Europejski Zielony Ład nigdy nie dotyczył wyłącznie klimatu

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: 25 października 2026 · 13 min czytania

Sztandarowa polityka ekologiczna Europy jest słabą globalną strategią klimatyczną, a zarazem znacznie mocniejszą strategią przemysłową, bezpieczeństwa i finansową.

W 2024 roku Unia Europejska odpowiadała za około 6 procent światowych emisji gazów cieplarnianych. Chiny wytwarzają ich mniej więcej 29 procent. Indie przyspieszają. Gdyby projektować politykę, której głównym celem jest zmniejszenie całkowitej ilości węgla w atmosferze, kierowałoby się środki tam, gdzie tego węgla jest najwięcej: na transfer technologii, finansowanie czystej energii w krajach rozwijających się i niskoemisyjne rozwiązania na tyle tanie, by szybko rosnące gospodarki mogły wdrażać je na masową skalę. Europa po części to robiła. UE i jej państwa członkowskie, które w 2024 roku przekazały około 32 miliardów euro, są największym na świecie źródłem publicznego finansowania klimatycznego, ale to niewielkie sumy wobec skali problemu. Najcięższą maszynerię Europa skierowała gdzie indziej: wznosiła mury celne, subsydiowała własny przemysł i zbudowała wymyślną architekturę regulacji, które obowiązują ją samą. Twórcy Europejskiego Zielonego Ładu znali tę arytmetykę.

Pomyślmy, jak wyglądałaby europejska polityka, dla której klimat byłby na pierwszym miejscu. Kierowałaby poważne pieniądze na transfer czystych technologii do Chin, Indii i Indonezji, czyli gospodarek, w których emisje rosną. Eksportowałaby tanią technologię jądrową, a zarazem utrzymywała w ruchu własne europejskie reaktory, zamiast pozwolić Niemcom wyłączyć w 2023 roku trzy ostatnie. Wpływy z rynku uprawnień do emisji szłyby na dostęp do energii w krajach rozwijających się, a nie na programy krajowe, na które państwa członkowskie kierują większość tych pieniędzy: prawo UE pozwala finansować z nich działania klimatyczne za granicą, a jednak w 2024 roku na międzynarodowe cele klimatyczne i energetyczne trafiło zaledwie 0,4 procent. Przede wszystkim zaś najpierw uczyniłaby dekarbonizację tanią i nadającą się na eksport, a dopiero potem obowiązkową i europejską. Zielony Ład zrobił niewiele z tych rzeczy. Zamiast tego wprowadził graniczną opłatę węglową, która chroni europejskich producentów przed zagranicznymi rywalami niepłacącymi żadnej ceny za emisje, zbudował infrastrukturę finansową, którą rynki kapitałowe kontynentu chciały zdominować po brexicie, i skierował swoje subsydia do europejskiego przemysłu.

Nie znaczy to, że troska o klimat była udawana. Ludzie, którzy budowali Zielony Ład, przyswoili sobie ryzyko klimatyczne. Wiara w istnienie problemu nie przesądza jednak o tym, w co mierzy polityka. Obok klimatycznego biegły cztery inne programy, wszystkie racjonalne i tylko niektóre wypowiedziane równie otwarcie.

Wojna przemysłowa

Kiedy w grudniu 2019 roku ogłaszano Zielony Ład, Chiny zdążyły już w praktyce zniszczyć europejski przemysł produkcji paneli słonecznych. Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku europejscy producenci przewodzili światu, a niemiecki Q-Cells był w latach 2007 i 2008 największym wytwórcą ogniw słonecznych. W 2012 roku Q-Cells złożył wniosek o upadłość, a w 2023 roku 98 procent paneli słonecznych importowanych przez UE pochodziło z Chin. Łańcuchy dostaw baterii do samochodów elektrycznych powstawały w Chinach, Korei Południowej i Stanach Zjednoczonych, a europejscy producenci albo byli w nich nieobecni, albo zależeli od zagranicznych dostawców ogniw. Komponenty turbin wiatrowych, branża czystej energii, w której europejskie firmy takie jak Vestas i Siemens Gamesa zbudowały prawdziwą globalną siłę, zaczynały wpadać w te same kleszcze: w ciągu kilku lat chińscy producenci turbin, oferujący niższe ceny i hojne finansowanie wspierane przez państwo, zaczęli wygrywać europejskie zamówienia, a w 2024 roku Komisja wszczęła wobec nich postępowanie w sprawie subsydiów zagranicznych. Udział europejskiego przetwórstwa w światowej produkcji przemysłowej spadał od dekady. W Brukseli dobrze rozumiano, co to oznacza dla zatrudnienia, bazy podatkowej i autonomii strategicznej.

Europa musiała odpowiedzieć. Kłopot polegał na tym, że najbardziej bezpośrednie odpowiedzi, od wielkich subsydiów państwowych po jawne bariery handlowe, były mocno ograniczone przez zobowiązania wobec WTO, unijne prawo pomocy publicznej i jednolity rynek. Nie były niemożliwe: w latach 2013–2018 UE stosowała środki antydumpingowe wobec chińskich paneli słonecznych, a w grudniu 2019 roku Bruksela zatwierdziła 3,2 miliarda euro pomocy publicznej dla bateryjnego projektu siedmiu państw, do którego Niemcy dokładały do 1,25 miliarda euro. Ale duże ruchy wymagały zgody Brukseli w każdym przypadku z osobna, a ochrona handlowa przychodziła dopiero po długich postępowaniach. Francja nie mogła jednostronnie osłonić swojego hutnictwa przed chińskim importem, bo polityka handlowa należy do Brukseli. Reguły, które od dziesięcioleci trzymały w ryzach europejską politykę konkurencji, stały się teraz wiążącym ograniczeniem dla najpilniejszego strategicznego priorytetu, przed jakim stała Europa.

