Kraje, które płacą obywatelom za posiadanie większej liczby dzieci – i czy to działa

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: 25 października 2026 · 17 min czytania

W Korei Południowej narodziny dziecka w 2024 roku uruchamiały całą kaskadę uprawnień. Rodzice dostawali bon o wartości dwóch milionów wonów przy urodzeniu albo trzech milionów przy drugim i każdym kolejnym dziecku; „świadczenie rodzicielskie” w wysokości miliona wonów miesięcznie przez pierwszy rok życia dziecka i połowę tej kwoty przez drugi; wreszcie zasiłek na dziecko w wysokości 100 000 wonów miesięcznie aż do ósmych urodzin. Według rządowych wyliczeń pierwsze dziecko urodzone w 2024 roku przynosiło łącznie w ciągu pierwszych ośmiu lat życia około 29,6 miliona wonów, czyli mniej więcej 22 100 dolarów, w gotówce i bonach, nie licząc ulg podatkowych ani preferencyjnych kredytów mieszkaniowych dla rodzin. Nie wszystko trafia na konto: bon porodowy wydaje się za pomocą karty świadczeń, a rodzice, których dziecko chodzi do dotowanego żłobka, otrzymują część świadczenia rodzicielskiego w postaci bonu na opiekę, a gotówką wypłacana jest tylko różnica. W 2026 roku zasiłek na dziecko zaczęto wydłużać do dziewiątych urodzin – to pierwszy krok planowanego rozszerzenia go do ukończenia 13 lat do 2030 roku. Miasto Inczon poszło jeszcze dalej i reklamowało 100 milionów wonów na dziecko od ciąży do ukończenia osiemnastu lat: 72,5 miliona wonów z istniejących świadczeń krajowych, uzupełnione 28,7 miliona wonów z kasy miasta.

Za tym wszystkim stoją terminy nabywania uprawnień, warunki wypłaty z mocą wsteczną, progi dochodowe, portale do składania wniosków i koordynacja międzyinstytucjonalna między prezydenckim komitetem ds. ludności (we wrześniu 2026 roku przemianowanym na Komitet Strategii Ludnościowej), Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej a samorządami. Państwo zbudowało aparat, który przekłada decyzję prokreacyjną na zdarzenie biurokratyczne. Zakład polega na tym, że jeśli koszt posiadania dzieci uda się zepchnąć dostatecznie nisko, właściwy harmonogram wypłat mógłby odwrócić rachunek, który skłania młodych Koreańczyków, by mieli ich coraz mniej.

W 2023 roku współczynnik dzietności Korei Południowej, czyli liczba dzieci, jaką kobieta urodziłaby w ciągu życia przy wskaźnikach urodzeń z danego roku, wyniósł 0,72: był to wówczas najniższy krajowy współczynnik dzietności odnotowany we współczesnej erze statystyki. W 2024 roku nieznacznie wzrósł, do 0,75, a w 2025 roku do 0,80, wciąż najniższy w OECD. Wypłaty, od niemal dwóch dekad coraz bardziej wyrafinowane i coraz hojniejsze, trwały nadal.

Logika, która do tego prowadzi

Demografowie wyrażają arytmetykę zastępowalności pokoleń jedną liczbą: 2,1. Przy takim współczynniku dzietności populacja odtwarza się z pokolenia na pokolenie, z uwzględnieniem śmiertelności i niewielkiej nadwyżki urodzeń chłopców. Współczynnik dzietności Japonii wyniósł 1,15 w 2024 roku i 1,14 w 2025 roku – były to kolejne rekordowo niskie wartości; liczba urodzeń wśród obywateli Japonii spadła w 2024 roku po raz pierwszy poniżej 700 000, a w 2025 roku do około 671 000, najmniej od początku prowadzenia statystyk w 1899 roku. Wyniki Korei Południowej, od 0,72 do 0,80 w latach 2023–2025, to zjawisko bez precedensu w czasach współczesnych: bogaty kraj, który reprodukuje się w tempie niewiele przekraczającym jedną trzecią poziomu zastępowalności.

Kurcząca się populacja w wieku produkcyjnym, która utrzymuje rosnącą rzeszę emerytów, ściska systemy emerytalne i publiczną ochronę zdrowia. Współczynnik obciążenia demograficznego pogarsza się jednocześnie z obu stron – mniej młodych ludzi wchodzi na rynek pracy, a więcej starszych sięga po świadczenia, do których prawa gromadzili przez dziesięciolecia. W Japonii, gdzie populacja w wieku produkcyjnym kurczy się od połowy lat 90., a cała populacja od 2008 roku, ta presja już dziś krępuje planowanie fiskalne. Modele koreańskiego systemu emerytalnego przewidują jego niewypłacalność w ciągu kilku dekad, jeśli obecne trendy demograficzne się utrzymają.

W swojej najgłośniejszej odpowiedzi zamożne kraje o niskiej dzietności sięgnęły po tę samą dźwignię: pieniądze. Instrumenty (premie, zasiłki, dotowane kredyty, ulgi podatkowe) różnią się w zależności od kraju i tradycji politycznej, ale logika, która za nimi stoi, jest wspólna.

Podejście Węgier jest najbardziej kompleksowe i najgłośniej promowane przez rząd, który je stworzył. Od 2015 roku CSOK, czyli rodzinna dopłata mieszkaniowa, oferuje dotacje i preferencyjne kredyty rodzinom z dziećmi oraz małżeństwom, które zobowiążą się do posiadania kolejnych, a kwoty rosną wraz z liczbą dzieci posiadanych lub obiecanych. Od 2024 roku program rozbudowano do postaci CSOK Plusz, oferującej dotowane przez państwo kredyty oprocentowane na nie więcej niż trzy procent. Pary, które, licząc dzieci już posiadane i te obiecane, będą miały troje lub więcej, mogą pożyczyć do 50 milionów forintów (około 137 000 euro), a każdy wnioskodawca musi zobowiązać się do co najmniej jednego kolejnego dziecka. Rząd Orbána szacował całkowite wsparcie dla rodzin, łącznie z dopłatami mieszkaniowymi i ulgami podatkowymi, na 6,2 procent PKB w latach 2021–2022. Według węższej, porównywalnej miary OECD Węgry wydały w 2021 roku na świadczenia rodzinne 2,9 procent PKB, znacznie powyżej średniej OECD wynoszącej 2,35 procent, choć za kilkunastoma krajami, w tym za Polską, Francją, Niemcami i krajami nordyckimi. Rząd Orbána przegrał wybory w kwietniu 2026 roku, a w maju na premiera zaprzysiężono Pétera Magyara, ale sztandarowe kredyty mieszkaniowe poprzedniego rządu wciąż były w tym roku udzielane.

