Strefy Gazy środków niezbędnych do życia, w tym żywności, wody i leków.

Trump mówił, że kampania ma chronić Netanjahu. Dwie sędzie z listy, Prost i Solomy Bossa, współtworzyły orzeczenie odwoławcze z 2020 roku, które zezwoliło na postępowanie przygotowawcze w Afganistanie, obejmujące domniemane zbrodnie Amerykanów; w 2021 roku prokurator zapowiedział, że temu wątkowi „nada niższy priorytet”. Trzecia, Reine Alapini-Gansou, zasiadała w składzie, który zatwierdził nakazy wobec Netanjahu i Galanta.

Sprzeciw jest starszy niż Trump. Za Billa Clintona Stany Zjednoczone były jednym z zaledwie siedmiu państw, które w 1998 roku głosowały przeciw Statutowi rzymskiemu, a 6 maja 2002 roku poinformowały ONZ, że nie zamierzają zostać jego stroną. We wrześniu 2020 roku OFAC wpisało na listę ówczesną prokurator Fatou Bensoudę i wysokiego rangą urzędnika Phakiso Mochochoko. Joe Biden zniósł te sankcje w kwietniu 2021 roku, uznając, że „nie są skuteczną ani właściwą strategią”, a zarazem stwierdzając, że Stany Zjednoczone nadal sprzeciwiają się jurysdykcji trybunału wobec personelu państw nienależących do niego bez ich zgody lub bez przekazania sprawy przez Radę Bezpieczeństwa.

Druga administracja Trumpa poszerzyła kampanię. W czerwcu 2025 roku OFAC wpisało na listę cztery sędzie. W sierpniu dodało Prost, sędziego Nicolasa Guillou i oboje zastępców prokuratora; w grudniu dwóch kolejnych sędziów; w sierpniu 2026 roku prezes trybunału Tomoko Akane i jednego z wyższych rangą prawników procesowych. Sankcjami USA objętych było już wtedy dziewięcioro z 18 sędziów trybunału. W lipcu 2026 roku Rubio obiecał „rozebrać MTK, cegła po cegle, jeśli będzie trzeba”, a urzędnik Departamentu Stanu oświadczył, że państwa goszczące amerykańskie siły „są wzywane do odrzucenia rzekomej władzy MTK do ścigania amerykańskich urzędników i żołnierzy”. 22 września Trump powiedział na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ: „Wzywam wszystkie państwa, które są członkami MTK, by natychmiast i oficjalnie wystąpiły z tej zbójeckiej instytucji”. W tamtym tygodniu posłuchało go tylko Naoero, wyspiarskie państwo na Pacyfiku, dawniej nazywane Nauru. 9 października kampania przeszła od ludzi do instytucji.

Argumenty przeciw trybunałowi

Zarzut Waszyngtonu zasługuje na to, by przedstawić go w najmocniejszej postaci. Traktat wiąże państwa, które do niego przystąpiły, a Stany Zjednoczone i Izrael nigdy tego nie zrobiły. Trybunał odpowiada argumentem terytorialnym: w przypadku ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych terytorium państwa członkowskiego podlega jego jurysdykcji bez względu na to, kim jest podejrzany. W lutym 2021 roku izba przygotowawcza orzekła większością głosów, że Palestyna jest państwem członkowskim, którego terytorium do tych celów obejmuje Strefę Gazy i Zachodni Brzeg, w tym Wschodnią Jerozolimę. Przewodniczący składu, sędzia Péter Kovács, złożył w tej właśnie kwestii częściowe zdanie odrębne, wątpiąc, czy Palestynę można uznać za państwo terytorialne. Spór przebiega przez samą ławę sędziowską.

Dorobek trybunału daje krytykom więcej materiału. Według stanu na październik 2026 roku ma on na koncie 15 wyroków skazujących i 4 uniewinniające. Wśród tych 15 jest pięć osób skazanych w jednej sprawie za przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, związane z fałszywymi zeznaniami świadków obrony. Trybunał ponosił też porażki w sprawach, w których oskarżeni zasiedli już na ławie: Laurent Gbagbo i Charles Blé Goudé, sądzeni za domniemane zbrodnie przeciwko ludzkości na Wybrzeżu Kości Słoniowej, zostali w 2019 roku uniewinnieni od wszystkich zarzutów, a w 2021 roku uniewinnienie utrzymano w mocy w postępowaniu odwoławczym. W 2020 roku niezależny przegląd ekspercki zlecony przez państwa członkowskie stwierdził, że „powszechny” jest pogląd, iż etap przygotowawczy nie odsiewa słabych spraw, i opisał panujące w trybunale „nieufność i kulturę strachu”. W lipcu 2026 roku państwa członkowskie odwołały Khana ze stanowiska prokuratora za poważne uchybienie, co było pierwszym takim odwołaniem w historii trybunału; Khan zaprzecza zarzutom, a urzędem kieruje dwoje jego zastępców.