Zielony Ład był w znacznej mierze rozwiązaniem tego problemu. Międzynarodowe prawo handlowe pozwala, by cele środowiskowe uzasadniały środki, które w innym razie łamałyby reguły handlu, pod warunkiem że nie dyskryminują arbitralnie ani nie maskują protekcjonizmu, a Rosja zaskarżyła już CBAM do WTO, zarzucając mu dyskryminację. Cenę za emisje dwutlenku węgla da się obronić jako politykę klimatyczną nawet wtedy, gdy jej główny skutek gospodarczy polega na podniesieniu kosztów importu względem produkcji krajowej. Wbudowane w Zielony Ład reguły finansowe działały jak narzędzia polityki przemysłowej, które znacznie trudniej zakwestionować niż jawne subsydia: taksonomia określająca, które rodzaje działalności uznaje się za zrównoważone, wymogi dotyczące ryzyka klimatycznego dla banków i ubezpieczycieli oraz obowiązkowe ujawnianie informacji o łańcuchach dostaw. Niezależnie od tego, czy ktokolwiek tak to zaplanował, całą konstrukcję poprowadzono ścieżkami, które ograniczenia prawne pozostawiły otwarte.

Weźmy mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM). CBAM nakłada na import przemysłowy opłatę odpowiadającą kosztowi emisji, jaki obowiązywałby, gdyby towary te wyprodukowano w ramach unijnego systemu ustalania cen uprawnień do emisji. Obejmuje żelazo i stal, cement, aluminium, nawozy, energię elektryczną i wodór: sektory, w których europejscy producenci mierzą się z najostrzejszą konkurencją tańszych wytwórców zagranicznych, działających bez porównywalnych regulacji klimatycznych. Na granicy działa bardzo podobnie do cła, choć zbudowano go tak, by dało się go bronić na gruncie reguł WTO jako środek wyrównujący koszty emisji. Opłata zależy od emisji wbudowanych w dany produkt, a cena za emisje zapłacona już za granicą zostaje odliczona, więc czystszy albo objęty podatkiem węglowym zagraniczny zakład płaci mniej. Dla eksporterów, którzy nie spełniają żadnego z tych warunków, skutek jest taki jak w przypadku cła: zagraniczni producenci tracą przewagę płynącą z niepłacenia za emisje akurat wtedy, gdy europejscy producenci tracą stopniowo darmowe uprawnienia do emisji. Mechanizm wszedł w fazę docelową w styczniu 2026 roku, a opłata rośnie krok po kroku w miarę wycofywania darmowych uprawnień; pierwsze certyfikaty trafią do sprzedaży w lutym 2027 roku. W lipcu 2026 roku Komisja zaproponowała rozciągnięcie tego wygaszania z 2034 do 2038 roku.

Branża doradcza wcześnie zwęszyła interes. McKinsey, Deloitte, BCG i ich konkurenci zbudowali całe działy wokół zgodności z ESG, interpretacji taksonomii, rachunkowości węglowej i planowania transformacji, czyli pracy, której regulacyjna złożoność Zielonego Ładu będzie dostarczać jeszcze przez lata. Złożoność tworzy własny elektorat: każdy nowy standard sprawozdawczy to nowe źródło przychodu dla firm, które go interpretują, i lobby mające wszelkie powody, by bronić tej złożoności, gdy już powstanie.

Rachunek bezpieczeństwa

W 2019 roku, gdy ogłoszono Zielony Ład, Europa zapłaciła Rosji ponad 110 miliardów euro za import paliw kopalnych. Oznaczało to systematyczny transfer europejskiego bogactwa do rządu, którego służby wywiadowcze przeprowadzały zamachy na europejskiej ziemi, którego wojsko okupowało już część sąsiedniego kraju i którego otwarcie deklarowanym celem była rewizja europejskiego ładu bezpieczeństwa po zimnej wojnie. Sprzeczność między tą relacją finansową a stanowiskami europejskiej polityki zagranicznej była jasno rozumiana. Nazywano ją publicznie: po aneksji Krymu Komisja w swojej strategii bezpieczeństwa energetycznego z 2014 roku bez ogródek opisała zależność UE od rosyjskiego gazu. Nigdy jednak nie podjęto działań na skalę, która zmniejszyłaby tę zależność, bo nie było politycznie strawnego rozwiązania na krótką metę, zwłaszcza przy wpływach niemieckiego lobby przemysłowego, głęboko uzależnionego od taniego rosyjskiego gazu.