Polska uruchomiła program Rodzina 500+ w kwietniu 2016 roku: comiesięczne świadczenie w wysokości 500 złotych, wówczas około 130 dolarów, na drugie i każde kolejne dziecko do ukończenia osiemnastu lat, a w rodzinach o niższych dochodach także na pierwsze dziecko. W lipcu 2019 roku świadczenie stało się powszechne, a w styczniu 2024 roku podniesiono je do 800 złotych i przemianowano program na Rodzina 800+; jego koszt wynosi około 1,75 procent PKB. Japonia od 2013 roku energicznie rozbudowuje dotowaną opiekę nad dziećmi i do 2022 roku zwiększyła liczbę placówek o 63 procent. Korea Południowa nawarstwiała transfery gotówkowe, dopłaty do kredytów, preferencje mieszkaniowe i świadczenia rodzicielskie, splatając je w zazębiający się system. Według własnych wyliczeń prezydenckiego komitetu w samych tylko latach 2006–2021 wydała na programy przeciwdziałania niskiej dzietności około 280 bilionów wonów, czyli mniej więcej 210 miliardów dolarów.

Te rządy nie działają irracjonalnie. Mierzą się z realną presją fiskalną, wiarygodnymi prognozami demograficznymi i niesłabnącym politycznym zapotrzebowaniem na działanie. Mniej oczywiste jest, czy stojąca za tymi politykami diagnoza, według której problem jest w gruncie rzeczy finansowy, a więc da się go uleczyć finansowo, wytrzymuje zderzenie z dowodami.

Notka historyczna

Pronatalizm jako polityka państwa jest starszy niż państwo dobrobytu. Ogłoszona przez Mussoliniego w 1927 roku „bitwa o urodzenia” łączyła zachęty pieniężne, podatek od kawalerów i propagandę, a mimo to liczba urodzeń spadała aż do połowy lat 30., a niewielki wzrost, który nastąpił później, okazał się krótkotrwały. Związek Radziecki ustanowił w 1944 roku tytuł „Matki Bohaterki” dla kobiet, które wychowały dziesięcioro lub więcej dzieci, a także niższe ordery i medale za pięcioro do dziewięciorga, obok zasiłków dla rodzin wielodzietnych. Skutki demograficzne były przeważnie skromne; najsilniejszym wyjątkiem był pakiet skompletowany przez NRD w 1976 roku, czyli płatny „rok dziecka” dołożony do nieoprocentowanych pożyczek dla nowożeńców, który przez ponad dekadę utrzymywał dzietność wyraźnie powyżej poziomu RFN. Różnica między tymi programami a współczesnymi transferami w liberalnych demokracjach ma znaczenie: dzisiejsze świadczenia uzasadnia się dobrem dziecka i wsparciem rodziny, a nie rasowym potencjałem narodu, i działają one na zasadzie zgody, a nie przymusu. Mechanizm leżący u ich podstaw, czyli teoria cen zastosowana do decyzji prokreacyjnych, jest ten sam. To, że dwudziestowieczny pronatalizm rzadko przynosił trwały wzrost dzietności, nie przesądza jeszcze, że zawiodą jego warianty z XXI wieku, które znacząco różnią się skalą i konstrukcją, ale dowody z obecnego stulecia jak dotąd pasują do tego samego wzorca.

Bilans

Świadczenia pronatalistyczne w krótkim okresie na ogół rzeczywiście przynoszą więcej urodzeń. Ekonomiści pytają jednak, czy sprawiają, że kobieta w ciągu życia ma więcej dzieci. Fachowo rozróżnia się efekt czasowy i efekt ilościowy. Efekt czasowy oznacza, że urodzenia przesuwają się w czasie: para, która i tak miałaby dwoje dzieci, pod wpływem zachęty finansowej ma je w wieku 28 i 31 lat zamiast 30 i 33. Łączna dzietność w ciągu życia pozostaje bez zmian. Efekt ilościowy oznacza, że świadczenie sprawia, iż kobieta lub para ma dziecko, którego inaczej by nie miała, a więc zmienia się łączna liczba dzieci w ciągu życia, a nie tylko harmonogram.

Znaczna część dowodów wskazuje na efekt czasowy. Tam, gdzie świadczenia rzeczywiście przysparzają dzieci, efekt jest niewielki w porównaniu z wydanymi pieniędzmi. Polski program Rodzina 500+ przyniósł natychmiastowy wzrost liczby urodzeń: współczynnik dzietności wzrósł z 1,29 w 2015 roku do 1,36 w 2016 roku. W danych z badań gospodarstw domowych transfer gotówkowy wiązał się ze wzrostem rocznego prawdopodobieństwa urodzenia dziecka ogółem o 1,5 punktu procentowego, przy czym przyrost skupiał się wśród kobiet w wieku od 31 do 40 lat. Jedno z odczytań jest takie, że starsze kobiety przyspieszały planowane urodzenia, a nie decydowały się na dodatkowe; badanie rocznych urodzeń nie pozwala tego rozstrzygnąć. Wśród kobiet w wieku od 21 do 30 lat prawdopodobieństwo urodzenia spadło. Współczynnik dzietności ponownie wzrósł w 2017 roku, do 1,45, a od 2018 roku zaczął spadać; w 2025 roku osiągnął rekordowo niski poziom 1,07, mimo podniesienia świadczenia do 800 złotych. Program wyraźnie ograniczył ubóstwo dzieci, co jest realnym osiągnięciem na innym polu, ale cokolwiek zdziałał dla dzietności, w krajowym wskaźniku nie było tego widać długo.

