Etiopia już dociera do morza. Dlaczego chce wybrzeża?

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: 25 października 2026 · 17 min czytania

W lutym 2026 roku na stadionie w Awasie, na południu Etiopii, premier Abiy Ahmed urządził defiladę etiopskich sił specjalnych. Transparent głosił, że Etiopia nie pozostanie krajem bez dostępu do morza, „czy wam się to podoba, czy nie”. Widniał na nim żołnierz wyważający drzwi, z bronią wymierzoną w port Asab na erytrejskim wybrzeżu Morza Czerwonego.

Trzy dekady wcześniej nikt nie musiał wyważać drzwi, żeby korzystać z Asabu. W 1995 roku, dwa lata po tym, jak Erytrejczycy zagłosowali za odłączeniem od Etiopii, trasą przez Asab przeszło ponad 2,7 miliona ton ładunków, a import przeznaczony dla Etiopii stanowił 90 procent wszystkiego, co przyjmował port. Etiopia straciła wybrzeże, ale zachowała drogę do morza.

Ta droga biegnie dziś przez sam środek kryzysu. 1 października 2026 roku Etiopia nakazała zamknąć swoją ambasadę w Asmarze, a Erytrea w odpowiedzi zerwała stosunki dyplomatyczne. Oba rządy napisały następnie do Rady Bezpieczeństwa ONZ, oskarżając się nawzajem o agresję. W połowie października wojska federalne dotarły do przygranicznego miasta Zalambessa, a wojska erytrejskie miały się tam wycofywać za granicę, choć część z nich została po etiopskiej stronie. Do 22 października armia etiopska opuściła Ramę i okoliczne tereny przygraniczne, a tigrajscy rebelianci wrócili do Ramy. 5 października, zaprzysiężony na nową kadencję, Abiy zapowiedział w parlamencie, że jego rząd będzie „sumiennie pracował nad tym, by Etiopia miała wyjście na morze”.

W 2025 roku Etiopia liczyła około 135 milionów mieszkańców, więcej niż jakikolwiek inny kraj bez dostępu do morza, a jej handel codziennie dociera do morza. Pytanie brzmi więc, czego właściwie domaga się jej rząd i jak to żądanie znalazło się na północnym skraju wojny.

Wybrzeże najpierw w federacji, potem siłą

Etiopia miała wybrzeże zaledwie przez około cztery dekady. Włochy rządziły Erytreą przez ponad pół wieku od 1890 roku, a po klęsce Włoch w drugiej wojnie światowej zarządzała nią brytyjska administracja wojskowa. 2 grudnia 1950 roku o tym, co dalej, zdecydowało Zgromadzenie Ogólne ONZ. Jego rezolucja 390 (V) uczyniła Erytreę „autonomiczną jednostką sfederowaną z Etiopią pod suwerennością Korony Etiopskiej”. Wśród okoliczności wymienionych przez Zgromadzenie znalazła się „uzasadniona potrzeba Etiopii posiadania odpowiedniego dostępu do morza”, a porty zaliczono do kompetencji federalnych.

Układ oddawał wybrzeże pod władzę Korony Etiopskiej, ale w ramach federacji, która dawała Erytrei także własny rząd. Nie czynił z Erytrei etiopskiej prowincji. Federacja weszła w życie 11 września 1952 roku. Zbrojna walka o niepodległość zaczęła się w 1961 roku, jak relacjonował później przed jednym z gremiów ONZ erytrejski urzędnik, a w 1962 roku cesarz Hajle Syllasje całkowicie anektował Erytreę, znosząc jej autonomię i czyniąc ją prowincją. ONZ wpisała potrzebę dostępu Etiopii do morza w rozwiązanie, które skończyło się aneksją i trzydziestoletnią wojną.

Ta wojna skończyła się w 1991 roku, gdy erytrejscy rebelianci, którzy pomogli obalić reżim wojskowy Mengystu Hajle Marjama, zajęli Asmarę i utworzyli własny rząd. W lipcu 1991 roku konferencja etiopskich partii w Addis Abebie formalnie uznała prawo Erytrejczyków do rozstrzygnięcia o swojej przyszłości w referendum pod nadzorem międzynarodowym, a etiopski rząd przejściowy pod przewodnictwem Melesa Zenawiego zobowiązał się uszanować jego wynik. Głosowanie odbyło się w kwietniu 1993 roku. Frekwencja wyniosła 98,24 procent, a 99,8 procent głosujących opowiedziało się za niepodległością. Specjalny przedstawiciel ONZ ocenił, że proces był „wolny i uczciwy na każdym etapie”. Rozstanie było początkowo polubowne. Wybrzeża Etiopii już nie było.

Marynarka bez wybrzeża

Etiopskie media państwowe datują powstanie marynarki wojennej kraju na 1956 rok. Marynarka nie przetrwała utraty wybrzeża. W marcu 1996 roku to, co z niej zostało, 16 okrętów i około 250 marynarzy, stało przy nabrzeżu w Dżibuti w oczekiwaniu na licytację. Flota handlowa działała dalej: armator Ethiopian Shipping Lines eksploatował statki towarowe także po 1993 roku. W marcu 2019 roku Francja podpisała z Etiopią porozumienie obronne, a prezydent Emmanuel Macron powiedział, że otwiera ono Francji drogę do pomocy w utworzeniu „etiopskiego komponentu morskiego”. Dwa lata później francuskie ministerstwo obrony opisało rezultaty: list intencyjny bez mocy prawnej, wsparcie organizacyjne i wstępne szkolenia, a żadnych wyeksportowanych okrętów. Etiopska marynarka, pisało ministerstwo, wciąż była na etapie definiowania, bez zdolności operacyjnych i bez bazy morskiej. W październiku 2026 roku dowódca marynarki powiedział państwowej telewizji, że marynarka ukończyła nową kwaterę główną, otworzyła akademię szkoleniową w Bishoftu i sformowała bataliony komandosów morskich. Gdy w tym samym miesiącu media państwowe opublikowały artykuł o odbudowie marynarki, erytrejski minister informacji odpowiedział: „Aneksja i przymusowa okupacja nie dają okupującemu podmiotowi historycznego ani prawnego tytułu”.