Druga linia ataku nadchodzi z przeciwnej strony. W 2026 roku sześć państw złożyło notyfikacje o wystąpieniu, każda ze skutkiem po roku. Wenezuela powołała się na „wykazaną stronniczość geograficzną, która w nieproporcjonalnym stopniu skupiła jego pracę na państwach afrykańskich i latynoamerykańskich”. Czad zarzucił mu nieskuteczność i uprzedzenia wobec Afryki. Burkina Faso, Mali i Niger potępiły go jako narzędzie neokolonialne. Węgry wycofały własną notyfikację w maju 2026 roku, a wystąpienie zakończyły dotąd tylko Burundi i Filipiny.

Zarzut Waszyngtonu dotyczy zgody; zarzut państw występujących – tego, kogo trybunał postanawia ścigać; przegląd ekspercki i uniewinnienie Gbagbo – jakości jego spraw; odwołanie Khana – kierownictwa. Sankcje nie rozwiązują żadnego z tych problemów. Dosięgają za to całej wokandy. Licencja dotycząca aresztu wymienia Kushayba, skazanego w sprawie Darfuru, i Mahamata Saida Abdela Kaniego, skazanego we wrześniu 2026 roku za zbrodnie przeciwko ludzkości w Republice Środkowoafrykańskiej. Trzy sędzie, które pozwały rząd w Nowym Jorku, twierdzą, że rozporządzenie zakłóca postępowania popierane zarówno przez republikańskie, jak i demokratyczne administracje, w tym te dotyczące Sudanu, Libii, Ugandy, Mali, Demokratycznej Republiki Konga i Ukrainy. Na dzień 9 października 2026 roku trybunał nie próbował ścigać żadnego Amerykanina.

Co jeszcze pozostaje do rozstrzygnięcia

Waszyngton opisał cel tego okna tylko w ogólnych słowach. Rubio powiedział, że działania pomyślano tak, by państwa członkowskie mogły „wynegocjować i przedstawić rozwiązanie”, a jeśli im się to nie uda, Stany Zjednoczone „odpowiednio się dostosują”. Na dzień 24 października wykaz ostatnich działań OFAC nie zawierał od 9 października niczego nowego w sprawie trybunału.

Traktat ogranicza to, co może zaoferować 125 państw członkowskich. Sędziowie są w sprawowaniu swoich funkcji niezawiśli, a członkowie Urzędu Prokuratora nie mogą zabiegać o wskazówki z jakiegokolwiek zewnętrznego źródła ani się nimi kierować. Tylko sędziowie mogą uchylić nakazy wobec Netanjahu i Galanta. Rada Bezpieczeństwa może odroczyć postępowanie przygotowawcze lub ściganie, każdorazowo na 12 miesięcy, w drodze rezolucji podjętej na mocy rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, ale żadne państwo członkowskie nie może tego zrobić samo. Tym, co członkowie rzeczywiście kontrolują, są pieniądze. Finansują trybunał z obowiązkowych składek, a na 2026 rok zatwierdzili budżet w wysokości 196,9 miliona euro i obsadę na poziomie 1008 etatów.

Proces Dutertego ma się rozpocząć 30 listopada, na długo przed końcem okresu objętego licencją generalną nr 13. Rozpozna go Izba Orzekająca III: przewodniczy sędzia Joanna Korner, a w składzie zasiadają sędziowie Keebong Paek i Nicolas Guillou. Do 7 kwietnia 2027 roku licencja pozwala amerykańskim bankom, ubezpieczycielom i dostawcom nadal obsługiwać pensje i czynsz trybunału oraz składki państw członkowskich, a Waszyngton zapowiada, że może zmienić to okno w zależności od przebiegu negocjacji. Z Guillou sprawa wygląda inaczej. Od sierpnia 2025 roku sam figuruje na liście sankcyjnej, a licencja generalna nr 13 nie zezwala na transakcje z nim.

