ADVERTISEMENT

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: · 13 min czytania

W skrócie
Agencja do Walki z Narkotykami rozpoczęła działalność w 1973 roku z budżetem 74,9 miliona dolarów; w 2024 roku wydawała już około 3,3 miliarda dolarów rocznie. W 2022 roku z powodu przedawkowania zmarło 107 941 Amerykanów, najwięcej w historii pomiarów. Prohibicja nigdy nie zabiła popytu: oddała rynek jedynym organizacjom zdolnym udźwignąć ryzyko więzienia, za wysoką premią. Egzekwowanie prawa nagradza też moc substancji. Fentanyl mieści w każdej przesyłce więcej zysku i mniej ryzyka, i wyparł heroinę. Pieniądze, które dziś bronią prohibicji, pochodzą z legalnej gospodarki, od firm i agencji, które straciłyby na zmianie prawa.

W lipcu 1973 roku Agencja do Walki z Narkotykami rozpoczęła działalność z budżetem 74,9 miliona dolarów. W roku budżetowym 2024 wydawała już około 3,3 miliarda dolarów rocznie. W 2022 roku z powodu przedawkowania narkotyków zmarło 107 941 Amerykanów – najwięcej w historii pomiarów. Ponad dwie trzecie tych zgonów wiązało się z syntetycznymi opioidami innymi niż metadon, a za tą kategorią CDC stoi w przytłaczającej większości nielegalnie wytwarzany fentanyl. Od tamtej pory liczba zgonów spadła do 79 384 w 2024 roku i szacunkowo 70 tysięcy w 2025, ale rok 2022 pozostaje najgorszym w dziejach Ameryki.

Budżet na egzekwowanie prawa wzrósł ponad czterdziestokrotnie, a nawet po uwzględnieniu inflacji mniej więcej sześciokrotnie. W tym samym półwieczu problem narkotykowy, który agencja miała zmniejszać, doczekał się swojego najbardziej śmiercionośnego roku, a ściganie na taką skalę samo coś zbudowało. Ten mechanizm nie należy do żadnej konkretnej epoki ani do żadnego konkretnego narkotyku. Działa wszędzie tam, gdzie prohibicja spotyka się z nieelastycznym popytem, i na rynkach zaopatrujących Amerykę już dwukrotnie zbudował przestępcze branże: najpierw mafię, potem kartele.

Podłoga cenowa

Zacznijmy od popytu: przeciętnie dziesięcioprocentowy wzrost ceny nielegalnych narkotyków obniża popyt o mniej więcej dziewięć procent, co ekonomiści uznają za popyt nieelastyczny, choć tylko o włos.

A klienci, którzy liczą się najbardziej, nie odchodzą. To osoby uzależnione kupują większość towaru, a wyższe ceny ograniczają ich konsumpcję, zamiast ją kończyć: według jednego z szacunków regularni użytkownicy heroiny kupują jej o około osiem procent mniej przy każdym dziesięcioprocentowym wzroście ceny.

Prohibicja wyznacza podłogę, poniżej której nie może działać żaden legalny dostawca, bo żaden legalny podmiot nie jest w stanie udźwignąć odpowiedzialności karnej: karą za udział jest więzienie. Ta odpowiedzialność jest celem ustawy, a jej skutkiem jest oddanie rynku przedsiębiorstwom przestępczym, jedynym organizacjom stworzonym do ponoszenia akurat tego kosztu.

Organizacje przestępcze dominują na zakazanych rynkach, ponieważ prawo wykluczyło z nich wszystkich legalnych konkurentów. Dostawcy, którzy zostają, nadal konkurują między sobą i pobierają wysoką premię za ryzyko więzienia, konfiskat i przemocy.

Duża część tej premii to zapłata za ryzyko. Tam jednak, gdzie import i hurt kontroluje kilka organizacji, zamienia się ona w bardzo wysokie zyski, a za nie można kupić zaplecze: prawników, księgowych, kontakty polityczne, sieci logistyczne, egzekwowanie kontroli nad terytorium, pakty z rywalami. Trzymając legalne firmy z dala od rynku, egzekwowanie prawa podnosi zyski tych, którzy już na nim są, a te zyski opłacają trwałość organizacji.