Pięć lat na erytrejskiej drodze

Utrata wybrzeża nie oznaczała utraty portu. Po 1991 roku trasa przez Asab stała się głównym korytarzem Etiopii do świata i pozostała nim także wtedy, gdy Erytrea uzyskała niepodległość. Przewozy na niej wzrosły z 700 000 ton w 1991 roku do ponad 2,7 miliona ton w 1995 roku. Towary zdejmowano ze statków w Asabie i wieziono 882 kilometry drogą do Addis Abeby. Przez pierwsze pięć lat niepodległości Erytrei Etiopia zależała od tego portu w większości swojego handlu zagranicznego.

Układ od początku rodził tarcia. Pewien etiopski ekonomista dowodził później, że przemyt etiopskiej kontrabandy przez erytrejskie porty i manipulowanie przez Asmarę własną walutą, nakfą, nadwerężyły stosunki i przyczyniły się do konfliktu, który nastąpił potem. W maju 1998 roku wokół przygranicznego miasta Badme doszło do potyczek i oba kraje rozpoczęły wojnę.

Wojna natychmiast zamknęła korytarz przez Asab. Handel Etiopii nie ustał; przeniósł się gdzie indziej. Przeładunki w porcie Dżibuti wzrosły z 1,7 miliona ton w 1997 roku do 3,1 miliona ton w 1998 roku, bo trafił tam etiopski ruch, który wcześniej korzystał z Asabu, łącznie z pomocą żywnościową. Szacunki liczby zabitych w wojnie z lat 1998–2000 wahają się od około 70 000 do ponad 100 000. Porozumienie pokojowe z grudnia 2000 roku powołało komisję graniczną, której orzeczenie miało być „ostateczne i wiążące”. W kwietniu 2002 roku komisja przyznała Badme Erytrei. Etiopia odrzuciła orzeczenie i nie wycofała swoich wojsk.

Niepodległość z 1993 roku odebrała Etiopii wybrzeże, a wojna z 1998 roku odebrała jej drogę przez Erytreę. Pięć lat dostępu na mocy porozumienia zależało od tego, czy dwa rządy pozostaną w dobrych stosunkach.

Otwarcie, które nigdy nie nastąpiło

Po zakończeniu wojny w 2000 roku spór graniczny pozostawał nierozstrzygnięty przez osiemnaście lat. W czerwcu 2018 roku Abiy, nowy premier Etiopii, ogłosił, że Etiopia przyjmie orzeczenie z 2002 roku. 8 lipca przyjechał do Asmary, a 9 lipca oba rządy uzgodniły, że erytrejskie porty Massaua i Asab zostaną otwarte dla etiopskich ładunków po niższych stawkach. Przemawiając w tym samym miesiącu w Addis Abebie, w obecności prezydenta Erytrei Isajasa Afewerkiego, Abiy powiedział do hałaśliwego tłumu: „gdy doda się Isajasa i mnie, Asab mamy wspólny”.

Wrzesień przyniósł oznaki, że może mieć rację. 5 września etiopski statek zawinął do Massaui, by zabrać około 11 000 ton erytrejskiego cynku do Chin. Tego samego dnia Abiy odwiedził Asab i razem z Isajasem przejechał liczącą około 70 kilometrów drogę z portu do przejścia granicznego w Bure; zapowiedziano przy tym modernizację portu i poszerzenie drogi. 11 września obaj przywódcy otworzyli przejścia w Zalambessie i Bure, po raz pierwszy od dwudziestu lat.

Te wrześniowe wydarzenia obiecywały mniej, niż się wydawało. Statek w Massaui był etiopski, ale jego ładunek był erytrejski, a Massaua to nie Asab. Nigdy nie spełniło się to, co zapowiadało otwarcie: etiopskie towary znów przechodzące przez Asab. Pod koniec grudnia 2018 roku Erytrea zamknęła dla Etiopczyków przejścia w Zalambessie i Ramie. Nie było wtedy jasne dlaczego; późniejsze studium przypisało to obawom Erytrei przed masowym exodusem. W kwietniu 2019 roku Erytrea zamknęła po swojej stronie także przejście w Bure na drodze do Asabu i nie podała powodu. Etiopia ani razu nie skorzystała z Asabu w okresie ocieplenia stosunków w latach 2018–2022, a żaden z rządów nie wyjaśnił, dlaczego ogłoszone w 2018 roku ustalenia nigdy nie weszły w życie. Sama przyjaźń dwóch przywódców nie sprowadziła etiopskich ładunków z powrotem do portu.

Asab miał w tych latach innych lokatorów. Od września 2015 roku Zjednoczone Emiraty Arabskie budowały tam port i rozbudowywały pas startowy jako bazę dla swojej wojny w Jemenie, na podstawie 30-letniej dzierżawy od Erytrei; w lutym 2021 roku Emiratczycy rozbierali już jej część. Gdy Abiy odwiedził Asab w 2018 roku, interesy portu od dwóch dekad szły źle, odkąd stracił Etiopię, swój główny rynek.

Abiy otrzymał w 2019 roku Pokojową Nagrodę Nobla za to zbliżenie. W listopadzie 2020 roku w Tigraju wybuchła wojna, a wojska erytrejskie walczyły u boku etiopskiej armii federalnej przeciwko Ludowemu Frontowi Wyzwolenia Tigraju (TPLF), partii, która rządziła regionem. Gdy ta wojna zakończyła się porozumieniem podpisanym w Pretorii w listopadzie 2022 roku, Erytrea nie była jego stroną, a stosunki między Asmarą a Addis Abebą szybko się popsuły.