Odnawialne źródła energii usuwają ten problem tak, jak nie zdołają tego zrobić żadne negocjacje dyplomatyczne. Wiatr i słońce są przywiązane do miejsca: żaden zagraniczny rząd nie odetnie francuskiej energii słonecznej decyzją o gazociągu. Im więcej europejskiego prądu pochodzi z wiatru i słońca, tym mniej paliwa Europa musi importować, cokolwiek postanowią jej przeciwnicy. Skoro jednak niemal wszystkie importowane do Europy panele słoneczne powstają w Chinach, zależność nie znika, tylko przesuwa się z paliwa na sprzęt. Ta logika nie była nowa: bezpieczne i przystępne cenowo dostawy energii w UE były jedną z trzech zasad energetycznych, które Komisja przedstawiła, inaugurując Zielony Ład w grudniu 2019 roku. Rosja napadła na Ukrainę w lutym 2022 roku, niewiele ponad dwa lata po ogłoszeniu Zielonego Ładu. Inwazja na oczach całego świata potwierdziła, że zależność Europy od paliw kopalnych jest strategiczną słabością, a awaryjny plan REPowerEU, który po niej nastąpił, zbudowano na istniejącej już maszynerii Zielonego Ładu.

Równolegle działa wymiar amerykański. W 2017 roku Donald Trump ogłosił, że Stany Zjednoczone wystąpią z porozumienia paryskiego, i tym samym podarował Europie geopolityczną tożsamość w chwili, gdy bardzo jej potrzebowała. Wystąpienie weszło w życie w listopadzie 2020 roku, a Trump powtórzył je w swojej drugiej kadencji, ze skutkiem od stycznia 2026 roku. Europejski potencjał wojskowy jest marginalny w porównaniu z amerykańskim i coraz bardziej także w porównaniu z chińskim. Przywództwo technologiczne Europy w kluczowych sektorach jest nieustannie podważane, a jej waga gospodarcza, choć wciąż znacząca, stanowi malejącą część światowej produkcji. Przywództwo klimatyczne oferowało coś, czego twarda siła nie zapewni łatwo: autorytet moralny, który trudno podważyć lub skopiować, który nie wymaga inwestycji wojskowych i który stawia Europę w roli instytucjonalnego strażnika międzynarodowego porządku opartego na zasadach, opuszczanego przez wycofujące się Stany Zjednoczone.

Także wcześniejsze cele Europy nie były tak wielkim triumfem, na jaki wyglądały. UE rzeczywiście osiągnęła swoje trzy cele na 2020 rok, dotyczące emisji, odnawialnych źródeł energii i efektywności, ale cel efektywnościowy udało się zrealizować głównie dlatego, że lockdowny w czasie pandemii COVID-19 załamały w 2020 roku popyt na energię, Francja chybiła swojego krajowego celu w zakresie odnawialnych źródeł energii o prawie cztery punkty procentowe, a kilka państw członkowskich osiągnęło swoje cele wyłącznie dzięki kupowaniu od innych „transferów statystycznych” energii odnawialnej. Zielony Ład zdążył już podnieść poprzeczkę, wprowadzając ostrzejszy cel emisyjny na 2030 rok i zobowiązanie do neutralności klimatycznej do 2050 roku, więc kiedy spłynęły wyniki za 2020 rok, uwaga przeniosła się już na nowe cele.

Polityczna maszyneria

16 lipca 2019 roku Ursula von der Leyen stanęła przed Parlamentem Europejskim, by ubiegać się o stanowisko, które zdobyła przewagą dziewięciu głosów. Nominowano ją nie jako czołową kandydatkę którejkolwiek partii, lecz w wyniku zakulisowego porozumienia szefów rządów UE, zawartego po trzydniowym szczycie, z pominięciem systemu Spitzenkandidaten, który według oczekiwań Parlamentu miał decydować o wyborze. Do zatwierdzenia potrzebowała bezwzględnej większości 374 głosów w liczącym 747 członków parlamencie. Dostała 383. W swoim wystąpieniu tego dnia złożyła konkretną obietnicę: Europejski Zielony Ład w ciągu pierwszych stu dni urzędowania. Dotrzymała jej 11 grudnia 2019 roku, dziesięć dni po objęciu urzędu przez jej Komisję i pięć miesięcy po głosowaniu.

Same zalety tej polityki nie tłumaczą w pełni, dlaczego Zielony Ład ogłoszono tak śmiało i tak szybko. Część wyjaśnienia tkwi w politycznym położeniu jego promotorki: kandydatka, której może zabraknąć większości, potrzebuje historycznego projektu natychmiast i musi go ogłosić, zanim padną głosy.

Greta Thunberg przemawiała w Parlamencie Europejskim trzy miesiące wcześniej, w kwietniu. W tym samym miesiącu Extinction Rebellion okupowało centrum Londynu. Majowe wybory przyniosły partiom Zielonych w całej Europie historyczne zyski. Standardowe opowieści traktują te fakty jako przyczyny: presja opinii publicznej domaga się działania, instytucje odpowiadają. Tyle że troska o klimat w Komisji była starsza niż fala aktywizmu: w listopadzie 2018 roku ustępująca Komisja Junckera zaproponowała już neutralną klimatycznie UE do 2050 roku. Protesty uliczne i wyniki wyborów dały przyzwolenie: pokazały, że są wyborcy do zdobycia i że za bezczynność przyjdzie zapłacić. Nowa Komisja wykorzystała ruch, by iść dalej kursem, który Bruksela już wcześniej wytyczyła.