W 1986 roku dziennikarz i analityk polityki narkotykowej Richard Cowan sformułował coś, co nazwał żelaznym prawem prohibicji: wraz z intensywnością ścigania rośnie moc zakazanych substancji. Silniejsze substancje dają więcej wartości na jednostkę objętości, wagi i ryzyka prawnego. W czasach prohibicji alkoholowej piwo ustąpiło miejsca mocnym alkoholom. Nieporęczne opium ustąpiło miejsca rafinowanej heroinie. Skoro każda dostawa grozi zarzutem poważnego przestępstwa, chce się w nią zmieścić jak najwięcej wartości.

Kilogram fentanylu zawiera około 500 tysięcy potencjalnie śmiertelnych dawek; DEA uznaje, że do zabicia człowieka wystarczą dwa miligramy. Gram za gram fentanyl jest mniej więcej pięćdziesiąt razy silniejszy od heroiny, a taka przepaść w mocy zgadza się z żelaznym prawem.

ADVERTISEMENT

Co zbudowała prohibicja

Przed 1920 rokiem amerykańska przestępczość zorganizowana była lokalna i luźno powiązana: etniczne gangi uliczne, mafijne rodziny ściągające haracze pod szyldem Czarnej Ręki we włoskich dzielnicach, hazard i domy publiczne tolerowane przez miejskie machiny polityczne. Nic nie koordynowało ich działań i żadna z tych grup nie działała w skali kraju.

17 stycznia 1920 roku weszła w życie osiemnasta poprawka do konstytucji i powstał największy nielegalny rynek, jaki ten kraj kiedykolwiek widział – rynek alkoholu w państwie liczącym około 106 milionów ludzi. Popyt nie zniknął; stracił legalny łańcuch dostaw.

To, co nastąpiło potem, wynikało ze struktury rynku. W szczytowym okresie, pod koniec lat dwudziestych, chicagowska organizacja Capone’a zarabiała szacunkowo 100 milionów dolarów rocznie na nielegalnym handlu alkoholem, hazardzie, prostytucji i całej reszcie, czyli blisko 2 miliardy w dzisiejszych pieniądzach. To szacunki z epoki, a nie zbadane przez audytorów sprawozdania, ale rzędów wielkości nikt poważnie nie kwestionuje.

Te przychody budowały nie tylko bogactwo, lecz także instytucje. Opłacały piwowarów i kierowców ciężarówek, prawników, którzy wiedzieli, jak skorumpować wielkie ławy przysięgłych, księgowych, którzy wiedzieli, jak ukryć pieniądze, oraz policjantów i sędziów, którzy wiedzieli, ile jest warte miejsce na właściwej liście płac. Zbudowały sieci dystrybucji przekraczające granice stanów i porozumienia terytorialne, egzekwowane przemocą, gdy było trzeba, i negocjacjami, gdy się dało.

W maju 1929 roku, trzy miesiące po masakrze w dniu świętego Walentego, Capone pojechał do Atlantic City na zjazd bossów półświatka, którego gospodarzem był Enoch „Nucky” Johnson. Legenda przypisuje jego organizację Johnny’emu Torriowi, Lucky’emu Lucianowi i Meyerowi Lansky’emu i każe bossom dzielić między siebie kraj; historyk Marc Mappen twierdzi, że było to mniejsze spotkanie, skupione na Chicago, które miało zażegnać tamtejsze waśnie i być może utemperować samego Capone’a. Żaden protokół się nie zachował. Tak czy inaczej, na stole leżały terytoria, spory i taki rodzaj publicznego rozlewu krwi, który przyciągał niepożądaną uwagę.

Prohibicja skończyła się 5 grudnia 1933 roku, a organizacje, które sfinansowała, działały dalej. Prawie czternaście lat zakazanego alkoholu zbudowało ten aparat złożony z list płac, wypranych pieniędzy, kontrolowanych terytoriów i traktatów między gangami, i nic z tego nie rozpadło się wraz z uchyleniem zakazu. Wszystko przestawiono na hazard, lichwę, przestępcze wykorzystywanie związków zawodowych i w końcu narkotyki.

Co do przemocy: według niepełnych danych ogólnokrajowych z tamtych lat wskaźnik zabójstw w USA wzrósł do około 9,7 na 100 tysięcy mieszkańców w 1933 roku, ostatnim roku prohibicji, a potem w ciągu kolejnych pięciu lat, gdy wróciły legalne dostawy, spadł mniej więcej o 30 procent. Chicago to czystszy przypadek: jeśli liczyć zabójstwa do 1930 roku, ogólny wskaźnik zabójstw wzrósł tam w czasie prohibicji o 21 procent, przy czym przybyło zabójstw niezwiązanych z alkoholem, a liczba zabójstw związanych z alkoholem utrzymywała się na stałym poziomie. To, czy prohibicja wywołuje przemoc, wciąż budzi spory, ale dane z Chicago i ogólnokrajowy wzrost i spadek w okolicach 1933 roku są z tą tezą zgodne. Prohibicja nie musiała być przyczyną każdego morderstwa, żeby ogólniejsza teza się obroniła, a dotyczy ona rodzaju organizacji, które prohibicja stworzyła, i tego, co stało się z nimi po 1933 roku: przetrwały i zróżnicowały działalność.