Jak kraj bez dostępu do morza sięga morza

Miejsce Asabu zajęła przytłaczająca zależność od Dżibuti. W 2021 roku około 95 procent etiopskiego importu i eksportu przechodziło przez port Dżibuti, 3 procent przez somalilandzki port Berbera, a 2 procent przez Port Sudan. Ciężarówki docierają do Dżibuti dwoma korytarzami drogowymi, a zelektryfikowana linia kolejowa o długości ponad 750 kilometrów, zbudowana wspólnie przez oba kraje, wozi ładunki między Addis Abebą a wybrzeżem od 1 stycznia 2018 roku, kiedy ruszyły przewozy komercyjne.

Prawo międzynarodowe daje Etiopii słabsze oparcie, niż mogłoby się wydawać. Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza przyznaje państwom śródlądowym prawo dostępu do morza i „wolność tranzytu przez terytoria państw tranzytowych przy użyciu wszelkich środków transportu”, ale warunki i sposoby korzystania z tej wolności pozostawia do uzgodnienia między państwem śródlądowym a państwem tranzytowym. Etiopia podpisała konwencję w 1982 roku i nigdy jej nie ratyfikowała. Dżibuti ratyfikowało ją w 1991 roku, a Erytrea nigdy do niej nie przystąpiła. Dostęp Etiopii przez Dżibuti opiera się na dwustronnym traktacie podpisanym w 2002 roku. Konwencja zakazuje nakładania ceł i podatków na ruch tranzytowy, dopuszczając opłaty za konkretne usługi, i nic nie mówi o tym, ile te usługi powinny kosztować. Pozostawia też państwu tranzytowemu „pełną władzę suwerenną” nad jego terytorium i prawo do podjęcia wszelkich środków niezbędnych do ochrony jego uzasadnionych interesów.

Traktat z 2002 roku, na którym stoi handel Etiopii

Dżibuti nie było nowym partnerem, gdy zamknęła się droga do Asabu. Przed 1974 rokiem przez jego port przechodziło już około 60 procent handlu zagranicznego Etiopii, mniej więcej 300 000 ton rocznie. Wojna z 1998 roku od razu skierowała tamtędy z powrotem niemal wszystko, a oba rządy przelały potem tę relację na papier. W kwietniu 2002 roku podpisały „Porozumienie w sprawie korzystania z portu i tranzytu towarów do Etiopii”, które ratyfikowały oba parlamenty. Opierało się ono na głównych konwencjach ONZ i na zasadzie swobodnego dostępu do morza dla krajów, które go nie mają. W 2003 roku przegląd ONZ opisał zbudowany wokół niego mechanizm: wspólny komitet ekspertów zbierający się co trzy miesiące i komitet ministrów co sześć. Dostęp na mocy porozumienia oznaczał w tym przypadku traktat spisany po wojnie, komitety obradujące według harmonogramu, a później linię kolejową, którą oba kraje zbudowały razem.

Prawa zapisane na papierze nie decydują o cenach. Etiopscy urzędnicy często skarżą się na wysokie opłaty pobierane przez Dżibuti i na jego zaniedbaną infrastrukturę portową, a także obawiają się, że trasy z Addis Abeby na wybrzeże, łącznie z koleją, są narażone na ataki lub sabotaż. Ponieważ żaden inny port nie jest w stanie zaspokoić potrzeb Etiopii, Dżibuti ma przewagę, gdy chodzi o czynsze, stawki i opłaty tranzytowe. Zależność działa jednak w obie strony. Gospodarka Dżibuti stoi na tranzycie i w dużym stopniu polega na handlu z Etiopią, a małe państwo, które żyje z ładunków sąsiada, nie może go bez końca wyciskać.

Etiopia próbowała już wcześniej zyskać drugi port, kupując w nim udziały. W marcu 2018 roku zgodziła się objąć 19 procent udziałów w Berberze w ramach umowy z Somalilandem i emirackim operatorem DP World. Porozumienie upadło w 2022 roku, gdy Addis Abeba, jak podawano, nie wywiązała się ze swojego zobowiązania finansowego.

Cztery rodzaje dostępu

Rozmowy prowadzone od 2023 roku krążyły wokół czterech różnych rodzajów rozwiązań, a każde z nich wymaga czegoś innego od państwa, do którego należy brzeg. Pierwsze to tranzyt: towary przechodzą przez terytorium sąsiada i korzystają z jego portów na wynegocjowanych warunkach, tak jak etiopskie towary przez Dżibuti. Drugie to inwestycja, czyli udział w porcie albo prawo do zarządzania nim, jak uzgodnione w 2018 roku udziały w Berberze; i ona wymaga tranzytu, by dotrzeć do portu. Trzecie to baza wojskowa na wybrzeżu innego państwa, utrzymywana na podstawie dzierżawy, która może pozostawić suwerenność gospodarzowi, tak jak w przypadku emirackiej bazy w Asabie. Czwarte to suwerenność nad samym wybrzeżem. Rozwiązania te można łączyć, a dzierżawa może dawać więcej lub mniej kontroli, ale tylko czwarte odbiera sąsiadowi terytorium.

Żądania Abiya od 2023 roku obejmowały trzy ostatnie. W październiku 2023 roku powiedział w parlamencie: „Ludność licząca 150 milionów nie może żyć w geograficznym więzieniu”. Zasugerował, że sąsiedzi mogliby objąć udziały w Wielkiej Tamie Etiopskiego Odrodzenia na Nilu albo w Ethiopian Airlines w zamian za udziały w swoich portach, i przywołał dziewiętnastowiecznego wojownika, rasa Alulę, który nazwał Morze Czerwone „naturalną granicą” Etiopii. Dżibuti odpowiedziało ustami doradcy prezydenta, że jego integralność terytorialna „nie podlega dyskusji, ani dziś, ani jutro”.