Powiązane artykuły

• Kiedy wojsko staje się policją: prawna architektura zabijania bez procesu
• Jak Szwajcaria pozostaje neutralna – rzeczywista architektura prawna i wojskowa, która za tym stoi
• Dominacja dolara – dlaczego najczęściej handlowanym towarem świata nie jest ropa

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

Polecane filmy

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Międzynarodowy Trybunał Karny, 2022 – Wikimedia Commons (Fot.: Choinowski, CC BY-SA 4.0)

Gmach Departamentu Skarbu USA – Wikimedia Commons (Fot.: MeanieHyaena, CC BY 4.0)

Budynek Berlaymont, 2024 – Wikimedia Commons (Fot.: Cbliu, CC BY-SA 4.0)

Najważniejsze źródła i bibliografia

Office of Foreign Assets Control, US Department of the Treasury. „International Criminal Court Designation and General Licenses.” Recent Actions, 9 October 2026. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20261009

Office of Foreign Assets Control. „International Criminal Court-Related General License No. 13: Authorizing Certain Transactions Involving the International Criminal Court.” 9 October 2026. https://ofac.treasury.gov/media/937186/download

Office of Foreign Assets Control. „International Criminal Court-Related General License No. 14: Authorizing Certain Transactions Related to Telecommunications and Enterprise Software Involving the International Criminal Court.” 9 October 2026. https://ofac.treasury.gov/media/937191/download

Office of Foreign Assets Control. „International Criminal Court-Related General License No. 15: Authorizing Transactions Related to Pension Payments Involving the International Criminal Court.” 9 October 2026. https://ofac.treasury.gov/media/937196/download

Office of Foreign Assets Control. „International Criminal Court-Related General License No. 16: Authorizing Certain Transactions Related to Certain International Criminal Court Detainees,” with Annex. 9 October 2026. https://ofac.treasury.gov/media/937201/download

Office of Foreign Assets Control. „Counter Narcotics Designations; International Criminal Court-related Designations; Issuance of International Criminal Court-related General Licenses.” Recent Actions, 5 June 2025. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20250605

Office of Foreign Assets Control. „International Criminal Court-Related Designations; Issuance of International Criminal Court-Related General License.” Recent Actions, 20 August 2025. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20250820

Office of Foreign Assets Control. „Iran-related Designations; International Criminal Court-related Designations; Russia-related Designations Removals; Foreign Sanctions Evaders Determination Removal; Issuance of Iran-related and International Criminal Court-related General Licenses.” Recent Actions, 18 December 2025. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20251218

Office of Foreign Assets Control. „International Criminal Court-related Designations; Venezuela-related Designation; Issuance of International Criminal Court-related General License.” Recent Actions, 18 August 2026. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20260818

Office of Foreign Assets Control. „Blocking Property of Certain Persons Associated with the International Criminal Court Designations.” Recent Actions, 2 September 2020. https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20200902

Office of Foreign Assets Control. „Recent Actions.” Accessed 24 October 2026. https://ofac.treasury.gov/recent-actions

The White House. „Executive Order 14203: Imposing Sanctions on the International Criminal Court.” Federal Register, 12 February 2025. https://www.federalregister.gov/documents/2025/02/12/2025-02612/imposing-sanctions-on-the-international-criminal-court

The White House. „Executive Order 14022: Termination of Emergency With Respect to the International Criminal Court.” Federal Register, 7 April 2021. https://www.federalregister.gov/documents/2021/04/07/2021-07239/termination-of-emergency-with-respect-to-the-international-criminal-court

US District Court for the Southern District of New York. Rona v. Trump, No. 25-CV-3114 (JMF), Opinion and Order. 30 July 2025. https://www.justiceinitiative.org/uploads/86e8849e-6729-47b1-903c-4257439b5eee/rona-opinion-and-order-permanent-injunction-20250730.pdf.pdf

US District Court for the Southern District of New York. Democracy for the Arab World Now et al. v. Trump et al., No. 26-cv-5957 (JMF), Opinion and Order. 13 October 2026. https://storage.courtlistener.com/recap/gov.uscourts.nysd.668333/gov.uscourts.nysd.668333.40.0.pdf