Fabryka karteli

17 czerwca 1971 roku prezydent Nixon ogłosił nadużywanie narkotyków „wrogiem publicznym numer jeden”. Dwa lata później powstała DEA. Od tamtej pory Stany Zjednoczone wydały na wojnę z narkotykami znacznie ponad bilion dolarów, licząc operacje federalne, ściganie na szczeblu stanowym i lokalnym, przechwytywanie na granicach oraz międzynarodowe wsparcie wojskowe i wywiadowcze. Rynek, w który wymierzono tę wojnę, wciąż rósł: w 2024 roku nielegalnych narkotyków używało na świecie szacunkowo 331 milionów ludzi, czyli 6,2 procent osób w wieku 15–64 lata, wobec 5,2 procent dekadę wcześniej.

To, co ściganie rzeczywiście osiągnęło, najwyraźniej widać w kolumbijskim handlu kokainą w latach osiemdziesiątych. Kartel z Medellín pod wodzą Pabla Escobara osiągnął skalę przemysłową w okresie najintensywniejszego ścigania w historii DEA.

Tłumiąc konkurencję i utrzymując wysokie ceny, ściganie pomogło sfinansować rozwój kartelu. Gdy wspierana przez USA kolumbijska jednostka policji zabiła Escobara 2 grudnia 1993 roku, a w kolejnych latach rozbito kartele z Medellín i Cali, światowy handel kokainą nie skurczył się, tylko rozpadł na więcej organizacji i przesunął geograficznie.

To efekt balonu: wyciśnij handel narkotykami z jednego miejsca, a wybrzuszy się w innym. Zniszcz jedną organizację, a te, które przetrwają, przejmą rynek, który obsługiwała. Coraz większy udział zdobywały organizacje meksykańskie, które przewoziły kolumbijską kokainę już od lat osiemdziesiątych: kartele z Sinaloa i z Zatoki, potem Zetas, którzy zaczynali jako zbrojne ramię Kartelu z Zatoki, a później Kartel Jalisco Nowe Pokolenie. Wyrosły na zdywersyfikowane przestępcze przedsiębiorstwa, w których handel narkotykami był pierwotnym źródłem zysków, i na dużą skalę weszły w handel ludźmi, kradzieże paliwa, nielegalne górnictwo i wymuszenia.

Mafia oparła się na pozostałych interesach, gdy jej główny rynek zalegalizowano; kartele zróżnicowały działalność, kiedy handel narkotykami wciąż trwał. Mniej jasne jest, czy całe to przemieszczanie zmniejsza także łączne rozmiary handlu.

Efekt balonu: co pokazują dane

Przenoszenie się dostaw z jednego regionu do innego po akcjach przechwytywania jest dobrze udokumentowane. Klasyczny przykład: gdy w latach osiemdziesiątych siły amerykańskie przykręciły śrubę przemytowi przez Karaiby i południową Florydę, przemytnicy przenieśli na lądowe trasy przez Meksyk nawet dwie trzecie swoich dostaw kokainy. Trudniej wykazać, czy przechwytywanie zmniejsza również łączną ilość towaru docierającego do użytkowników: ściganie niezawodnie przemieszcza podaż, a to, czy zmniejsza ją w ujęciu łącznym, wciąż pozostaje nierozstrzygnięte.

Żelazne prawo widać w kryzysie opioidowym. W pierwszej dekadzie XXI wieku i na początku drugiej podaż opioidów na receptę, które trafiały na czarny rynek, zmalała: ścigano „fabryki recept”, niektóre opioidy przeniesiono do innych wykazów substancji kontrolowanych, a w 2010 roku zmieniono skład OxyContinu, żeby trudniej było go rozkruszyć i wstrzyknąć albo wciągnąć nosem. Uzależnieni od opioidów nie przestali być uzależnieni. Wielu przerzuciło się na heroinę, a zgony z jej powodu zaczęły gwałtownie rosnąć od 2010 roku. Od 2013 roku nadeszła trzecia, jeszcze bardziej śmiercionośna fala: nielegalnie wytwarzany fentanyl, najpierw dodawany do heroiny, a potem coraz częściej ją zastępujący, bo w każdej dostawie mieścił znacznie więcej zysku przy znacznie mniejszym ryzyku.