W styczniu 2024 roku Etiopia podpisała protokół ustaleń z Somalilandem, oderwaną północną częścią Somalii. Etiopia mówiła o 50-letniej dzierżawie pod bazę marynarki wojennej i komercyjne usługi morskie. Prezydent Somalilandu powiedział później, że na 20 kilometrach wybrzeża przeznaczonych do dzierżawy powstanie baza morska, etiopski import i eksport nadal będą korzystać z portu Berbera, a Etiopia w zamian uzna niepodległość Somalilandu. Etiopia oświadczyła jedynie, że dokona oceny z myślą o decyzji w sprawie uznania. Umowa wyprowadziła na ulice Mogadiszu protestujących; na jednym z transparentów nazwano Etiopię krajem „z natury pozbawionym dostępu do morza”. W grudniu 2024 roku, w deklaracji zawartej w Ankarze za pośrednictwem Turcji, Etiopia i Somalia uzgodniły zamiast tego, że będą dążyć do rozwiązań handlowych, „w tym umów, dzierżawy i podobnych form”, które dałyby Etiopii dostęp do morza „pod suwerenną władzą” Somalii. W ocenie Crisis Group przekreśliło to nadzieje Abiya na bazę morską w Somalilandzie i z powrotem skierowało jego uwagę na Asab. Rok później, w grudniu 2025 roku, Izrael jako pierwsze państwo formalnie uznał Somaliland.

Dżibuti tymczasem składało oferty. Pod koniec sierpnia 2024 roku jego minister spraw zagranicznych ogłosił, że Dżibuti zaproponuje Etiopii „100-procentowe zarządzanie” portem w Tadżurze. W czerwcu 2025 roku prezydent Dżibuti, Guelleh, powiedział, że etiopska delegacja prosiła o coś innego: o „korytarz z eksterytorialnością” między granicą Etiopii a Tadżurą oraz o bazę morską. Według relacji Guelleha Dżibuti zaproponowało wspólne zarządzanie portem i odrzuciło tę prośbę. Obie relacje pochodzą od strony Dżibuti. Dwóch rzeczników etiopskiego rządu, zapytanych o ofertę z 2024 roku, nie odpowiedziało. W październiku 2025 roku port w Tadżurze podpisał umowę ramową w sprawie 30-letniej koncesji z saudyjskim operatorem, Red Sea Gateway Terminal; nie jest jasne, jak ta koncesja ma się do ofert składanych Etiopii.

Wypowiedzi Abiya o Asabie zataczały koło. W marcu 2025 roku mówił, że Etiopia „nie ma zamiaru wdawać się w konflikt z Erytreą w celu uzyskania dostępu do morza”, nazywając zarazem dostęp sprawą egzystencjalną. We wrześniu 2025 roku stwierdził, że utrata Morza Czerwonego, które „było w naszych rękach 30 lat temu (…), zostanie naprawiona”. 28 października 2025 roku poszedł dalej i zakwestionował, czy secesja Erytrei w ogóle była legalna. Decyzji nie podjął ani etiopski parlament, ani rząd, ani naród, przekonywał, a „to, że żadna z tych instytucji nie brała w tym udziału, pokazuje, że proces był nielegalny”. Dokumenty mówią co innego: etiopska konferencja uznała referendum, rząd Etiopii zobowiązał się je uszanować, a ONZ uznała głosowanie za wolne i uczciwe. W tym samym przemówieniu Abiy nazwał to żądanie „nieodwracalnym” i powiedział, że Etiopia „nie ma zamiaru iść na wojnę z Erytreą”. W listopadzie 2025 roku ambasador Etiopii w Kenii, generał w stanie spoczynku, ujął to dosadniej: „Pytanie nie brzmi już, czy Asab jest nasz, czy nie, ale jak go odzyskać”.

Oficjalna linia Etiopii to pokój, dialog i, jak ujął to Abiy w październiku 2026 roku, „coś za coś”. Sąsiedzi odpowiadają różnie. Do lutego 2026 roku Erytrea odrzuciła bezpośrednią mediację w tej sprawie bez warunków wstępnych, uważając, że Etiopia próbuje zastraszeniem wymusić na niej ustępstwa. Prezydent Somalii powiedział w październiku 2026 roku, że nie sprzeciwia się zapewnieniu Etiopii handlowego dostępu przez somalijskie porty, pod warunkiem że zostanie to uzgodnione z Somalią. 12 października minister spraw zagranicznych Somalilandu powiedział, że Berbera pracuje na około 30–40 procent swoich możliwości i jest gotowa przyjąć etiopskie ładunki, choć nie ogłosił żadnej nowej umowy.

Wszystkie propozycje handlowe zatrzymują się przed tym, czego domagali się etiopscy urzędnicy. Dżibuti twierdzi, że zaoferowało zarządzanie i udziały, Somalia godzi się na dostęp pod własną suwerennością, a Somaliland mówi, że w Berberze jest miejsce. Odmowę albo blokadę napotkały baza morska, korytarz poza kontrolą państwa-gospodarza i ziemia erytrejska. Naszym zdaniem same opłaty portowe nie tłumaczą tej rozbieżności, bo opłaty to jedyna rzecz, którą każda oferta zostawia do negocjacji. Odrzucone żądania lepiej pasują do dwóch innych motywów: bezpieczeństwa trasy, którą według etiopskich urzędników można przeciąć, oraz pozycji regionalnego mocarstwa. Kontrola nad portem morskim wpisuje się też w ambicję Abiya, podzielaną przez wcześniejszych przywódców Etiopii, by przywrócić jej dominującą pozycję w regionie. Na żaden z tych motywów nie odpowie lepsza taryfa.