Węgry pokazują podobny wzorzec. Po uruchomieniu programu CSOK w 2015 roku współczynnik dzietności wzrósł z 1,45 w tym samym roku do 1,61 w 2021 roku, choć liczba urodzeń prawie się nie zmieniła i utrzymywała się na poziomie około 90 000 rocznie. Potem spadek powrócił z pełną siłą: liczba urodzeń spadła o 9 procent w 2024 roku, do rekordowo niskiego poziomu około 77 500, i o kolejne 7 procent w 2025 roku, do około 72 000, najmniej od co najmniej 1949 roku, a współczynnik dzietności obniżył się do 1,39 w 2024 roku i 1,31 w 2025 roku. Według wyliczeń własnego rządu Węgry przeznaczają na rodziny większą część PKB niż niemal każdy inny kraj, a po piętnastu latach coraz hojniejszych transferów wskaźnik urodzeń gwałtownie spada.

Becikowe w Korei Południowej zbadano chyba najdokładniej. Ekonomista Wookun Kim przeanalizował lokalne premie za urodzenie dziecka w tym kraju w latach 2000–2015 i stwierdził realne efekty: bez tych premii współczynnik dzietności w 2015 roku byłby o około 4,7 procent niższy; dodatkowe urodzenia oznaczały dodatkowe dzieci, a nie urodzenia przesunięte na wcześniej; transfery zaś nawet nieco przybliżyły do normy przesuniętą na korzyść chłopców proporcję płci przy trzecich urodzeniach. Dodatkowe urodzenia wiązały się jednak z niższą przeciętną masą urodzeniową i krótszym czasem trwania ciąży, a Kim obliczył, że przywrócenie dzietności na poziomie zastępowalności pokoleń wymagałoby świadczeń mniej więcej od dziesięciu do siedemnastu razy wyższych, przy pozostałych czynnikach niezmienionych. Według jednego z szacunków ponad 74 procent pieniędzy wypłaconych w ramach wczesnych koreańskich programów premii za urodzenie trafiło na urodzenia, do których doszłoby niezależnie od świadczeń: urodzenia, które program sfinansował, ale których nie spowodował. Mimo wszystkich wydatków na programy przeciwdziałania niskiej dzietności w latach 2006–2021 Korea Południowa w tym samym okresie patrzyła, jak jej współczynnik dzietności spada z 1,13 do 0,81, a do 2023 roku dalej, do 0,72.

Najczęściej przywoływanym kontrprzykładem jest Quebec. W 1988 roku prowincja wprowadziła dodatek na nowo narodzone dzieci, który w 1992 roku wypłacał już w ratach 8000 dolarów kanadyjskich po urodzeniu trzeciego lub kolejnego dziecka. Różnica w dzietności między Quebekiem a resztą Kanady, wynosząca w 1987 roku 0,29 dziecka na kobietę, do 1991 roku zmniejszyła się do 0,08. Ekonomista Kevin Milligan udokumentował mierzalny wzrost dzietności w Quebecu, który można przypisać programowi: średnio o około 12 procent, a o 25 procent w rodzinach uprawnionych do pełnego świadczenia.

Przypadek Quebecu jest słabszym dowodem, niż się wydaje, ponieważ kilka cech tego konkretnego kontekstu było wyjątkowo sprzyjających. Quebeccy nacjonaliści mieli wyraźne motywacje polityczne i kulturowe, by zachęcać do urodzeń wśród francuskojęzycznych mieszkańców w demograficznej rywalizacji z anglojęzyczną Kanadą, a program był osadzony w szerszej polityce tożsamości, której sama gotówka nie odtworzy. Świadczenia były wysokie w porównaniu z dochodami w Quebecu pod koniec lat 80. Pieniądze przestały płynąć: Quebec zlikwidował dodatek w 1997 roku, jednocześnie uruchamiając tanią publiczną opiekę nad dziećmi, a jego współczynnik dzietności spadł z około 1,61 w 1996 roku do 1,45 w 2000 roku, choć dane kohortowe Milligana sugerują, że dzieci urodzone dzięki programowi były dodatkowe, a nie tylko urodzone wcześniej. Każde dodatkowe urodzenie kosztowało budżet publiczny ponad 15 000 dolarów kanadyjskich. Gotówka może pobudzić dzietność w określonych warunkach strukturalnych; nie wynika z tego, że duże programy gotówkowe w kulturowo i gospodarczo odmiennych kontekstach przyniosą to samo.

Kiedy eksperci MFW przeanalizowali w 2024 roku japońską politykę wobec dzietności, nie znaleźli w 34 krajach OECD wyraźnej korelacji między transferami gotówkowymi a dzietnością, a w ich regresjach świadczenia pieniężne nie miały istotnego wpływu. Jedyną polityką, która niezawodnie podnosiła dzietność, było objęcie dzieci opieką żłobkową i przedszkolną, zwłaszcza dzieci poniżej trzech lat. Praca MFW przytacza też szacunek, według którego rozbudowa placówek opieki nad dziećmi w Japonii od 2005 roku podniosła tamtejszy współczynnik dzietności o około 0,1, oraz wcześniejsze badania sugerujące, że wydatki na placówki opieki nad dziećmi wpływają na dzietność pięciokrotnie silniej niż transfery gotówkowe.

Polski program 500+ wyraźnie ograniczył ubóstwo dzieci, a węgierski CSOK pomógł w pierwszych ośmiu latach działania około 233 000 rodzin kupić lub zbudować dom. Świadczenia w Korei Południowej złagodziły bezpośredni finansowy wstrząs związany z rodzicielstwem. Argument dotyczy konkretnie dzietności: dowody na to, że transfery gotówkowe trwale zwiększają dzietność w ciągu życia, w odróżnieniu od przyspieszania planowanych urodzeń czy łagodzenia trudności finansowych bez wpływu na decyzje prokreacyjne, są skąpe.