Democracy for the Arab World Now et al. v. Trump et al., No. 26-cv-5957 (JMF). Joint letter to Judge Jesse M. Furman. 20 October 2026. https://storage.courtlistener.com/recap/gov.uscourts.nysd.668333/gov.uscourts.nysd.668333.41.0.pdf

European Commission. „Commission Notice to EU operators.” 23 October 2026. https://finance.ec.europa.eu/eu-and-world/commission-notice-eu-operators_en

European Commission. „Extraterritoriality (Blocking statute).” Accessed 23 October 2026. https://finance.ec.europa.eu/eu-and-world/open-strategic-autonomy/extraterritoriality-blocking-statute_en

European External Action Service. „Statement to the European Parliament by the HR/VP on European support to defend the International Criminal Court.” 20 October 2026. https://www.eeas.europa.eu/eeas/statement-european-parliament-hrvp-european-support-defend-international-criminal-court_en

European Parliament. „The International Criminal Court and its officials awarded the Sakharov Prize.” 22 October 2026. https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20261018IPR48263/the-international-criminal-court-and-its-officials-awarded-the-sakharov-prize

United Nations. „Rome Statute of the International Criminal Court.” 17 July 1998. https://legal.un.org/icc/statute/english/rome_statute(e).pdf

International Criminal Court. „Rome Statute of the International Criminal Court,” consolidated text including amendments. 2025. https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2025-05/Rome-Statute-EN-2025.pdf

United Nations Treaty Collection. „Rome Statute of the International Criminal Court: Status.” Accessed 23 October 2026. https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XVIII-10&chapter=18&clang=_en

International Criminal Court. „About the Court.” Accessed 23 October 2026. https://www.icc-cpi.int/about/the-court

International Criminal Court. „Duterte case: ICC Presidency constitutes Trial Chamber III.” 29 April 2026. https://www.icc-cpi.int/news/duterte-case-icc-presidency-constitutes-trial-chamber-iii

International Criminal Court. „ICC Appeals Chamber confirms jurisdiction in Duterte case.” 22 April 2026. https://www.icc-cpi.int/news/icc-appeals-chamber-confirms-jurisdiction-duterte-case

International Criminal Court. „ICC Pre-Trial Chamber II unseals four arrest warrants in Situation in Afghanistan.” 5 October 2026. https://www.icc-cpi.int/news/icc-pre-trial-chamber-ii-unseals-four-arrest-warrants-situation-afghanistan

International Criminal Court. „ICC Pre-Trial Chamber I issues its decision on the Prosecutor’s request related to territorial jurisdiction over Palestine.” 5 February 2021. https://www.icc-cpi.int/news/icc-pre-trial-chamber-i-issues-its-decision-prosecutors-request-related-territorial

International Criminal Court. „Statement by the Trust Fund for Victims in relation to sanctions imposed against the ICC.” 9 October 2026. https://www.icc-cpi.int/news/statement-trust-fund-victims-relation-sanctions-imposed-against-icc

International Criminal Court. „Assembly of States Parties concludes its twenty-fourth session.” 5 December 2025. https://www.icc-cpi.int/news/assembly-states-parties-concludes-its-twenty-fourth-session

International Criminal Court. „Duterte.” Case page, accessed 24 October 2026. https://www.icc-cpi.int/philippines/duterte

International Criminal Court. „Darfur, Sudan.” Situation page, accessed 23 October 2026. https://www.icc-cpi.int/darfur

International Criminal Court. „Bemba et al.” Case page, accessed 23 October 2026. https://www.icc-cpi.int/car/Bemba-et-al

International Criminal Court. „Gbagbo and Blé Goudé.” Case page, accessed 23 October 2026. https://www.icc-cpi.int/cdi/gbagbo-goude

Independent Expert Review of the International Criminal Court and the Rome Statute System. „Final Report.” 30 September 2020. https://asp.icc-cpi.int/iccdocs/asp_docs/ASP19/IER-Final-Report-ENG.pdf

US Department of State. „Imposing Sanctions on the International Criminal Court.” Statement by Secretary of State Marco Rubio, 9 October 2026. https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesman/2026/10/imposing-sanctions-on-the-international-criminal-court

Associated Press. „US hits International Criminal Court with sweeping sanctions as part of drive to dismantle tribunal.” KSAT, 9 October 2026. https://www.ksat.com/news/world/2026/10/09/us-hits-international-criminal-court-with-sweeping-sanctions-as-part-of-drive-to-dismantle-tribunal/