Fentanyl można syntetyzować z prekursorów chemicznych, bez surowców rolnych, bez upraw koki czy maku, które dałoby się niszczyć, bez zależności od pogody czy geografii. Na jednostkę działania jest bardziej zwarty, łatwiej go ukryć, taniej wyprodukować i więcej zarobić na każdej dostawie. A ponieważ gram za gram jest o wiele silniejszy od heroiny, różnicę między dawką, która daje haj, a dawką śmiertelną mierzy się w drobinach.

Heroina znika dziś z amerykańskiego rynku: liczba zgonów z jej udziałem w samym 2023 roku spadła o mniej więcej jedną trzecią, bo fentanyl zastąpił heroinę, a umiarkowanie zabójczy narkotyk ustąpił skrajnie zabójczemu. W tę stronę wskazuje żelazne prawo, tyle że w skali, której Cowan nie mógł przewidzieć, gdy w 1986 roku pisał o cracku.

Rynek się uczy

W 2011 roku Ross Ulbricht uruchomił w sieci Tor serwis Silk Road, w którym transakcje przechodziły przez bitcoinowy rachunek powierniczy. Zbudował pełnoprawny sklep z nielegalnymi narkotykami, z ocenami sprzedawców, recenzjami klientów, rozstrzyganiem sporów i zasadami zwrotów. Pod kilkoma względami kupowało się tam lepiej niż od ulicznego dilera. FBI zamknęło Silk Road w październiku 2013 roku, a Ulbricht dostał później nakaz przepadku 183 milionów dolarów – tyle według wyliczeń sądu wyniosła łączna sprzedaż w serwisie przez dwa i pół roku jego działania, liczona po kursie bitcoina z chwili każdej transakcji.

W ciągu dwunastu miesięcy działało więcej rynków w darknecie niż przed zamknięciem, z większą liczbą ofert i sprzedawców, lepszymi zabezpieczeniami i bardziej rozproszoną infrastrukturą. Do 2016 roku liczba transakcji nielegalnymi narkotykami na kryptorynkach wzrosła od zamknięcia Silk Road trzykrotnie, a przychody – dwukrotnie.

Jak po Escobarze, zniszczenie lidera rozdrobniło rynek, nie zmniejszając go, ale tym razem rynek miał inną strukturę.

Fizyczne rynki narkotykowe zależą od panowania nad przestrzenią: od kontroli terytorium, zdobywanej i utrzymywanej przemocą, róg po rogu i kwartał po kwartale. Ponieważ taki rynek nie może rozstrzygać sporów w sądach, duża część jego przemocy bierze się z rywalizacji o terytorium detaliczne, a nie z samego uzależnienia.

Rynki internetowe zrywają tę zależność. Sprzedawca nie trzyma żadnego terytorium i nie musi być obecny na ulicy. Narzędzia ścigania, które działają przeciwko rynkom fizycznym (zająć róg, aresztować dilera, rozpracować sieć), w dużej mierze tracą zasięg. Policja wciąż może przejąć serwery rynku i aresztować jego operatorów, jak w 2017 roku zrobiła z AlphaBay międzynarodowa operacja, ale kupujący i sprzedawcy przenoszą się do następnego serwisu.

Czy rynki w darknecie ograniczają przemoc?

W teorii zabranie handlu detalicznego z ulicznego rogu powinno ograniczyć przemoc, która towarzyszy wojnom o terytorium. Nikt jeszcze nie zmierzył, czy tak się dzieje.

Dostosowała się także warstwa techniczna. Transakcje w bitcoinie są zapisywane w publicznym blockchainie. Śledczy podążali tropem kryptowalut, żeby identyfikować i stawiać przed sądem sprzedawców z Silk Road. Rynek odpowiedział stopniowym przechodzeniem na Monero – kryptowalutę z prywatnością wbudowaną od podstaw, stworzoną po to, by ukrywać nadawców, odbiorców i kwoty; śledczy potrafią ją namierzyć tylko rzadko i z wielkim trudem. Wiele nowszych rynków w darknecie nie przyjmuje dziś niczego innego.