Realizacja Zielonego Ładu wymagała poparcia państw członkowskich, które miały ponieść nieproporcjonalnie wysokie koszty transformacji. Polska wytwarzała w 2019 roku około trzech czwartych energii elektrycznej z węgla. Nie zamierzała przyjąć wiążącego harmonogramu dekarbonizacji pod wpływem samej perswazji i w grudniu 2019 roku go nie przyjęła: była jedynym państwem członkowskim, które na szczycie zatwierdzającym cel neutralności klimatycznej do 2050 roku odmówiło zobowiązania się do niego. Bruksela odpowiedziała pieniędzmi: Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji miał uruchomić około 55 miliardów euro dla regionów zależnych od węgla, a jego trzonem był Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji o wartości 17,5 miliarda euro w cenach z 2018 roku, który wypłaca krajowi tylko połowę przydziału, dopóki ten nie zobowiąże się do neutralności klimatycznej; całość zaprojektowano tak, by transakcja była finansowo do udźwignięcia. Tak Unia Europejska buduje koalicje w wielkich sprawach: konstruuje się pakiet, w którym wystarczająco wiele stron mających najwięcej do stracenia dostaje wystarczającą rekompensatę, by przestać blokować.

Przez to wszystko przewijał się efekt brukselski, czyli strukturalna zdolność Europy do przekształcania warunków dostępu do swojego rynku w faktyczne globalne standardy, pod którymi żaden inny rząd nie musi się podpisywać. Kiedy Europa narzuca określone normy produktowe, każda firma na świecie, która chce sprzedawać na jednolitym rynku europejskim, musi się do nich dostosować. Zielony Ład rozciągnął ten zasięg na globalną transformację przemysłową: standardy napisane w Brukseli miały ograniczać decyzje przemysłowe w Seulu, Detroit i Shenzhenie.

Architektura i jej koszty

Zielony Ład był też projektem architektury finansowej. Gdy po brexicie londyńskie City znalazło się poza UE, Frankfurt i Paryż dostrzegły szansę na zdobycie produktów i prestiżu. Elementami układanki, z których kilka zaproponowano po raz pierwszy w planie działania w zakresie zrównoważonego finansowania z 2018 roku i przeniesiono do Zielonego Ładu, były: taksonomia UE, która klasyfikuje działalność gospodarczą jako zrównoważoną lub nie; obowiązkowa sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju dla dużych firm; własne zielone obligacje UE w ramach NextGenerationEU, których debiut w 2021 roku był największą do tamtej pory emisją zielonych obligacji; a także zreformowany i rozszerzony rynek uprawnień do emisji. Nic z tego nie było wyłącznie polityką klimatyczną. Razem zbudowało to nowy ekosystem finansowy, a Frankfurt, Paryż i Amsterdam rywalizowały o interesy, które brexit wystawił do wzięcia. Zasady sprawozdawczości zostały od tamtej pory zawężone: na mocy reformy Omnibus I z 2026 roku od roku obrotowego 2027 firma z UE musi raportować tylko wtedy, gdy zatrudnia ponad 1000 pracowników i osiąga ponad 450 milionów euro obrotu. Europejskie instytucje finansowe miały własne powody, by przyjąć inwestowanie ESG z otwartymi ramionami: nowa klasa aktywów oznaczała nowe instrumenty do wyceny, nowe wymogi zgodności generujące przychody z doradztwa, nowe indeksy do skonstruowania, nowe fundusze do uruchomienia.

W centrum tej architektury znajduje się unijny system handlu uprawnieniami do emisji. Działa od 2005 roku, a przez znaczną część jego istnienia cena emisji była zbyt niska, by wymusić poważne decyzje: w latach 2012–2017 wynosiła średnio około 7 euro za tonę, daleko poniżej poziomów, przy których zmiana paliwa czy duże inwestycje kapitałowe stają się racjonalne. Mimo to przynosił efekt: według szacunków zakłady objęte systemem ograniczyły w latach 2005–2012 emisje o około jedną dziesiątą w porównaniu z podobnymi zakładami spoza niego. System był też podatny na poważne nadużycia. Europol szacuje, że karuzelowe oszustwa VAT na uprawnieniach do emisji kosztowały europejskich podatników 5 miliardów euro w latach 2008–2009. Reforma z 2018 roku, która wreszcie wypchnęła ceny powyżej 20 euro, i ostrzejsza przebudowa w ramach Zielonego Ładu z 2023 roku były odpowiedzią na system, którego trudno już było bronić na jego własnych, deklarowanych warunkach. Przebudowa ta wyznaczyła cel redukcji o 62 procent w stosunku do poziomu z 2005 roku do 2030 roku i utworzyła drugi rynek uprawnień do emisji, obejmujący ogrzewanie i paliwa w transporcie drogowym, który ma teraz ruszyć w 2028 roku.

Urzędnicy, którzy piszą przepisy, nie uprawiają ziemi we wschodniej Polsce ani nie pracują w zakładach, które transformacja zamknie. Koszty, które Zielony Ład nakłada w najbliższym czasie, odczuwalne w rachunkach za energię i w miejscach pracy w zakładach zbudowanych wokół węgla, najmocniej uderzają w ludzi, którzy mają najmniej do powiedzenia w sprawie tego, jak tę politykę zaprojektowano i jak będzie się ją zmieniać. Ta luka ma charakter strukturalny: tak się dzieje, gdy ludzie projektujący politykę i ludzie żyjący pod jej rządami zamieszkują zupełnie różne światy gospodarcze.