Wojna domowa z linią brzegową

Wojna, która doprowadziła to żądanie do granicy z Erytreą, nie zaczęła się od morza. Siły tigrajskie same są podzielone. Bojownicy TPLF walczą z rządem, a Tigrajskie Siły Pokoju (Tigray Peace Force), złożone z byłych członków zbrojnego ramienia TPLF, walczą po stronie rządu. Fano, amharskie milicje, które w latach 2020–2022 walczyły za rząd federalny, teraz walczą przeciwko niemu. W maju 2026 roku TPLF przywrócił radę regionalną, która istniała przed ostatnią wojną, i wbrew porozumieniu z Pretorii ustanowił jej przewodniczącego, Debretsiona Gebremichaela, prezydentem regionu. 20 września siedem ugrupowań zbrojnych, w tym TPLF i jeden z ruchów Fano, ogłosiło sojusz w celu obalenia rządu Abiya, a 23 września rebelianci rozpoczęli ofensywę w regionach Tigraj, Amhara i Afar. Na początku października walki w regionie Afar wypędziły z domów dziesiątki tysięcy ludzi.

Erytrea zmieniła stronę. Jej wojska walczyły u boku armii federalnej w wojnie z lat 2020–2022, która według szacunków zabiła setki tysięcy ludzi, a sama Erytrea została potem pominięta w porozumieniu z Pretorii, zakazującym „zmowy z jakąkolwiek siłą zewnętrzną wrogą którejkolwiek ze stron”. W ciągu dwóch lat przed wrześniem 2026 roku Erytrea pojednała się z TPLF, gdy Abiy zaczął domagać się dostępu do Morza Czerwonego, co Asmara odebrała jako roszczenie do swojego wybrzeża. Morze nie było jedyną przyczyną; przez te same sojusze przebiega rywalizacja Egiptu z Etiopią o Nil. Etiopia oskarża Erytreę, Sudan i Egipt o wspieranie sojuszu rebeliantów, a wszystkie trzy państwa temu zaprzeczają. Nacisk płynął też w drugą stronę. Crisis Group informowała w lutym 2026 roku, że Etiopia otwarcie gości ugrupowanie zbrojne dążące do obalenia rządu Erytrei, a także afarskie ugrupowanie nacjonalistyczne, które rości sobie prawo do południowej Erytrei, łącznie z Asabem. Debretsion ze swojej strony powiedział na początku października, że „wojna jest regionalna i jest to wojna o kontrolę nad Morzem Czerwonym”.

Zerwanie z Asmarą nastąpiło szybko. Gdy 1 października Erytrea zerwała stosunki, jej rząd oświadczył, że Etiopia prowadziła przeciw niej wojnę, by zdobyć dostęp do Morza Czerwonego. Etiopia poinformowała Radę Bezpieczeństwa, że wojska erytrejskie posunęły się nawet 60 kilometrów w głąb Tigraju, co jej minister spraw zagranicznych nazwał „rażącym aktem agresji, który uruchamia niepozbywalne prawo Etiopii do samoobrony”. Erytrea zwróciła się do Rady o potępienie „godnego ubolewania wypowiedzenia wojny” przez Etiopię, powołując się na wypowiedź zastępcy szefa sztabu etiopskiej armii, że Mekele, stolica Tigraju, jest „przystankiem” w drodze do inwazji na Erytreę. Erytrea zaprzeczyła, by jej siły wkroczyły do Tigraju, aby wesprzeć rebeliantów. 9 października sekretarz generalny ONZ wezwał do natychmiastowego zaprzestania działań wojennych. Pięć dni wcześniej w mieście Nowy Alamejn w Egipcie przywódcy Egiptu, Erytrei, Somalii i Sudanu ogłosili, że zarządzanie Morzem Czerwonym jest wyłączną odpowiedzialnością państw leżących nad jego brzegami.

W terenie armia federalna i jej sojusznicy zajęli Mekele w pierwszych dniach października, a 16 października Abiy powołał dla Tigraju tymczasową administrację na sześć miesięcy. 13 października armia dotarła do Zalambessy, a 15 października pojawiły się doniesienia, że wojska erytrejskie wycofują się tam za granicę. Trzy dni później część z nich wciąż stała po etiopskiej stronie w pobliżu granicy, także w Zalambessie. W ciągu tygodnia od doniesień o wycofaniu to strona federalna się cofnęła: do 22 października ani armii, ani Tigrajskich Sił Pokoju nie było już w Ramie ani na okolicznych terenach przygranicznych. Wojna w Tigraju trwała dalej. W nocy 20 października dron uderzył w ciężarówkę z kozami i owcami w Finarwie, na południowy zachód od Mekele; według doniesień zginęły cztery osoby. 22 i 23 października dowódcy rebeliantów zapowiadali, że będą walczyć dalej.

W tym samym tygodniu przekaz Abiya pod adresem Asmary stwardniał. W wywiadzie w języku tigrinia dla telewizji państwowej 19 października ostrzegł przywódców Erytrei przed niezwykle poważnymi konsekwencjami, jeśli nadal będą odrzucać wezwania do pokojowych stosunków, i wezwał ich, by nie sprzymierzali się z siłami szukającymi konfrontacji z Etiopią. W tym samym wywiadzie opisał Asab jako niezamieszkany. Wojna domowa zyskała granicę międzynarodową, a żądanie dostępu do morza było jednym z powodów, dla których dawny sojusznik stanął po jej drugiej stronie.