Problem metodologiczny

Wyodrębnienie wpływu becikowego na dzietność jest trudne. Polityki wprowadza się w warunkach gospodarczych, które same się zmieniają: świadczenie uruchomione w okresie rosnących kosztów mieszkań i stagnacji płac będzie wyglądać inaczej niż takie, które wprowadzono w czasie ożywienia. Postawy kulturowe wobec małżeństwa i zakładania rodziny zmieniają się w skali czasu, która nakłada się na wdrażanie polityk. A rządy ogłaszające duże pakiety pronatalistyczne często jednocześnie rozbudowują opiekę nad dziećmi i reformują urlopy rodzicielskie, co utrudnia przypisanie wyników jakiemukolwiek pojedynczemu instrumentowi. Najlepsze badania, by wyodrębnić efekty, wykorzystują geograficzne zróżnicowanie we wdrażaniu polityk albo loterie, takie jak brazylijskie loterie kredytów mieszkaniowych (omówione niżej). Takie schematy badawcze są rzadkie i ściśle związane z kontekstem. Szersze korelacje międzynarodowe są w najlepszym razie sugestywne.

Czego pieniądze nie dosięgną

Harmonogramy wypłat i mechanizmy umarzania kredytów mają rozwiązać problem finansowy. Dowody strukturalne wskazują, że spadek dzietności w bogatych krajach nie jest przede wszystkim problemem finansowym, a przynajmniej nie takim, któremu mogłyby zaradzić transfery gotówkowe w obecnym kształcie.

Najwięcej wyjaśniają trzy mechanizmy, a debata o polityce pronatalistycznej konsekwentnie je niedocenia.

Pierwszy to mieszkania. W miejscach, gdzie dzietność spadła najbardziej, takich jak Seul, Tokio, Londyn i Sztokholm, młodzi dorośli skupiają się w drogich miastach, w których koncentrują się możliwości ekonomiczne. Mieszkanie dla rodziny jest w tych miastach poza zasięgiem większości dwudziestolatków i młodych trzydziestolatków. W brazylijskich loteriach kredytów mieszkaniowych, rzadkim randomizowanym schemacie, który czysto wyodrębnia ten efekt, losowe uzyskanie mieszkania zwiększało u osób w wieku od 20 do 25 lat prawdopodobieństwo posiadania dziecka o 32 procent, a liczbę dzieci o 33 procent. Efekt gwałtownie słabł z wiekiem.

Transfer gotówkowy w wysokości 10 000 czy 20 000 dolarów nie kupi rodzinnego mieszkania w Seulu, gdzie mediana cen mieszkań wynosi obecnie około 1,3 miliarda wonów, blisko miliona dolarów. Świadczenie leczy objaw, czyli finansowy wstrząs związany z narodzinami, i nie rusza warunku leżącego u źródła, który ogranicza dzietność i przez który założenie rodziny w ogóle wydawało się finansowo nieosiągalne.

Drugim czynnikiem strukturalnym jest kara zawodowa, jaką płacą kobiety. Narodziny dziecka wywołują narastającą rozbieżność w sytuacji matek i ojców na rynku pracy (mniejsze szanse na zatrudnienie, wolniejsze awanse, niższe zarobki w ciągu całego życia), którą ekonomiści nazywają „karą za dziecko”. Ekonomista Matthias Doepke i jego współpracownicy dowodzą, że kształtuje to decyzje o dzietności: w bogatych krajach, w których trudno pogodzić karierę z macierzyństwem, dzietność jest najniższa. Becikowe nie zmienia struktury rynku pracy, praktyk rekrutacyjnych pracodawców ani podziału nieodpłatnej pracy domowej, który leży u podstaw tej kary. Bogate kraje, które w pierwszej dekadzie XXI wieku utrzymywały dzietność najbliżej poziomu zastępowalności (Francja, Norwegia i Szwecja, wszystkie w okolicach dwojga dzieci na kobietę około 2010 roku), łączyły powszechną i przystępną cenowo opiekę nad dziećmi, urlopy rodzicielskie, z których ojcowie rzeczywiście korzystają, oraz normy rynku pracy traktujące przerwy w karierze jako coś normalnego, a nie dyskwalifikującego. Nawet one od tamtej pory osunęły się do poziomu od 1,4 do 1,6. Dane z Japonii wskazują w tym samym kierunku: szacuje się, że zwiększenie liczby miejsc w placówkach opieki nad dziećmi od 2005 roku podniosło współczynnik dzietności kraju o około 0,1, podczas gdy w porównaniach międzynarodowych świadczenia pieniężne nie wykazały istotnego wpływu.

Trzecim mechanizmem jest ekonomiczna prekarność, odrębna zarówno od kosztów mieszkania, jak i od ubóstwa. Młodzi dorośli w Europie i Azji Wschodniej konsekwentnie wymieniają niestabilność finansową wśród głównych powodów, dla których nie mają dzieci albo mają ich mniej, niż chcieliby w idealnym świecie. Niestabilność, o której mówią, to nie tylko niedobór bieżących dochodów, któremu transfer mógłby zaradzić, lecz także niepewność, czy gospodarka nadal będzie zapewniać stabilne zatrudnienie, czy rynek mieszkaniowy pozostanie w zasięgu i czy koszty edukacji i opieki zdrowotnej da się udźwignąć przez osiemnaście i więcej lat. W większości krajów europejskich liczba dzieci, którą ludzie uznają za idealną, około 2,0–2,3, od dziesięcioleci przewyższa osiąganą przez nich dzietność. Transfer, który pokrywa bieżący koszt narodzin, ale nie zmniejsza długofalowej niepewności, będzie miał ograniczony wpływ na ten konkretny mechanizm.