Protesty rolników, które pod koniec 2023 roku i w 2024 roku wybuchły w całej Europie, w Niemczech, Francji, Belgii, Polsce i nie tylko, nastąpiły po wcześniejszych buntach holenderskich przeciwko przepisom azotowym. Zmusiły Komisję do szybkiego odwrotu: w lutym 2024 roku von der Leyen ogłosiła wycofanie swojego projektu ograniczenia stosowania pestycydów, kilka dni po tym, jak Bruksela zaproponowała złagodzenie przepisu nakazującego rolnikom pozostawiać część gruntów odłogiem. Zapalniki były często krajowe, jak cięcia niemieckich ulg podatkowych na olej napędowy dla rolnictwa czy tanie ukraińskie zboże w Polsce, ale protesty skupiły się na przepisach rolnych Zielonego Ładu, które nakładały realne koszty na ludzi pracujących przy niskich marżach i w fizycznie trudnych warunkach. To, że Bruksela tego nie przewidziała, mówi coś o dystansie między tymi, którzy piszą przepisy, a gospodarstwami, które te przepisy regulują.

Jest jeszcze energetyka jądrowa. Francja wytwarza około dwóch trzecich swojej energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych, dzięki czemu ma jedną z najniżej emisyjnych sieci w Europie. Chciała, by energetyka jądrowa trafiła do taksonomii UE jako zrównoważona inwestycja. Niemcy, które odejście od atomu uzgodniły po raz pierwszy w 2001 roku, po Fukushimie ponownie zobowiązały się, w dużej mierze z powodów politycznych, do zamknięcia wszystkich swoich elektrowni i sprzeciwiały się jej włączeniu. To stanowiska nie do pogodzenia wobec sprawdzonego źródła sterowalnej, niskoemisyjnej energii w skali przemysłowej. Zielony Ład zostawił tę sprzeczność do rozstrzygnięcia później. Energetyka jądrowa trafiła do taksonomii dopiero w 2022 roku, na mocy aktu delegowanego Komisji, który zaliczył ją, obok gazu ziemnego, do działalności „przejściowej”. Austria zaskarżyła ten akt, a Sąd Unii Europejskiej utrzymał go w mocy we wrześniu 2025 roku. Niemcy podtrzymywały sprzeciw do 2025 roku, kiedy rząd Merza przestał blokować równe traktowanie energetyki jądrowej w prawie UE; ich własne ostatnie reaktory były wtedy wyłączone od dwóch lat.

Paradoks spójności

UE wytwarza około 6 procent światowych emisji. Poza finansowaniem klimatycznym i garstką partnerstw na rzecz transformacji energetycznej z takimi krajami jak Republika Południowej Afryki, Indonezja i Wietnam Zielony Ład niewiele poważnego robi w sprawie pozostałych 94 procent. Jako globalna polityka klimatyczna jest w dużej mierze niespójny: za mały wobec problemu i wymierzony głównie z dala od miejsc, w których gromadzi się węgiel.

Oceniany przez pryzmat pozostałych celów okazuje się znacznie spójniejszy: daje polityce przemysłowej osłonę prawną, zmniejsza zapotrzebowanie Europy na paliwo od wrogich państw, eksportuje europejskie standardy i daje finansom kontynentu nową klasę aktywów. Dał też przewodniczącej Komisji, zatwierdzonej przewagą dziewięciu głosów, projekt, na który postawiła, ubiegając się o zatwierdzenie.

W 2026 roku koalicja polityczna, z której wyrósł Zielony Ład, jest wyraźnie nadwyrężona. Rolnicy się zbuntowali, a partie wrogie zielonej transformacji zyskały w wyborach europejskich w 2024 roku. Komisja także ustąpiła pola. Wycofała projekt przepisów o pestycydach, dała producentom samochodów trzy lata na uśrednianie celów w zakresie CO2 i przygotowała wciąż nieprzyjęty projekt, który złagodziłby zasadę zerowej emisji od 2035 roku do redukcji o 90 procent. Nowy rynek uprawnień do emisji dla ogrzewania i paliw w transporcie drogowym opóźnił się o rok, a sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju obejmuje teraz tylko największe firmy. Najbardziej wymowny odwrót wciąż jest tylko propozycją: przemysł zachowałby darmowe uprawnienia do emisji do 2038 roku, co spowolniłoby także graniczną opłatę węglową, która miała je zastąpić.

Powiązane artykuły

• Kraje z trwałą nadwyżką – i niewygodne powody, dla których ją utrzymują
• Dlaczego światowy system żywnościowy jest bardziej kruchy, niż ktokolwiek przyznaje
• Jak naprawdę działają sankcje międzynarodowe – i dlaczego zwykle nie działają

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

• The Brussels Effect: How the European Union Rules the World — Anu Bradford (2020). Wyjaśnia, jak przepisy UE stają się światowymi standardami, czyli mechanizm stojący za przemysłowym i handlowym zasięgiem Zielonego Ładu; przywoływana w artykule.
• Przejście do Europy: historia pewnego początku — Luuk van Middelaar (2011). Jak naprawdę zapadają decyzje w UE między państwami członkowskimi a instytucjami, przydatne tło do zrozumienia, jak powstawał Zielony Ład.
• Nowa mapa: jak energetyka zmienia geopolitykę — Daniel Yergin (2023). Geopolityka energii i transformacji energetycznej, czyli kontekst bezpieczeństwa, w którym europejska polityka klimatyczna stała się strategią przemysłową i bezpieczeństwa.