Pod presją ścigania rynek przebudowuje własną architekturę i płaci za tę reorganizację z marży, która istnieje tylko dlatego, że stworzyła ją prohibicja.

Lepsza inwigilacja, analiza śledcza blockchainu i ostrzejsze ściganie na arenie międzynarodowej zostawiają ekonomiczne fundamenty nietknięte. Pytanie brzmi, czy założenie było kiedykolwiek słuszne: że objęcie odpowiedzialnością karną towarów o nieelastycznym popycie zmniejszy te rynki na tyle, by usprawiedliwić oddanie ich każdemu, kto zechce tę odpowiedzialność wziąć na siebie.

ADVERTISEMENT

Kontreksperyment i problem strukturalny

W lipcu 2001 roku Portugalia zdekryminalizowała posiadanie na własny użytek wszystkich nielegalnych narkotyków. Nie była to legalizacja: łańcuchy dostaw pozostały nielegalne, a przedsiębiorstwa przestępcze nadal nimi zarządzały. Zmieniło się traktowanie użytkowników. Posiadanie stało się wykroczeniem administracyjnym, którym zajmowały się działające na szczeblu okręgów komisje odwodzenia od uzależnień, złożone z prawników, pracowników ochrony zdrowia i pracowników socjalnych. Reformie prawnej towarzyszyła jednoczesna rozbudowa na dużą skalę leczenia, usług redukcji szkód i programów reintegracji społecznej. Zmiany prawa i inwestycji w leczenie nie da się analitycznie rozdzielić, a jedno bez drugiego dałoby zapewne inne wyniki.

W 2001 roku Portugalia odnotowała 76 zgonów związanych z narkotykami. W dekadzie po reformie ich liczba gwałtownie spadła, a w 2017 roku wskaźnik wynosił zaledwie 6 na milion osób w wieku 15–64 lata, mniej więcej jedną czwartą średniej unijnej. Od połowy drugiej dekady XXI wieku liczba zgonów z przedawkowania znów rośnie: krajowy rejestr przedawkowań odnotował ich 80 w 2023 roku, a trzy ostatnie lata w tym rejestrze przyniosły najwyższe liczby od 2009 roku. Liczba nowych rozpoznań HIV przypisywanych wstrzykiwaniu narkotyków spadła z około 104 na milion w 2000 roku do około 4 na milion w 2015. Udział skazanych za przestępstwa narkotykowe wśród portugalskich więźniów odbywających wyroki zmalał z ponad 40 procent w 2001 roku do 15,7 procent w 2019. Same liczby nie budzą sporów.

Portugalia nie zalegalizowała jednak podaży. Przestępcze łańcuchy dostaw działały dalej, a dekryminalizacja nie naruszyła marży, jaką organizacje przestępcze zarabiają na dostarczaniu narkotyków portugalskim użytkownikom. Portugalia pokazuje, co kraj zyskał, przestając karać użytkowników i płacąc za leczenie, podczas gdy problem przestępczej podaży pozostał nietknięty.

Granice porównania z Portugalią

Warunki w Portugalii w 2001 roku trudno przenieść gdzie indziej. Epidemia heroiny o katastrofalnej skali wytworzyła ponadpartyjną zgodę, że dotychczasowe podejście zawiodło. Portugalia to mały, stosunkowo spójny kraj, w którym jedną ogólnokrajową politykę dało się wprowadzić wszędzie naraz. Wskaźniki zdrowotne Portugalii poprawiły się po reformach; to, czy ten sam pakiet przeszedłby w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy innej dużej, rozdrobnionej demokracji z silniejszym elektoratem zwolenników prohibicji, jest osobnym pytaniem.

Europejskie ministerstwa zdrowia dobrze znają wyniki Portugalii, więc niewiedza nie tłumaczy, dlaczego ten model się nie rozprzestrzenił. Status quo ma zorganizowanych obrońców, dla których stawką są pieniądze.

W sierpniu 2016 roku Insys Therapeutics przekazała 500 tysięcy dolarów organizacji Arizonans for Responsible Drug Policy, prowadzącej kampanię przeciwko propozycji 205, która zalegalizowałaby w Arizonie rekreacyjną marihuanę. Insys była firmą farmaceutyczną, której majątek opierał się na Subsysie, leku przeciwbólowym na bazie fentanylu, a sposób, w jaki go promowała, już wtedy przyciągał uwagę śledczych.