Reuters. „US imposes sanctions on International Criminal Court, hours after former judge wins Nobel.” Khaleej Times, 9 October 2026. https://www.khaleejtimes.com/world/americas/us-sanction-international-criminal-court-after-former-judge-win-nobel

AFP. „US announces sanctions on ICC, hours after Nobel award to former judge.” The Jakarta Post, 10 October 2026. https://www.thejakartapost.com/world/2026/10/10/us-announces-sanctions-on-icc-hours-after-nobel-award-to-former-judge

Al Jazeera. „US sanctions International Criminal Court in major escalation.” 9 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/9/us-sanctions-international-criminal-court-itself-in-latest-escalation

Associated Press. „Cut off by their banks and even iced out by Alexa, sanctioned ICC staffers remain resolute.” Yahoo News, 12 December 2025. https://www.yahoo.com/news/articles/cut-off-banks-even-iced-051239923.html

Associated Press. „Trump’s sanctions on ICC’s chief prosecutor have halted tribunal’s work, officials and lawyers say.” PBS NewsHour, 15 May 2025. https://www.pbs.org/newshour/world/trumps-sanctions-on-iccs-chief-prosecutor-have-halted-tribunals-work-officials-and-lawyers-say

Krempl, Stefan. „Microsoft denies mail blockade at the International Criminal Court.” heise online, 5 June 2025. https://www.heise.de/en/news/Microsoft-denies-mail-blockade-at-the-International-Criminal-Court-10429628.html

Courthouse News Service. „Sanctioned ICC judges sue Trump in New York.” 24 June 2026. https://courthousenews.com/sanctioned-icc-judges-sue-trump-in-new-york/

Human Rights Watch. „US Sanctions International Criminal Court.” 9 October 2026. https://www.hrw.org/news/2026/10/09/us-sanctions-international-criminal-court

The New York Times. „Judge blocks Trump administration’s sanctions on 2 groups aiding the ICC.” The Boston Globe, 14 October 2026. https://www.bostonglobe.com/2026/10/14/world/judge-blocks-trump-administrations-sanctions-2-groups-aiding-icc/

Anderson, Janet H. „Living with US sanctions means living in constant uncertainty.” JusticeInfo.net, 23 March 2026. https://www.justiceinfo.net/en/156847-living-with-us-sanctions-means-living-in-constant-uncertainty.html

Paperjam. „“A storm in a teacup” for Laurent Mosar.” 24 March 2026. https://en.paperjam.lu/article/a-storm-in-a-tea-cup-for-laurent-mosar

Jans, Pierre. „Luxembourg government accused of bowing to US pressure in ICC account closure.” RTL Today, 25 March 2026. https://today.rtl.lu/news/luxembourg/luxembourg-government-accused-of-bowing-to-us-pressure-in-international-criminal-court-account-closure-1369327957

DutchNews.nl. „ABN Amro caught in crossfire amid ICC sanctions.” 16 October 2026. https://www.dutchnews.nl/2026/10/abn-amro-caught-in-crossfire-amid-icc-sanctions/

Reuters. „ICC deputy prosecutor says court insulated against US sanctions, FT reports.” Internazionale, 25 September 2026. https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/09/25/icc-deputy-prosecutor-says-court-insulated-against-us-sanctions-ft-reports

EUobserver. „EU bets on diplomacy, not blocking statute, to protect ICC from Trump sanctions.” 14 October 2026. https://euobserver.com/242731/eu-bets-on-diplomacy-not-blocking-statute-to-protect-icc-from-trump-sanctions/

AFP. „Mongolia failed to cooperate in Putin arrest.” JusticeInfo.net, 24 October 2024. https://www.justiceinfo.net/en?p=137488

The New York Times. „Duterte appears in court in The Hague via video after arrest.” Hawaii Tribune-Herald, 15 March 2025. https://www.hawaiitribune-herald.com/?p=339909

Reuters. „ICC finds Duterte fit to stand trial for murder.” BusinessDay, 8 October 2026. https://www.businessday.co.za/world/2026-10-08-icc-finds-duterte-fit-to-stand-trial-for-murder/

Associated Press. „ICC will unseal arrest warrants for 4 Taliban leaders wanted on gender persecution charges.” La Nación, 5 October 2026. https://www.lanacion.com.ar/usa/icc-will-unseal-arrest-warrants-for-4-taliban-leaders-wanted-on-gender-persecution-charges-nid05102026/