Polecane filmy

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Fabian Wiktor – Pexels

Najważniejsze źródła i bibliografia

European Commission Joint Research Centre. GHG emissions of all world countries – 2025 report (EDGAR). edgar.jrc.ec.europa.eu, 2025. (EU27 5.95% and China 29.20% of global greenhouse-gas emissions in 2024; India 8.2%.) https://edgar.jrc.ec.europa.eu/report_2025

Council of the European Union. Climate finance timeline; and Eunews, „Climate, EU provided €31.7 billion to developing countries in 2024,” October 27, 2025. (EU and member states the largest provider of public climate finance; €31.7 billion public and €11.0 billion mobilised private finance in 2024, €28.6 billion in 2023.) https://www.consilium.europa.eu/en/policies/climate-finance/timeline/ · https://www.eunews.it/en/2025/10/27/climate-eu-provided-e31-7-billion-to-developing-countries-in-2024/

World Nuclear News. A guide: The end of Germany’s nuclear power. world-nuclear-news.org, April 2023. (Germany’s last three reactors shut down on April 15, 2023; phase-out first agreed in 2001, extended in 2010 and revived after Fukushima in 2011.) https://world-nuclear-news.org/articles/a-guide-the-end-of-germany%E2%80%99s-nuclear-power

European Commission. About the EU ETS. climate.ec.europa.eu. (Member states to spend all ETS revenues on climate action; 62% cut by 2030 on 2005 levels; ETS2 for buildings and road transport.) https://climate.ec.europa.eu/eu-action/carbon-markets/about-eu-ets_en

European Environment Agency. Use of ETS auctioning revenues. climate-energy.eea.europa.eu. (80% of revenues used for domestic/EU climate and energy purposes in 2024; 0.4% for international climate and energy purposes.) https://climate-energy.eea.europa.eu/topics/climate-finance/use-of-ets-auctioning-revenues/intro

Eurostat. EU imports in green energy products higher than exports. ec.europa.eu/eurostat, October 2024. (China supplied 98% of EU solar-panel imports in 2023.) https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20241014-1

Renewable Energy World. Solar Struggles Continue: Q-Cells to File for Bankruptcy. April 2, 2012. (Q-Cells was the world’s biggest solar manufacturer in 2007 and 2008.) https://www.renewableenergyworld.com/articles/2012/04/solar-struggles-continue-q-cells-files-for-bankruptcy.html

IEA. Solar PV Global Supply Chains — Executive Summary. iea.org, 2022. (China’s share in all manufacturing stages of solar panels exceeds 80%.) https://www.iea.org/reports/solar-pv-global-supply-chains/executive-summary

Hogan Lovells. The European Commission launches its first ex officio investigation under the FSR into Chinese wind turbines. 2024. https://hlc.com/en/publications/the-european-commission-launches-its-first-ex-officio-investigation-under-the-fsr-into-chinese-wind-turbines

European Commission, DG Competition. IPCEI Batteries value chain. (First battery IPCEI approved December 9, 2019: seven member states, up to €3.2 billion of state aid.) https://competition-policy.ec.europa.eu/state-aid/ipcei/approved-ipceis/batteries-value-chain_en

Elektroauto-News. Europa bringt Batterie-Großprojekt auf den Weg unter deutscher Beteiligung. December 10, 2019. (German share of €1.25 billion.) https://www.elektroauto-news.net/news/europa-batterie-grossprojekt-freigabe-deutsche-beteiligung

pv magazine. EU officially ends MIP for Chinese solar imports. August 31, 2018. (Anti-dumping and anti-subsidy measures on Chinese solar panels, 2013–2018.) https://www.pv-magazine.com/2018/08/31/eu-ends-mip-against-chinese/

European Commission, Access2Markets. EU Commission imposes countervailing duties on imports of battery electric vehicles (BEVs) from China. 2024. https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/en/news/eu-commission-imposes-countervailing-duties-imports-battery-electric-vehicles-bevs-china

European Commission, DG Taxation and Customs Union. Carbon Border Adjustment Mechanism. (Sectors covered; definitive regime from January 1, 2026.) https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en

European Commission, DG Taxation and Customs Union. Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM): Questions and Answers. Updated May 27, 2026. (CBAM obligation deducts a carbon price effectively paid in a third country.) https://taxation-customs.ec.europa.eu/document/download/013fa763-5dce-4726-a204-69fec04d5ce2_en?filename=CBAM_QuestionsandAnswers.pdf

Squire Patton Boggs (Thomas Delille, Guillermo Giralda Fustes). Russia Brings WTO Claims Against CBAM and Other Countries Express Serious Concerns. July 2025. (Russia requested WTO consultations in May 2025, alleging discrimination under GATT most-favoured-nation and national-treatment rules.) https://www.squirepattonboggs.com/insights/publications/russia-brings-wto-claims-against-cbam-and-other-countries-express-serious-concerns/

CMS. EU CBAM: what’s new and what’s next. 2025. (Regulation (EU) 2025/2083; certificate sales from February 1, 2027; phase-in to the end of 2034.) https://cms.law/en/hun/legal-updates/eu-cbam-what-s-new-and-what-s-next

Linklaters. EU ETS: Commission publishes proposal for the revised Emissions Trading System. July 2026. (Proposal of July 17, 2026; free allocation for CBAM sectors extended to 2038.) https://sustainablefutures.linklaters.com/post/102nelm/eu-ets-commission-publishes-proposal-for-the-revised-emissions-trading-system