Co zadowoliłoby Addis Abebę

Umowy handlowe mogłyby zmniejszyć zależność Etiopii od Dżibuti, ale ceny, połączenia z zapleczem lądowym i gwarancje każdej nowej trasy nadal trzeba by ustalić, a zróżnicowany dostęp ma własne koszty: opłaty, które nigdy się nie kończą, inwestycje, za które Etiopia musi rzeczywiście zapłacić, co pokazała nieudana inwestycja w Berberze, i towary, które wciąż przechodzą przez terytorium innych państw. W lutym 2026 roku Crisis Group wezwała sąsiadów, by pomogli Etiopii znaleźć „przystępne cenowo, zróżnicowane, bezpieczne i niezawodne wyjścia dla handlu morskiego”, ostrzegając zarazem, że jej ambicje stania się potęgą nad Morzem Czerwonym „pozostaną niespełnione”. Oceniła, że „bez niszczycielskiej wojny trudno dostrzec, w jaki sposób Etiopia miałaby osiągnąć najbardziej ambitne wersje swojego żądania terytorium nadbrzeżnego”, a atak na Asab niebezpiecznie odsłoniłby Etiopię na innych frontach.

Takie umowy pozostawiłyby nierozstrzygnięte żądania Etiopii dotyczące bazy wojskowej i terytorium nadbrzeżnego. Marynarka potrzebuje bazy. Marynarka, którą Etiopia zaczęła odbudowywać w 2019 roku, według francuskiego rządu nie miała w 2021 roku żadnej własnej, a relacja jej dowódcy o postępach z października 2026 roku wymieniała kwaterę główną, akademię i bataliony komandosów, ale nie bazę. Żadna z upublicznionych ofert handlowych jej nie obejmuje. Wynegocjowana baza nie musi oznaczać przekazania suwerenności. Żądania odzyskania Asabu idą dalej, a Erytrea może wskazać, co mówili etiopscy urzędnicy: premier nazywający jej secesję nielegalną i ambasador pytający, jak odzyskać Asab. W marcu 2025 roku erytrejski minister informacji nazwał ambicje Etiopii dotyczące „dostępu do morza i bazy morskiej” chybionymi i przestarzałymi. Crisis Group zauważyła w lutym 2026 roku, że tym razem wszystkie wojownicze pomruki o niesprawiedliwości, jaką jest dla Etiopii brak własnego portu, dochodziły z Addis Abeby.

Najwęższa jest ta rozbieżność w Dżibuti. W kwietniu 2026 roku przewodniczący władz portowych Dżibuti powiedział, że jego rząd zaoferował Etiopii 60 procent udziałów w porcie w Tadżurze, a Etiopia odmówiła, „zabiegając o korytarz oprócz udziałów kapitałowych”. Dżibuti, jak dodał, pozostaje otwarte. W czerwcu 2025 roku prezydent Dżibuti opisywał korytarz, którego chciała Etiopia, jako eksterytorialny, połączony z bazą morską. Według relacji Dżibuti w kwietniu 2026 roku kraj ten wciąż oferował Etiopii większość portu, ale nie kontrolę nad ziemią między tym portem a Etiopią.

W Asabie ziemia między portem a Etiopią to droga długości około 70 kilometrów do przygranicznego miasta Bure, ta sama, którą Abiy i Isajas przejechali razem we wrześniu 2018 roku.

Powiązane artykuły

• Wojnę w Sudanie napędza złoto
• Wynalezienie państwa narodowego: dlaczego domyślna jednostka polityczna świata ma zaledwie 200 lat i już pęka
• Co się dzieje z długiem państwa, które przestaje istnieć

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

• I Didn’t Do It for You: How the World Betrayed a Small African Nation — Michela Wrong (2005). Historia Erytrei, Asabu i wybrzeża utraconego przez Etiopię, opowiedziana przez epizody kolonialne i z czasów zimnej wojny.
• Understanding Eritrea: Inside Africa’s Most Repressive State — Martin Plaut (2016). Tło państwa erytrejskiego, z którym Etiopia musiałaby się układać w sprawie dostępu do morza.
• A History of Modern Ethiopia, 1855-1991 — Bahru Zewde (1991). Standardowa historia współczesnej Etiopii, w tym tego, jak zyskała i utraciła wybrzeże.
• Layers of Time: A History of Ethiopia — Paul B. Henze (2000). Szeroko zakrojona ogólna historia Etiopii dla czytelników, którzy dopiero poznają ten kraj.

Polecane filmy

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Zatoka Asab w Erytrei z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (NASA) – Wikimedia Commons

Pociąg do Dżibuti na stacji Furi Labo w Addis Abebie – Wikimedia Commons (Fot.: Matthias-Tf, CC BY-SA 4.0)

Port Berbera – Wikimedia Commons

Najważniejsze źródła i bibliografia

United Nations General Assembly. „Resolution 390 (V): Eritrea.” 2 December 1950. https://documents.un.org/api/symbol/access?s=A/RES/390(V)&l=en&t=pdf

United Nations. „Report of the Secretary-General on the United Nations Observer Mission to Verify the Referendum in Eritrea (UNOVER).” A/48/283, 11 August 1993. https://documents.un.org/api/symbol/access?s=A/48/283&l=en&t=pdf

US Department of State, Office of the Historian. „Editorial Note.” Foreign Relations of the United States, 1952–1954, Vol. XI, Part 1, document 191. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v11p1/d191

United Nations Economic and Social Council. „Summary record of the 16th meeting.” E/2002/SR.16, 2002. https://digitallibrary.un.org/record/494227/files/E_2002_SR.16-EN.pdf

United Nations. „United Nations Convention on the Law of the Sea,” Articles 125 and 127. 1982. https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf

United Nations Treaty Collection. „Status: United Nations Convention on the Law of the Sea (XXI-6).” Accessed 24 October 2026. https://treaties.un.org/Pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-6&chapter=21&Temp=mtdsg3&clang=_en

Cabanius, Philippe. „Improvement of Transit Systems in the Horn of Africa.” UNCTAD/LDC/2003/4, UNCTAD, 7 April 2003. https://unctad.org/node/10804