Al Jazeera. „ICC prosecutor leaves US forces out of new Afghanistan probe.” 27 September 2021. https://www.aljazeera.com/news/2021/9/27/icc-prosecutor-targets-taliban-isis-k-in-afghanistan-probe

Al Jazeera. „ICC issues arrest warrant for Israeli PM Netanyahu for ‘war crimes’ in Gaza.” 21 November 2024. https://www.aljazeera.com/news/2024/11/21/icc-issues-arrest-warrant-for-israeli-pm-netanyahu-for-war-crimes-in-gaza

Courthouse News Service. „Darfur militia chief Ali Kushayb sentenced to 20-year prison term by ICC.” 9 December 2025. https://www.courthousenews.com/darfur-militia-chief-ali-kushayb-sentenced-to-20-year-prison-term-by-icc/

Al Jazeera. „ICC convicts ex-CAR militia leader of crimes against humanity.” 23 September 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/9/23/icc-convicts-central-african-militia-leader-of-crimes-against-humanity

Associated Press. „ICC member states vote to remove chief prosecutor Karim Khan.” WRVO, 24 July 2026. https://www.wrvo.org/2026-07-24/icc-member-states-vote-to-remove-chief-prosecutor-karim-khan

Mateo, Janvic. „ICC top prosecutor removed over sexual misconduct.” The Philippine Star, 26 July 2026. https://www.philstar.com/headlines/2026/07/26/2544771/icc-top-prosecutor-removed-over-sexual-misconduct/amp/

Associated Press. „Chad announces intent to withdraw from the International Criminal Court.” WTOP, 28 July 2026. https://wtop.com/world/2026/07/chad-announces-intent-to-withdraw-from-the-international-criminal-court/

Reuters. „Trump calls on all ICC members to resign immediately.” Internazionale, 22 September 2026. https://www.internazionale.it/ultime-notizie-reuters/2026/09/22/trump-calls-on-all-icc-members-to-resign-immediately

Reuters. „Only Naoero heeds Trump’s call to abandon ICC as world leaders rally behind court.” Arab News, 25 September 2026. https://www.arabnews.pk/world/only-naoero-heeds-trumps-call-to-abandon-icc-as-world-leaders-rally-behind-court-3002276

The National. „Marco Rubio says the US will demolish the ICC 'brick by brick’.” 13 July 2026. https://www.thenationalnews.com/news/us/2026/07/13/icc-rubio-trump/

Bellinger, John B., III. „The Tenth Year Anniversary of UNSCR 1593, Which Referred the Situation in Darfur to the International Criminal Court.” Lawfare, 31 March 2015. https://www.lawfaremedia.org/article/tenth-year-anniversary-unscr-1593-which-referred-situation-darfur-international-criminal-court

Ribando, Clare M. „Article 98 Agreements and Sanctions on U.S. Foreign Aid to Latin America” (RL33337). Congressional Research Service, 30 March 2006. https://www.everycrsreport.com/files/20060330_RL33337_48a6d9dfc8abb3a46001d07bb00691dd7ad8d6eb.html

Human Rights Watch. „US: 'Hague Invasion Act’ becomes law.” 3 August 2002. https://www.hrw.org/news/2002/08/03/us-hague-invasion-act-becomes-law

22 U.S. Code § 7427 (American Servicemembers’ Protection Act). „Authority to free members of the Armed Forces of the United States and certain other persons detained or imprisoned by or on behalf of the International Criminal Court.” Legal Information Institute, Cornell Law School. https://www.law.cornell.edu/uscode/text/22/7427

Brammertz, Serge. Keynote remarks, Assembly of States Parties, eleventh session, cooperation plenary. 16 November 2012. https://asp.icc-cpi.int/sites/asp/files/asp_docs/ASP11/ICC-ASP11-COOP-Keynote_Remarks-Brammertz-ENG.pdf

International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. „Key figures of the cases.” Accessed 23 October 2026. https://www.icty.org/en/cases/key-figures-cases

International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. „Tribunal welcomes the arrest of Radovan Karadzic.” 21 July 2008. https://www.icty.org/en/press/tribunal-welcomes-arrest-radovan-karadzic

Al Jazeera. „Serbia’s last war crimes fugitive arrested.” 20 July 2011. https://www.aljazeera.com/news/2011/7/20/serbias-last-war-crimes-fugitive-arrested