W tym samym czasie firma czekała, aż DEA zaklasyfikuje Syndros, lek z syntetycznym THC. Jej logika handlowa była jawna: utrzymać nielegalność naturalnego produktu i sprzedawać jego opatentowaną syntetyczną wersję. Gdy darowizna wyszła na jaw, 500 tysięcy dolarów stanowiło ponad jedną trzecią wszystkich pieniędzy zebranych przez kampanię przeciwko legalizacji.

W latach 1996–2019 akcje spółek farmaceutycznych przynosiły w ciągu dziesięciu sesji giełdowych po każdym przypadku legalizacji marihuany o 1,5–2 punktu procentowego mniej, niż oczekiwano, co oznacza, że inwestorzy spodziewali się utraty około 3 miliardów dolarów rocznej sprzedaży przy każdym takim wydarzeniu. Dla branży legalizacja jest zagrożeniem finansowym, a nie tylko kwestią polityczną, i Insys zapłaciła, żeby ją pokonać.

Branża alkoholowa też postawiła pieniądze po tej samej stronie. W Massachusetts w 2016 roku Beer Distributors PAC przekazał 25 tysięcy dolarów organizacji Campaign for a Safe and Healthy Massachusetts, która sprzeciwiała się rekreacyjnej marihuanie, a Wine and Spirit Wholesalers of Massachusetts dołożyło kolejne 50 tysięcy. W Arizonie stanowi hurtownicy win i alkoholi również wsparli kampanię przeciwników. W liczbach bezwzględnych to niewielkie sumy, ale kieruje nimi ta sama logika, którą prywatna firma więzienna wyłożyła swoim akcjonariuszom: reforma to bezpośrednie ryzyko finansowe.

CoreCivic, jeden z dwóch największych prywatnych operatorów więzień w Stanach Zjednoczonych, ostrzegał w raporcie rocznym, że „popyt na nasze obiekty i usługi może ucierpieć wskutek złagodzenia działań organów ścigania, pobłażliwości w standardach skazywania lub zwolnień warunkowych i w praktyce wymierzania kar albo wskutek dekryminalizacji pewnych czynów, które są obecnie zakazane przez prawo karne”.

Pozostaje jeszcze sama DEA. Przez pół wieku agencja opierała się przeniesieniu marihuany z wykazu I; jeszcze w styczniu 2025 roku firmy konopne wnioskowały o odsunięcie DEA od jej własnych przesłuchań w sprawie zmiany klasyfikacji, zarzucając jej otwartą wrogość wobec tej propozycji. Dopiero prezydenckie rozporządzenie wykonawcze z grudnia 2025 roku wymusiło podjęcie działań: w kwietniu 2026 roku marihuanę w lekach zatwierdzonych przez FDA lub sprzedawaną na podstawie stanowych licencji medycznych przeniesiono wreszcie do wykazu III, a spór o całą resztę wrócił na salę przesłuchań.

Do wyjaśnienia tego oporu nie potrzeba korupcji. Agencja, której roczny budżet, przekraczający 3 miliardy dolarów, jest budżetem wojny z narkotykami, zachowuje się racjonalnie, gdy broni tej wojny, bo jej koniec oznaczałby rozliczenie się z tym budżetem.

Ogólny mechanizm opisał Mancur Olson. Gdy korzyści z jakiejś polityki trafiają do małej, dobrze zorganizowanej grupy, która ma silne finansowe bodźce do lobbowania, a korzyści z reformy są rozproszone, odroczone i rozłożone na szeroką populację o słabych bodźcach do organizowania się, wygrywa mała grupa.

Zarzut „miękkości wobec narkotyków” wciąż skutecznie działa w kampaniach wyborczych, bo koszt polityczny skupia się na reformatorach. Zyski dla zdrowia publicznego z reformy rozłożyłyby się na szeroką, słabo zorganizowaną populację, na ludzi, którzy zwykle nie wypisują wysokich czeków dla komitetów wyborczych.

Przez to półwiecze ściganie pomogło zbudować przestępczą branżę, którą miało powstrzymać. Podtrzymywało podłogę cenową, dzięki której górne piętra handlu narkotykami są tak dochodowe, przez żelazne prawo nagradzało wyścig mocy, który zakończył się wyparciem heroiny przez fentanyl, i utrzymywało agencję oraz krąg firm, których budżety i przychody zależą od tego, czy prohibicja przetrwa.

Organizacje przestępcze nie lobbują za status quo. Pieniądze wydawane na jego obronę pochodzą z legalnej gospodarki, od firm i od agencji, które stracą, jeśli prawo się zmieni.