World Bank. „Djibouti Regional Economic Corridor Project: Project Appraisal Document.” PAD4404, 23 November 2021. https://documents1.worldbank.org/curated/en/850181641925218427/pdf/Djibouti-Regional-Economic-Corridor-Project.pdf

International Crisis Group. „Ethiopia, Eritrea and Tigray: A Powder Keg in the Horn of Africa.” Africa Briefing N°210, 18 February 2026. https://www.ecoi.net/en/file/local/2137710/b210-ehtioipia-eritrea-tigray.pdf

Peace Research Facility and Rift Valley Institute. „Understanding Ethiopia–Eritrea Relations since 2018.” June 2024. https://riftvalley.net/wp-content/uploads/2024/06/Understanding-Ethiopia-and-Eritrea-update-1.pdf

Republic of Türkiye, Ministry of Foreign Affairs. „Ankara Declaration by the Federal Democratic Republic of Ethiopia and the Federal Republic of Somalia.” 11 December 2024. https://www.mfa.gov.tr/etiyopya-federal-demokratik-cumhuriyeti-ve-somali-federal-cumhuriyeti-nin-ankara-bildirisi.en.mfa

Assemblée nationale (France). „Question écrite n° 36662, réponse du ministère des Armées.” Journal officiel, 7 September 2021. https://questions.assemblee-nationale.fr/dyn/15/questions/QANR5L15QE36662.pdf

Reuters (via The Christian Science Monitor). „One Not-Very-Used African Navy for Sale.” 15 March 1996. https://www.csmonitor.com/1996/0315/15153.html

Ethiopian Broadcasting Corporation. „Modern Headquarters Marks New Era for Ethiopian Navy.” 16 October 2026. https://www.ebc.et/english/Home/NewsDetails?NewsId=8936

African Union. „Agreement for Lasting Peace through a Permanent Cessation of Hostilities between the Government of the Federal Democratic Republic of Ethiopia and the Tigray People’s Liberation Front.” Pretoria, 2 November 2022. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-1087715.pdf

ACLED. „Ethiopia Alerts archive.” Entries for 15–22 October 2026. https://acleddata.com/ethiopia-alerts-archive

Reuters (via Gulf News). „Ethiopia, Eritrea reopen border points for first time in 20 years.” 11 September 2018. https://gulfnews.com/world/africa/ethiopia-eritrea-reopen-border-points-for-first-time-in-20-years-1.2277276

Anadolu Agency. „Ethiopian PM visits strategic Eritrean ports.” 5 September 2018. https://aa.com.tr/en/africa/ethiopian-pm-visits-strategic-eritrean-ports/1246828

Maasho, Aaron. „Ship docks, road upgrade planned as Eritrea, Ethiopia ties strengthen.” Reuters (via Euronews), 5 September 2018. https://www.euronews.com/2018/09/05/ship-docks-road-upgrade-planned-as-eritrea-ethiopia-ties-strengthen

Associated Press (via Fox News). „Eritrea closes border crossings to Ethiopian travelers.” 28 December 2018. https://www.foxnews.com/world/eritrea-closes-border-crossings-to-ethiopian-travelers

Africanews. „Eritrea shuts all borders with Ethiopia unilaterally.” 23 April 2019. https://www.africanews.com/2019/04/23/eritrea-shuts-all-borders-with-ethiopia-unilaterally/

Associated Press (via VOA). „UAE dismantles Eritrea base as it pulls back after Yemen war.” 18 February 2021. https://www.voanews.com/a/africa_uae-dismantles-eritrea-base-it-pulls-back-after-yemen-war/6202212.html

AFP (via Kuwait Times). „Ethiopia hopes Eritrea peace will bring prosperity.” 21 July 2018. https://kuwaittimes.com/ethiopia-hopes-eritrea-peace-will-bring-prosperity/

AFP (via The Citizen). „Ethiopia and Eritrea: decades of dispute over a border.” 9 July 2018. https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/international/ethiopia-and-eritrea-decades-of-dispute-over-a-border-2645746

Bloomberg (via AJOT). „Djibouti latest nation to reject Ethiopia’s Red Sea access plea.” 19 October 2023. https://www.ajot.com/news/djibouti-latest-nation-to-reject-ethiopiaas-red-sea-access-plea

Bloomberg (via AJOT). „Djibouti sees positive Ethiopia response to port-access plan.” 4 September 2024. https://www.ajot.com/news/djibouti-sees-positive-ethiopia-response-to-port-access-plan

Capital (Addis Ababa). „Djibouti says Ethiopia rejected port stake, preferring corridor access.” 11 April 2026. https://capitalethiopia.com/2026/04/11/djibouti-says-ethiopia-rejected-port-stake-preferring-corridor-access/

The Eastleigh Voice. „Djibouti rejects Ethiopia’s request for port corridor, naval base.” 13 June 2025. https://eastleighvoice.co.ke/ethiopia%20port%20deal/163569/djibouti-rejects-ethiopia-s-request-for-port-corridor-naval-base

Dolce, Marilena. „Gibuti dice no all’Etiopia: 'Non saremo la Crimea del Corno d’Africa’.” Affaritaliani, 20 June 2025. https://www.affaritaliani.it/esteri/gibuti-respinge-l-etiopia-non-siamo-la-crimea-del-corno-d-africa-974854.html

Djibouti Ports and Free Zones Authority. „Framework Agreement Signed for the 30-Year Concession of the Port of Tadjourah.” 3 November 2025. https://www.dpfza.gov.dj/index.php/framework-agreement-signed-30-year-concession-port-tadjourah

Associated Press (via Arab News). „Abiy’s vision of Ethiopia includes a seaport in Eritrea. Some see a looming conflict.” 28 February 2026. https://www.arabnews.com/node/2634754/world