Bruegel. How much will the EU pay Russia for fossil fuels over the next 12 months? bruegel.org, March 2023. (EU paid Russia €112 billion for fossil fuels in 2019.) https://www.bruegel.org/analysis/how-much-will-eu-pay-russia-fossil-fuels-over-next-12-months

European Parliamentary Research Service. European energy security: what about Russian gas? June 2014. (On the Commission’s May 2014 European Energy Security Strategy.) https://epthinktank.eu/2014/06/23/european-energy-security-what-about-russian-gas

European Commission. Clean energy — The European Green Deal (factsheet). December 2019. (Secure and affordable EU energy supply among the key principles.) https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/860072/Clean_energy_en.pdf

Harvard Law School Environmental & Energy Law Program. Paris Climate Agreement tracker; and E&E News, „So long, Paris: US officially leaves landmark climate pact,” January 2026. https://eelp.law.harvard.edu/tracker/paris-climate-agreement · https://www.eenews.net/articles/so-long-paris-us-officially-leaves-landmark-climate-pact/

Eurostat. EU overachieves 2020 renewable energy target. January 2022. (22% renewables against a 20% target; France 3.9 points short; statistical transfers.) https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/DDN-20220119-1

European Environment Agency. Trends and projections in Europe 2021. (EU 2020 targets for emissions, renewables and energy efficiency met; role of COVID-19.) https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/trends-and-projections-in-europe-2021

European Parliament. Parliament elects Ursula von der Leyen as first female Commission President. europarl.europa.eu, July 16, 2019. (383 in favour, 327 against, 22 abstained; Parliament comprised 747 MEPs.) https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20190711IPR56824/parliament-elects-ursula-von-der-leyen-as-first-female-commission-president

PBS NewsHour. Von der Leyen confirmed as new European Commission president. pbs.org, July 16, 2019. (Von der Leyen pledged a green deal for Europe within the first 100 days of office.) https://www.pbs.org/newshour/world/von-der-leyen-confirmed-as-new-european-commission-president

European Parliamentary Research Service. Outcome of the special European Council meeting of 30 June–2 July 2019. July 2019. https://epthinktank.eu/2019/07/04/outcome-of-the-special-european-council-meeting-of-30-june-2-july-2019/

European Commission. The European Green Deal, COM(2019) 640 final. December 11, 2019. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52019DC0640

Statewatch. EU Parliament elects the von der Leyen Commission. November 2019. (Commission took office on December 1, 2019.) https://statewatch.org/news/2019/november/eu-parliament-elects-the-von-der-leyen-commission

European Commission. A Clean Planet for all: A European strategic long-term vision for a prosperous, modern, competitive and climate neutral economy, COM(2018) 773 final. November 28, 2018. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52018DC0773

US Department of Commerce / Trade.gov. Poland Electrical Power. trade.gov. (Hard coal and lignite accounted for 75% of total electricity production in 2019, at 119.7 TWh.) https://www.trade.gov/market-intelligence/poland-electrical-power

Climate Home News. EU agrees 'climate neutral’ target for 2050, but Poland stands alone. December 13, 2019. https://climatechangenews.com/2019/12/13/eu-sets-climate-neutral-target-2050-poland-stands-alone/

European Parliament. Just Transition Fund — Fact Sheet. europarl.europa.eu. (Overall budget of €17.5 billion for 2021–2027 in 2018 prices, €19.7 billion in current prices per the Commission; reduced allocation for member states not yet committed to climate neutrality.) https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/214/just-transition-fund

European Commission. Just Transition Mechanism. commission.europa.eu. (Broader mechanism provides targeted support of around €55 billion over 2021–2027; Just Transition Fund €19.7 billion in current prices.) https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal/finance-and-green-deal/just-transition-mechanism_en

European Commission. Renewed sustainable finance strategy and implementation of the action plan on financing sustainable growth. finance.ec.europa.eu, March 2018. (Action plan adopted March 2018; May 2018 proposals for a taxonomy, sustainability disclosures and low-carbon benchmarks.) https://finance.ec.europa.eu/publications/renewed-sustainable-finance-strategy-and-implementation-action-plan-financing-sustainable-growth_en

Bradford, Anu. The Brussels Effect: How the European Union Rules the World. Oxford University Press, 2020. https://scholarship.law.columbia.edu/books/232

CMS. Final adoption of Omnibus I Directive simplifying CSRD and CSDDD. 2026. (Directive (EU) 2026/470; reporting by EU companies limited to those with more than 1,000 employees and €450 million net turnover; separate thresholds for non-EU parent companies.) https://cms.law/en/lux/legal-updates/final-adoption-of-omnibus-i-directive-simplifying-csrd-and-csddd

DLA Piper. EU Council approves Omnibus I Directive. March 31, 2026. (New CSRD thresholds of 1,000 employees and €450 million net turnover; companies below them not required to report for financial years starting on or after January 1, 2027.) https://knowledge.dlapiper.com/dlapiperknowledge/globalemploymentlatestdevelopments/2026/eu-council-approves-omnibus-i-directive

European Commission / EEAS. NextGenerationEU: European Commission successfully issues first green bond to finance the sustainable recovery. October 2021. (€12 billion, the largest green bond issuance at the time.) https://www.eeas.europa.eu/delegations/japan/nextgenerationeu-european-commission-successfully-issues-first-green-bond-finance-sustainable_en