Ile kosztuje spadek

Ekonomiczne koszty starzenia się społeczeństwa są realne. Jeden z szacunków, oparty na danych ze stanów USA z lat 1980–2010, wykazał, że każdy wzrost udziału osób w wieku 60 lat i więcej w populacji o 10 procent obniżał PKB na mieszkańca o 5,5 procent, w dwóch trzecich za sprawą wolniejszego wzrostu wydajności. Japońskie publiczne systemy emerytalne wypłacają dziś nieco więcej, niż pobierają, a fundusz rezerwowy na razie rośnie dzięki zyskom z inwestycji; koreański narodowy fundusz emerytalny, nawet po reformie z 2025 roku podnoszącej składki z 9 do 13 procent, według prognoz wyczerpie się około 2064 roku. Kurcząca się populacja w wieku produkcyjnym oznacza albo cięcia świadczeń, albo podwyżki podatków, albo dług.

Koszty te nie są jednak stałe, a duża część pronatalistycznej argumentacji błędnie zakłada, że jedynym sposobem ich ograniczenia jest rodzenie większej liczby dzieci.

Aktywność zawodowa kobiet w krajach OECD rośnie, a różnica we wskaźnikach zatrudnienia kobiet i mężczyzn znacznie zmalała od 1990 roku; to najprostszy sposób na zwiększenie podaży pracy w obliczu zmian demograficznych. MFW oszacował w kwietniu 2025 roku, że poprawa stanu zdrowia starszych pracowników będzie w latach 2025–2050 dodawać do światowego wzrostu PKB około 0,4 punktu procentowego rocznie. Imigracja jest najszybciej działającym z dostępnych środków korygujących demografię, a zarazem najbardziej ograniczonym politycznie. Kraje o wysokim poziomie imigracji, takie jak Kanada, Australia i chwilami Niemcy, radziły sobie z presją demograficzną skuteczniej, niż sugerowałyby same ich współczynniki dzietności.

Przypadek Japonii

Ludność Japonii maleje od 2008 roku; jej populacja w wieku produkcyjnym kurczy się od połowy lat 90. Gdyby spadek demograficzny był w krótkim okresie po prostu katastrofą, w Japonii powinno być już widać jednoznaczne pogorszenie sytuacji gospodarczej. Tymczasem Japonia pozostaje jedną z pięciu największych gospodarek świata pod względem nominalnego PKB. Jej PKB na mieszkańca rósł przez dwie dekady realnie zaledwie o około 0,7 procent rocznie, a w dolarach jest niższy niż w 2004 roku, częściowo z powodu demografii, częściowo słabego jena, a częściowo stagnacji wydajności. Wskaźniki aktywności zawodowej starszych pracowników i kobiet wzrosły, częściowo równoważąc spadek liczby ludności. Koszty struktury demograficznej Japonii narastają i ignorowanie ich byłoby drogie, ale nie sięgają rozmiarów katastrofy, jaką sugerowałyby najgłośniejsze demograficzne alarmy, a gospodarka jak dotąd zdołała się dostosować.

Zarządzać zamiast odwracać

Dowody, jakie mamy, wskazują raczej na interwencje strukturalne niż na wypłaty gotówki. Najmocniejsze dowody międzynarodowe przemawiają za powszechną, przystępną cenowo opieką nad dziećmi: takim zapewnieniem usług, które usuwa barierę niezależnie od dochodu czy miejsca zamieszkania, a nie dopłatami, które częściowo pokrywają rynkowe ceny żłobków. Urlop rodzicielski pomyślany tak, by korzystali z niego ojcowie, z wysokim poziomem zastąpienia wynagrodzenia i ochroną zatrudnienia, która działa w praktyce, zmniejsza karę zawodową kobiet, rozkładając zakłócenia na rynku pracy bardziej równomiernie. Reformy rynku pracy, które czynią normą pracę w niepełnym wymiarze, powrót do kariery po przerwie i elastyczne formy pracy dla rodziców, uderzają w strukturalne źródło tej kary, zamiast ją rekompensować.

Te interwencje łączy problem ekonomii politycznej, który wyjaśnia, dlaczego pieniądze zwykle trafiają raczej na transfery gotówkowe. Są kosztowne, rozproszone, a ich wpływ na dzietność ujawnia się w skali czasu znacznie dłuższej niż cykl wyborczy. Pakiet 29,6 miliona wonów na dziecko można ogłosić za jednym zamachem, a zasługa przypada rządowi, który go ogłosił. Systemowa reforma opieki nad dziećmi wymaga dekady na wdrożenie i kolejnej, by dostrzec efekty demograficzne.

Programy gotówkowe przynoszą też realną poprawę dobrobytu w wymiarach innych niż dzietność: ograniczenie ubóstwa dzieci, mniejszy stres finansowy we wczesnym rodzicielstwie, pewne wsparcie aktywności zawodowej matek. Rozważane tu dowody dotyczą wyłącznie dzietności, a nie całkowitej wartości społecznej tych transferów.

Trudniejsze pytanie, z którym aparat polityki pronatalistycznej rzadko mierzy się wprost, brzmi: czy odwrócenie spadku demograficznego jest w ogóle osiągalne. Poza Izraelem żaden kraj OECD nie ma dziś dzietności na poziomie zastępowalności pokoleń, a żaden z tych, które osunęły się do bardzo niskiej dzietności, nie zdołał się z niej wydobyć. Najbliżej znalazły się kraje z najbardziej kompleksowym wsparciem strukturalnym, ale i one nie utrzymały tego poziomu: Szwecja, łącząca dotowaną opiekę nad dziećmi, neutralny płciowo urlop rodzicielski i ochronę na rynku pracy, odbiła do 2,13 w 1990 roku i 1,98 w 2010 roku, ale od tamtej pory osunęła się do około 1,4.

Skoro żadnej polityce nie udało się dotąd na dłużej przywrócić w żadnym kraju dzietności na poziomie zastępowalności pokoleń, pytanie, które arytmetyka demograficzna stawia bogatym krajom, brzmi: jak zarządzać starzejącą się, a w końcu kurczącą się populacją bez katastrofalnych wstrząsów fiskalnych czy gospodarczych. Imigracja, aktywność zawodowa kobiet, wydłużanie życia zawodowego i wzrost wydajności dają łącznie bardziej wykonalną odpowiedź na to pytanie niż jakikolwiek harmonogram wypłat wymierzony w decyzje prokreacyjne.