Associated Press (via Fox News). „Leader of Somalia’s breakaway Somaliland says deal with Ethiopia will allow it to build a naval base.” 26 January 2024. https://www.foxnews.com/world/leader-somalias-breakaway-somaliland-says-deal-ethiopia-allow-build-naval-base.amp

Bloomberg (via AJOT). „Ethiopia to assess Somaliland recognition under sea access deal.” 3 January 2024. https://www.ajot.com/news/ethiopia-to-assess-somaliland-recognition-under-sea-access-deal

AFP (via Malay Mail). „Somalia, African Union slam Israel’s recognition of Somaliland as independent state.” 27 December 2025. https://www.malaymail.com/news/world/2025/12/27/somalia-african-union-slam-israels-recognition-of-somaliland-as-independent-state/203409

Reuters (via Citizen Digital). „Ethiopia’s Abiy rules out war with Eritrea over Red Sea access.” 21 March 2025. https://citizen.digital/article/ethiopias-abiy-rules-out-war-with-eritrea-over-red-sea-access-n359600

World Bank. „Population, total (SP.POP.TOTL): Ethiopia.” World Development Indicators, updated 8 October 2026. https://api.worldbank.org/v2/country/ETH;ERI;DJI/indicator/SP.POP.TOTL?format=json&date=2023:2025

Ethiopian News Agency. „EDR Secures Over 20m USD in Revenue.” 8 August 2019. https://www.ena.et/web/eng/w/en_9072

Solomon, Mussie. „Ethiopia’s maritime ambitions and the threat to regional order.” Geeska (opinion), 23 May 2026. https://www.geeska.com/en/ethiopias-maritime-ambitions-and-threat-regional-order

AFP (via Arab News). „Ethiopia calls for international mediation with Eritrea over sea access.” 28 October 2025. https://www.arabnews.com/node/2620634/world

BBC Monitoring (via The Namibian). „Escalating war of words between Ethiopia and Eritrea triggers fears of conflict.” 23 November 2025. https://www.namibian.com.na/escalating-war-of-words-between-ethiopia-and-eritrea-triggers-fears-of-conflict/

Horn Diplomat (via AllAfrica). „Somaliland Backs Ethiopia’s Sea Access, Urges Dialogue.” 12 October 2026. https://allafrica.com/stories/202610120321.html

Reuters (via Somaliland Chronicle). „Ethiopia, France sign military, navy deal, turn new page in ties.” 13 March 2019. https://somalilandchronicle.com/2019/03/13/ethiopia-france-sign-military-navy-deal-turn-new-page-in-ties/

Reuters (via TimesLive). „Seven Ethiopian armed groups announce anti-government alliance.” 21 September 2026. https://www.timeslive.co.za/news/africa/2026-09-21-seven-ethiopian-armed-groups-announce-anti-government-alliance/

Al Jazeera. „Can Ethiopia’s seven-group rebel alliance challenge Abiy Ahmed?” 23 September 2026. https://aljazeera.com/news/2026/9/23/can-ethiopias-seven-group-rebel-alliance-challenge-abiy-ahmed

Al Jazeera. „Ethiopia’s government forces retake airport from Tigray rebels in Mekelle.” 3 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/3/rebels-pulling-back-as-addis-ababas-forces-advance-reports-say

Reuters (via Daily Maverick). „Eritrea severs diplomatic ties with Ethiopia after Addis Ababa orders closure of embassy in Asmara.” 2 October 2026. https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-10-02-eritrea-severs-diplomatic-ties-with-ethiopia-after-addis-ababa-orders-closure-of-embassy-in-asmara/

Security Council Report. „Horn of Africa: Closed Consultations.” 12 October 2026. https://www.securitycouncilreport.org/whatsinblue/2026/10/horn-of-africa-closed-consultations.php

Al Jazeera. „Four African leaders issue joint declaration as Ethiopia war escalates.” 5 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/5/four-african-leaders-issue-joint-declaration-as-ethiopia-war-escalates

Al Jazeera. „Ethiopian PM Abiy demands Red Sea access as tensions with neighbours rise.” 5 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/5/ethiopias-pm-insists-on-access-to-red-sea-despite-regional-conflict-threat

Al Jazeera. „Ethiopian forces expand control in Tigray as militia claims Eritrean losses.” 15 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/15/ethiopian-forces-expand-control-in-tigray-as-militia-claims-eritrean-losses

Reuters (via TimesLive). „Ethiopian troops enter town on border with Eritrea, stoking war fears.” 13 October 2026. https://www.timeslive.co.za/news/africa/2026-10-13-ethiopian-troops-enter-town-on-border-with-eritrea-stoking-war-fears/

Reuters (via TimesLive). „Ethiopia’s Abiy appoints Tigray caretaker government.” 16 October 2026. https://www.timeslive.co.za/news/africa/2026-10-16-ethiopias-abiy-appoints-tigray-caretaker-government/

AFP (via Kuwait Times). „In Tigray, Ethiopians welcome departure of Eritrean troops.” 18 October 2026. https://kuwaittimes.com/article/51864/world/in-tigray-ethiopians-welcome-departure-of-eritrean-troops/

Al Jazeera (AP). „Tigray rebels urged to disarm as commander vows to fight Ethiopia’s gov’t.” 23 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/23/tigray-official-urges-rebels-to-disarm

Dawan Africa. „Ethiopian PM warns Eritrea of consequences if it rejects peace.” 20 October 2026. https://www.dawan.africa/news/ethiopian-pm-warns-eritrea-of-consequences-if-it-rejects-peace

Dawan Africa. „Eritrea rejects Ethiopia’s claim to 'reclaim’ sea access.” 20 October 2026. https://www.dawan.africa/news/eritrea-rejects-ethiopias-claim-to-reclaim-sea-access