Ifri. Booming prices in the European Emission Trading System: from market oversupply to carbon bubble? 2018. (Average price around €7 per tonne in 2012–2017; about €25 by September 2018 after the reform and Market Stability Reserve.) https://ifri.org/en/editorials/booming-prices-european-emission-trading-system-market-oversupply-carbon-bubble

Dechezleprêtre, Antoine, Daniel Nachtigall and Frank Venmans. The joint impact of the European Union emissions trading system on carbon emissions and economic performance. Journal of Environmental Economics and Management 118, 2023. (ETS cut emissions at regulated installations by about 10% over 2005–2012, relative to matched unregulated installations in France, the Netherlands, Norway and the UK.) https://doi.org/10.1016/j.jeem.2022.102758

Europol. Carbon Credit fraud causes more than 5 billion euros damage for European Taxpayer. europol.europa.eu. https://www.europol.europa.eu/media-press/newsroom/news/carbon-credit-fraud-causes-more-5-billion-euros-damage-for-european-taxpayer

EUobserver. EU carbon credit system still at risk of VAT fraud (reporting the European Court of Auditors special report „The integrity and implementation of the EU ETS”). July 2, 2015. (Fraud of around €5 billion in 2008–09.) https://euobserver.com/50556/eu-carbon-credit-system-still-at-risk-of-vat-fraud/

Intereconomics. Farmer Protests and the 2024 European Parliament Elections. 2024. https://www.intereconomics.eu/contents/year/2024/number/2/article/farmer-protests-and-the-2024-european-parliament-elections.html

Eunews. Tractors protest in Strasbourg, von der Leyen withdraws proposal on pesticide cut. February 6, 2024. https://eunews.it/en/2024/02/06/tractors-protest-in-strasbourg-von-der-leyen-withdraws-proposal-on-pesticide-cut

European Commission Representation in Ireland. European farmers exempted from rules on land lying fallow. February 13, 2024. (Derogation proposed January 31, adopted February 13, in force February 14, 2024; nitrogen-fixing or catch crops count toward the 4% requirement.) https://ireland.representation.ec.europa.eu/news-and-events/news/european-farmers-exempted-rules-land-lying-fallow-2024-02-13_en

German Federal Government. Agreement between Chancellor Scholz, Vice-Chancellor Habeck and Finance Minister Lindner on changes to the 2024 budget. January 4, 2024. (Agricultural-diesel tax relief to be phased out, cut by 40% in 2024.) https://www.bundesregierung.de/breg-de/service/archiv-bundesregierung/verstaendigung-zwischen-bundeskanzler-olaf-scholz-vizekanzler-dr-robert-habeck-und-bundesfinanzminister-christian-lindner-auf-aenderungen-zur-aufstellung-des-haushalts-2024-2251434.pdf

World Nuclear Association. Nuclear Power in France. world-nuclear.org, updated April 2026; and Connaissance des Énergies, „95,2 % d’électricité bas carbone en 2025” (RTE data), 2026. (Nuclear about 67% of French electricity in 2024 and 68.1% in 2025.) https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-a-f/france · https://www.connaissancedesenergies.org/la-production-electrique-bas-carbone-de-la-france-atteint-un-maximum-historique-en-2025

World Nuclear News. Nuclear has a place in EU taxonomy, court rules. September 2025. (General Court dismissed Austria’s challenge to the 2022 Complementary Delegated Act.) https://world-nuclear-news.org/articles/nuclear-has-a-place-in-eu-taxonomy-court-rules

oEnergetice.cz. Thaw in relations: Merz and Macron announce closer energy cooperation and end to nuclear dispute. August 2025. https://oenergetice.cz/en/international-energy/thaw-in-relations-merz-and-macron-announce-closer-energy-cooperation-and-end-to-nuclear-dispute

Linklaters. EU regulation on 2040 climate target published in the Official Journal of the EU. March 2026. (Regulation (EU) 2026/667: 90% cut by 2040, international credits up to 5% of 1990 emissions from 2036, ETS2 postponed to 2028.) https://sustainablefutures.linklaters.com/post/102mne1/eu-regulation-on-2040-climate-target-published-in-the-official-journal-of-the-eu

Regulation (EU) 2025/1214 (flexibility for car and van CO2 targets, 2025–2027 averaging), EUR-Lex; and European Parliament Legislative Observatory, procedure 2025/0420(COD) on CO2 standards for new cars and vans (Commission proposal of December 16, 2025). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/1214/oj/eng · https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/procedure-file?reference=2025/0420(COD)

Bioenergy International. Commission launches „ambitious yet pragmatic” Automotive Package. December 23, 2025. (Proposed 2035 target of a 90% cut in fleet CO2.) https://bioenergyinternational.com/commission-launches-ambitious-yet-pragmatic-automotive-package/

European Commission, DG Climate Action, with Canada, France, Germany, Italy, the UK and the US. Joint article on Just Energy Transition Partnerships. January 20, 2025. (Partnerships with South Africa, Indonesia, Viet Nam and Senegal.) https://climate.ec.europa.eu/news-other-reads/news/joint-article-just-energy-transition-partnerships-2025-01-20_en

SWP Berlin. Divided But Dangerous: The Fragmented Far-right’s Push for Power in the EU after the 2024 Elections. 2024. https://www.swp-berlin.org/en/publication/divided-but-dangerous-the-fragmented-far-rights-push-for-power-in-the-eu-after-the-2024-elections