Powiązane artykuły

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

Polecane filmy

Jak cytować
Owen Parker. “Ekonomia przestępczości zorganizowanej: dlaczego prohibicja tworzy branże, które chce zniszczyć.” Eikleaf, 10 maja 2026, aktualizacja 2 listopada 2026. https://www.eikleaf.com/pl/the-economics-of-organized-crime-why-prohibition-creates-the-industries-it-tries-to-destroy/

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Guy Hurst – Pexels

Najważniejsze źródła i bibliografia

Payne, Jason, Manning, Matthew, Fleming, Christopher, and Pham, Hien-Thuc. „The price elasticity of demand for illicit drugs: A systematic review.” Australian Institute of Criminology, Trends and Issues in Crime and Criminal Justice No. 606, 2020. https://www.aic.gov.au/publications/tandi/tandi606 · https://www.drugsandalcohol.ie/33176/

Olmstead, Todd A., Alessi, Sheila M., Kline, Brendan, Pacula, Rosalie Liccardo, and Petry, Nancy M. „The price elasticity of demand for heroin: Matched longitudinal and experimental evidence.” Journal of Health Economics, Vol. 41, 2015, pp. 59–71. DOI: 10.1016/j.jhealeco.2015.01.008. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4417427/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25702687/

Reuter, Peter and Kleiman, Mark A. R. „Risks and Prices: An Economic Analysis of Drug Enforcement.” Crime and Justice, Vol. 7, 1986, pp. 289–340. DOI: 10.1086/449116. https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/449116

Drug Enforcement Administration. „Staffing and Budget.” DEA.gov. https://www.dea.gov/data-and-statistics/staffing-and-budget

Drug Enforcement Administration. „Budget Hearing — Fiscal Year 2024 Request for the Drug Enforcement Administration.” April 27, 2023. https://www.dea.gov/documents/2023/2023-04/2023-04-27/budget-hearing-fiscal-year-2024-request-for-drug-enforcement

U.S. Department of Justice, Office of the Inspector General. „Review of the Drug Enforcement Administration’s Accounting of Drug Control Funding, Fiscal Year 2024.” Audit Report 25-029, February 2025. https://oig.justice.gov/sites/default/files/reports/25-029.pdf

House Appropriations Committee Democrats. „Ranking Member Cartwright Statement at the Fiscal Year 2024 Budget Request for the Drug Enforcement Administration.” 2023. https://democrats-appropriations.house.gov/news/statements/ranking-member-cartwright-statement-at-the-fiscal-year-2024-budget-request-for-the

Federal Reserve Bank of Minneapolis. „Consumer Price Index, 1913–.” https://www.minneapolisfed.org/about-us/monetary-policy/inflation-calculator/consumer-price-index-1913-

Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics. „Drug Overdose Deaths in the United States, 2002–2022.” NCHS Data Brief No. 491, March 2024. https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db491.htm

Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics. „Drug Overdose Deaths in the United States, 2003–2023.” NCHS Data Brief No. 522, 2024. https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db522.htm

Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics. „Drug Overdose Deaths in the United States, 2023–2024.” NCHS Data Brief No. 549, January 2026. https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db549.htm

National Center for Health Statistics. „U.S. Overdose Deaths Decrease for Third Consecutive Year in 2025.” Press release, May 13, 2026. https://www.cdc.gov/nchs/pressroom/releases/20260513.html

Centers for Disease Control and Prevention. „Understanding the Opioid Overdose Epidemic.” https://www.cdc.gov/overdose-prevention/about/understanding-the-opioid-overdose-epidemic.html

Centers for Disease Control and Prevention. „Nonpharmaceutical Fentanyl-Related Deaths — Multiple States, April 2005–March 2007.” Morbidity and Mortality Weekly Report, Vol. 57, No. 29, July 25, 2008. https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5729a1.htm

Drug Enforcement Administration. „DEA Recognizes National Fentanyl Prevention and Awareness Day.” Press release, August 20, 2026. https://www.dea.gov/press-releases/2026/08/20/dea-recognizes-national-fentanyl-prevention-and-awareness-day-0

Drug Enforcement Administration. „Facts about Fentanyl.” DEA.gov. https://www.dea.gov/resources/facts-about-fentanyl

U.S. Attorney’s Office, Southern District of Indiana. „Fentanyl FAQs.” https://www.justice.gov/usao-sdin/fentanyl-faqs

Cowan, Richard. „How the Narcs Created Crack.” National Review, December 5, 1986.