Koreańskie odbicie w 2024 roku

W lutym 2025 roku koreański urząd statystyczny, Statistics Korea, opublikował coroczny raport demograficzny za 2024 rok. Współczynnik dzietności wzrósł do 0,75 z 0,72 rok wcześniej, po raz pierwszy od dziewięciu lat. Liczba zawartych małżeństw zwiększyła się o 14,8 procent, co było największym jednorocznym wzrostem od początku prowadzenia statystyk w 1970 roku. Liczba urodzeń osiągnęła około 238 000, o 3,6 procent więcej.

Rząd Korei Południowej, który w samych tylko latach 2006–2021 wydał na programy przeciwdziałania niskiej dzietności około 210 miliardów dolarów, nie zwlekał z powiązaniem tego wzrostu ze swoją polityką.

Wyjaśnienie samego Statistics Korea przypisuje skok liczby małżeństw przede wszystkim odłożonym planom par, które przesunęły śluby w czasie pandemii COVID-19, przejściowemu wybrzuszeniu w liczebności kobiet tuż po trzydziestce oraz umiarkowanym zmianom postaw wobec małżeństwa i rodziny. To fluktuacje demograficzne, które, zarówno w swojej logice, jak i w czasie, poprzedzają jakiekolwiek wiarygodne, opóźnione skutki przyczynowe systemu wypłat wprowadzonego w 2024 roku. Rząd, który przypisuje sobie zasługę za odbicie współczynnika dzietności o 0,03 punktu, które jego własni statystycy wiążą głównie z popandemicznym nadrabianiem zaległości, twierdzi więcej, niż pozwalają dowody; te same dowody nie mogą jednak wykazać, że wypłaty nie przyczyniły się do niczego. Odbicie trwało w 2025 roku, gdy współczynnik dzietności osiągnął 0,80, a liczba urodzeń wzrosła o 6,7 procent, do około 254 000, szybciej, niż zakładała optymistyczna prognoza samego rządu. Resort statystyki ponownie jednak wskazał przede wszystkim na małżeństwa, których liczba wzrosła w 2025 roku o kolejne 8,1 procent i które przekładają się na urodzenia z opóźnieniem od roku do dwóch lat.

Powiązane artykuły

• Dlaczego tak wiele najszybciej rosnących miast świata leży w jednym regionie
• Gospodarka przekazów: jak migranci wysyłają do domu więcej pieniędzy niż cała pomoc zagraniczna razem wzięta – i co to oznacza dla krajów, które je otrzymują
• Jak kod pocztowy przewiduje długość twojego życia lepiej niż geny

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

• 8 Billion and Counting: How Sex, Death, and Migration Shape Our World — Jennifer D. Sciubba (2022). Wyważony przewodnik demografa po dzietności, starzeniu się i migracji, w tym o tym, co polityka pronatalistyczna może, a czego nie może osiągnąć.
• Empty Planet: The Shock of Global Population Decline — Darrell Bricker, John Ibbitson (2019). Przystępny wywód, że nadchodzącym problemem jest spadek urodzeń, a nie przeludnienie, z przykładami krajów takich jak Korea Południowa.
• The Human Tide: How Population Shaped the Modern World — Paul Morland (2019). Historia tego, jak wzrost i spadek liczby ludności kształtowały potęgę narodów, dająca kontekst dzisiejszemu wyścigowi na becikowe.

Polecane filmy

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

ahmet öktem – Pexels

Najważniejsze źródła i bibliografia

AFP. “India says its economy has overtaken Japan, eyes Germany.” December 30, 2025, via Kuwait Times. kuwaittimes.com https://kuwaittimes.com/article/37838/business/india-says-its-economy-has-overtaken-japan-eyes-germany/amp

American Enterprise Institute. “Hungary’s Fertility Outcomes Highlight Pro-Natal Policy Limitations.” 2025. aei.org https://www.aei.org/commentary/hungarys-fertility-outcomes-highlight-pro-natal-policy-limitations/

BabyNews (via Daum). “[2026년 달라지는 것] 임신·출산·육아 지원, 더 넓고 두터워진다” (What changes in 2026: pregnancy, birth and childcare support gets broader and thicker). December 26, 2025. daum.net https://v.daum.net/v/20251226165451612

Bank360. “Változnak a CSOK Plusz szabályai, 2026-ban is megmarad egy fontos könnyítés” (CSOK Plusz rules change; a key concession remains in 2026). Updated March 2026. bank360.hu https://bank360.hu/blog/valtoznak-a-csok-plusz-szabalyai-2026-ban-is-megmarad-egy-fontos-konnyites

Bloomberg. “Hungary Births Drop to Record in Blow to Orban’s Family Policies.” January 31, 2025. bloomberg.com https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-01-31/hungary-births-drop-to-record-in-blow-to-orban-s-family-policies

Bokun, Anna. “Cash Transfers and Fertility: Evidence from Poland’s Family 500+ Policy.” Demographic Research, vol. 51, article 28, pp. 855–910, 2024. demographic-research.org https://www.demographic-research.org/articles/volume/51/28

Budapest Business Journal. “Hungary’s Population Decline Accelerates as Birthrate Drops in 2024.” January 2025. bbj.hu https://bbj.hu/economy/statistics/figures/hungarys-population-decline-accelerates-as-birthrate-drops-in-2024/

Budapest Times. “Novák: Government to Spend HUF 3,500 bn on Family Support Next Year.” October 31, 2021. budapesttimes.hu https://www.budapesttimes.hu/hungary/novak-government-to-spend-huf-3500-bn-on-family-support-next-year/

Büttner, Thomas; Lutz, Wolfgang. “Estimating Fertility Responses to Policy Measures in the German Democratic Republic.” Population and Development Review, vol. 16, no. 3, 1990 (IIASA Working Paper WP-89-037). pure.iiasa.ac.at https://pure.iiasa.ac.at/3307

Choo, Dahae; Jales, Hugo. “Childbearing and the Distribution of the Reservation Price of Fertility: The Case of the Korean Baby Bonus Program.” Journal of Asian Economics, vol. 77, article 101395, 2021. DOI: 10.1016/j.asieco.2021.101395; IDEAS/RePEc record https://doi.org/10.1016/j.asieco.2021.101395 · https://ideas.repec.org/a/eee/asieco/v77y2021ics104900782100124x.html

CNN. “South Korea spent $200 billion, but it can’t pay people enough to have a baby.” December 3, 2022. cnn.com https://edition.cnn.com/2022/12/03/asia/south-korea-worlds-lowest-fertility-rate-intl-hnk-dst/index.html

Doepke, Matthias; Hannusch, Anne; Kindermann, Fabian; Tertilt, Michèle. “The New Economics of Fertility.” IMF Finance & Development, September 2022. imf.org https://www.imf.org/en/publications/fandd/issues/series/analytical-series/new-economics-of-fertility-doepke-hannusch-kindermann-tertilt

Etoday Bravo. “인구전략위원회 출범 초읽기” (Population Strategy Committee set to launch). September 8, 2026. bravo.etoday.co.kr https://bravo.etoday.co.kr/view/atc_view/20021

Euronews. “Péter Magyar sworn in as Hungary’s new prime minister after landslide April election victory.” May 9, 2026. euronews.com https://www.euronews.com/my-europe/2026/05/09/peter-magyar-sworn-in-as-hungarys-new-prime-minister-after-landslide-april-election-victor

European Central Bank. Euro foreign exchange reference rates (HUF, KRW, USD), October 13, 2026. ecb.europa.eu https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/index.en.html

European Commission / TNS Opinion & Social. Special Eurobarometer 253: Childbearing Preferences and Family Issues in Europe. Wave 65.1, fieldwork February–March 2006, published July 2006. data.europa.eu https://data.europa.eu/data/datasets/s406_65_1_ebs253

GW2RU (Russia Beyond). “Who in the USSR was awarded the ‘Mother-Heroine’ title?” gw2ru.com https://www.gw2ru.com/history/2425-russia-mother-heroine

Hektoen International. “Fascist Italy: The Battle for Births.” May 2022. hekint.org https://hekint.org/2022/05/09/fascist-italy-the-battle-for-births/

Herald Business. “Seoul apartment average price nears W1.6b as jeonse breaks W700m for first time” (KB Kookmin Bank data). July 27, 2026. heraldcorp.com https://mbiz.heraldcorp.com/article/10821219

Hungarian Central Statistical Office (KSH). “Élveszületések, teljes termékenységi arányszám” (Live births and total fertility rate, annual series). STADAT. ksh.gov.hu https://www.ksh.gov.hu/stadat_files/nep/hu/nep0006.html

Hungarian Conservative. “Government Raises Housing Subsidies for Young Couples with New CSOK Plus Scheme.” October 2023 (government-aligned outlet; cited for scheme parameters). hungarianconservative.com https://www.hungarianconservative.com/articles/current/government_family_support_csok_plus_higher-loans_couples_home-ownership/

Hungarian Government. “Hornung Ágnes: a gyermeket tervező házaspárok jól járhatnak a csok plusszal” (CSOK Plusz eligibility: a commitment to at least one more child). kormany.hu https://kormany.hu/hirek/hornung-agnes-a-gyermeket-tervezo-hazasparok-jol-jarhatnak-a-csok-plusszal

Incheon Metropolitan City. “1억 플러스 아이드림” (100 million won plus i-Dream birth support). 2024. incheon.go.kr https://www.incheon.go.kr/en/EN011004/2167525

INSEE. “Bilan démographique 2025.” INSEE Première no. 2087, January 2026. insee.fr https://www.insee.fr/fr/statistiques/8719824

International Monetary Fund. Japan: Selected Issues — Japan’s Fertility: More Children Please. IMF Country Report No. 24/119, May 2024 (full text); also issued as IMF Selected Issues Paper No. 2024/025. Country Report 24/119 (PDF); imf.org https://www.sipotra.it/wp-content/uploads/2024/05/No.-24-119-JAPAN.pdf · https://www.imf.org/en/publications/selected-issues-papers/issues/2024/07/01/japans-fertility-more-children-please-551188

International Monetary Fund. World Economic Outlook, April 2025: A Critical Juncture amid Policy Shifts — Chapter 2: The Rise of the Silver Economy: Global Implications of Population Aging. April 22, 2025. imf.org https://www.imf.org/en/publications/weo/issues/2025/04/22/world-economic-outlook-april-2025

Japan Times. “Japan’s fertility rate hits record low despite government push.” The Japan Times, June 4, 2025. japantimes.co.jp https://www.japantimes.co.jp/news/2025/06/04/japan/fertility-rate-low/

Kim, Wookun. “Baby Bonus, Fertility, and Missing Women.” Journal of Human Resources, published online October 2024. DOI: 10.3368/jhr.0322-12208R3. Working paper versions: Southern Methodist University, August 2023; CESifo Working Paper 11215, July 2024. smu.edu (PDF), ifo.de (PDF) https://doi.org/10.3368/jhr.0322-12208R3 · https://ftp1.economics.smu.edu/wpaper/2023/KIM/KIM-2023-08.pdf · https://www.ifo.de/DocDL/cesifo1_wp11215.pdf

Korea Herald. “Every baby in 2024 comes with W29.6m cash support.” January 22, 2024. koreaherald.com https://www.koreaherald.com/article/3309598

Korea Herald. “South Korea’s birth rate rises for first time in 9 years.” The Korea Herald, February 26, 2025. koreaherald.com https://www.koreaherald.com/article/10429076

Korea Times. “National pension subscribers to pay more, receive more under first reform in 18 years.” March 20, 2025. koreatimes.co.kr https://www.koreatimes.co.kr/www/biz/2025/03/126_394606.html

Kyunghyang Shinmun. “15년간 280조원 퍼부은 ‘저출생 대책’, 왜 헛수고가 됐나” (Why 280 trillion won of low-birth-rate measures over 15 years came to nothing). February 22, 2023. khan.co.kr https://www.khan.co.kr/article/202302221732001/amp

Maestas, Nicole; Mullen, Kathleen; Powell, David. “The Effect of Population Aging on Economic Growth, the Labor Force, and Productivity.” American Economic Journal: Macroeconomics, vol. 15, no. 2, pp. 306–332, April 2023. aeaweb.org; RAND Working Paper WR-1063-1: rand.org https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257%2Fmac.20190196 · https://www.rand.org/pubs/working_papers/WR1063-1.html

Milligan, Kevin S. “Subsidizing the Stork: New Evidence on Tax Incentives and Fertility.” The Review of Economics and Statistics, vol. 87, no. 3, pp. 539–555, August 2005. direct.mit.edu; NBER Working Paper No. 8845 (2002): nber.org. See also Milligan, “Quebec’s Baby Bonus: Can Public Policy Raise Fertility?” C.D. Howe Institute Backgrounder, 2002. cdhowe.org https://direct.mit.edu/rest/article-abstract/87/3/539/57566/ · https://www.nber.org/papers/w8845 · https://cdhowe.org/publication/quebecs-baby-bonus-can-public-policy-raise-fertility/

Ministry of Health and Welfare (Korea), via Bokjiro. Explanation of parental-benefit payments (childcare-fee voucher plus cash difference for children in nursery care). bokjiro.go.kr https://m.bokjiro.go.kr/ssis-tem/cms/mob/news/news/1306064_1122.html

Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). Annual Actuarial Report on the Public Pension Plans in Japan, FY2023 (Key Points). mhlw.go.jp (PDF) https://www.mhlw.go.jp/content/12501000/001593724.pdf

Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). Vital Statistics Summary 2024 and 2025. Referenced via Nippon.com: “Births in Japan Fall Below 700,000 for the First Time in 2024” (2025), nippon.com; “Baby Decline: Births in Japan Drop for the Tenth Successive Year” (June 9, 2026), nippon.com https://www.nippon.com/en/japan-data/h02429/ · https://www.nippon.com/en/japan-data/h02802/

Notes from Poland. “Poland’s fertility rate fell to new low in 2025” (Statistics Poland data). May 28, 2026. notesfrompoland.com https://notesfrompoland.com/2026/05/28/polands-fertility-rate-fell-to-new-low-in-2025/

OECD Family Database. “PF1.1 Public spending on family benefits” (data for 2021). Updated February 2025. oecd.org (PDF) https://webfs.oecd.org/els-com/Family_Database/PF1_1_Public_spending_on_family_benefits.pdf

OECD Family Database. “SF2.2 Ideal and actual number of children” (Eurobarometer 2011 data). Updated December 17, 2016; archived copy of the OECD PDF. web.archive.org https://web.archive.org/web/2023/https://www.oecd.org/els/family/sf_2_2-ideal-actual-number-children.pdf

OECD. Society at a Glance 2024 — Country Note: Japan. OECD, 2024. oecd.org (PDF) https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/06/society-at-a-glance-2024-country-notes_d98f4d80/japan_e8ace1fa/277839c8-en.pdf

Poland, Ministry of Family. “Sejm poparł zmiany w Rodzina 500+” (Sejm backs changes to Family 500+). 2019. gov.pl; Polskie Radio, “Polish president approves child benefit hike from 2024,” 2023, polskieradio.pl; Infor.pl, “Projekt ustawy budżetowej na rok 2024” (63.7 billion złoty for 800+), August 24, 2023, infor.pl https://www.gov.pl/web/rodzina/sejm-poparl-zmiany-w-rodzina-500 · https://www.polskieradio.pl/395/7789/artykul/3221675,polish-president-approves-child-benefit-hike-from-2024 · https://ksiegowosc.infor.pl/wiadomosci/6295090,projekt-ustawy-budzetowej-na-rok-2024-przyjety-przez-rzad-190-mld-zl-na-sluzbe-zdrowia-1589-mld-zl-na-wojsko-637-mld-zl-na-800.html

Reuters. “South Korea’s birthrate, the world’s lowest, rises again.” February 25, 2026, via Free Malaysia Today. freemalaysiatoday.com https://www.freemalaysiatoday.com/category/world/2026/02/25/south-koreas-birthrate-the-worlds-lowest-rises-again

Statistics Korea (since October 2025 the Ministry of Data and Statistics). 2024 Birth and Death Statistics (preliminary), February 2025; 2025 Birth and Death Statistics (preliminary), February 2026; final 2025 statistics announced August 2026 via korea.kr. mods.go.kr https://mods.go.kr · https://www.korea.kr/news/policyNewsView.do?newsId=148970652

Statistics Norway. “Fruktbarheten fortsetter å øke” (Fertility continues to rise). March 12, 2026. ssb.no https://www.ssb.no/befolkning/fodte-og-dode/statistikk/fodte/artikler/fruktbarheten-fortsetter-a-oke

Telex. “Number of births in Hungary at lowest since 1949” (Hungarian Central Statistical Office data). January 30, 2026. telex.hu https://telex.hu/english/2026/01/30/number-of-births-in-hungary-at-lowest-since-1949

Van Doornik, Bernardus; Fazio, Dimas; Ramadorai, Tarun; Skrastiņš, Jānis. “Housing and Fertility.” CEPR Discussion Paper DP19805, 2024. cepr.org; IDEAS/RePEc record https://cepr.org/publications/dp19805 · https://ideas.repec.org/p/cpr/ceprdp/19805.html

World Bank Blogs. “Family 500+: Battling Child Poverty in Poland.” blogs.worldbank.org https://blogs.worldbank.org/en/europeandcentralasia/family-500-battling-child-poverty-poland

World Bank Data. Fertility rate, total (births per woman). data.worldbank.org; GDP per capita (constant LCU and current US$) — Japan. data.worldbank.org https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN · https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.KN?locations=JP

Wprost. “GUS: W 2017 roku wzrósł współczynnik dzietności w Polsce” (Statistics Poland: fertility rate rose in 2017). May 23, 2018. wprost.pl https://www.wprost.pl/kraj/10126885/gus-w-2017-roku-wzrosl-wspolczynnik-dzietnosci-w-polsce.html