U.S. Census Bureau. „Decennial Census of Population and Housing: 1920.” https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade.1920.html

Prohibition: An Interactive History / The Mob Museum. „Prohibition Profits Transformed the Mob.” https://prohibition.themobmuseum.org/the-history/the-rise-of-organized-crime/the-mob-during-prohibition/

Cosa Nostra News. „Revisiting Atlantic City’s Historical 1920s Crime Summit.” July 2013. https://www.cosanostranews.com/2013/07/revisiting-atlantic-citys-historical.html

Federal Reserve Bank of Boston. „The Murder Mystery.” Regional Review, Q1 2000. https://www.bostonfed.org/publications/regional-review/2000/quarter-1/the-murder-mystery.aspx

Thornton, Mark. „Alcohol Prohibition Was a Failure.” Cato Institute Policy Analysis No. 157, July 17, 1991. https://www.cato.org/policy-analysis/alcohol-prohibition-was-failure

Asbridge, Mark and Weerasinghe, Swarna. „Homicide in Chicago from 1890 to 1930: prohibition and its impact on alcohol- and non-alcohol-related homicides.” Addiction, Vol. 104, No. 3, March 2009. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19207343/

Nixon, Richard. „Remarks About an Intensified Program for Drug Abuse Prevention and Control.” June 17, 1971. The American Presidency Project, UC Santa Barbara. https://www.presidency.ucsb.edu/documents/remarks-about-intensified-program-for-drug-abuse-prevention-and-control

CNBC. „America has spent over a trillion dollars fighting the war on drugs. 50 years later, drug use in the U.S. is climbing again.” June 17, 2021. https://www.cnbc.com/2021/06/17/the-us-has-spent-over-a-trillion-dollars-fighting-war-on-drugs.html

Fortune. „America’s trillion-dollar drug war.” February 23, 2026. https://fortune.com/2026/02/23/us-trillion-dollar-drug-war-rising-use/

United Nations Office on Drugs and Crime. „UNODC World Drug Report 2026: Global drug markets transforming rapidly as technology, novel drug types and instability present traffickers with new opportunities.” Press release, June 2026. https://www.unodc.org/unodc/en/press/releases/2026/June/unodc-world-drug-report-2026_-global-drug-markets-transforming-rapidly-as-technology–novel-drug-types-and-instability-present-traffickers-with-new-opportunities.html

Encyclopaedia Britannica. „How Did Pablo Escobar Die?” https://www.britannica.com/topic/How-Did-Pablo-Escobar-Die

InSight Crime. „US Predicts Return to Caribbean Drug Trafficking Routes.” https://insightcrime.org/news/brief/us-predicts-return-to-caribbean-drug-trafficking-routes/

McCaffrey, Barry. Remarks on Caribbean drug trafficking routes, February 2000. Federation of American Scientists, Intelligence Resource Program. https://irp.fas.org/news/2000/02/000210-drugs1.htm

InSight Crime. „Zetas Criminal History and Splinter Factions.” https://insightcrime.org/mexico-organized-crime-news/zetas-profile/

Reuter, Peter, et al. „Sealing the Borders: The Effects of Increased Military Participation in Drug Interdiction.” RAND Corporation, R-3594, 1988. https://www.rand.org/pubs/reports/R3594.html

Alpert, Abby, Powell, David, and Pacula, Rosalie Liccardo. „Supply-Side Drug Policy in the Presence of Substitutes: Evidence from the Introduction of Abuse-Deterrent Opioids.” NBER Working Paper No. 23031, January 2017; American Economic Journal: Economic Policy, 2018. https://www.nber.org/papers/w23031

Drug Enforcement Administration. „Ross Ulbricht, aka 'Dread Pirate Roberts,’ Sentenced in Manhattan Federal Court to Life in Prison.” DEA Press Release, May 29, 2015. https://www.dea.gov/press-releases/2015/05/29/ross-ulbricht-aka-dread-pirate-roberts-sentenced-manhattan-federal-court

Vice. „The Government Tells Ross Ulbricht He Owes Them $183,961,921.” 2015. https://www.vice.com/en/article/the-government-tells-ross-ulbricht-he-owes-them-183961921/

Afilipoaie, Alois and Shortis, Patrick. „A year since the closure of Silk Road: A snapshot of evolved Dark Net drug markets (October–November 2014).” GDPO Situation Analysis, Swansea University Global Drug Policy Observatory, January 2015. https://www.swansea.ac.uk/media/A-year-since-the-closure-of-Silk-Road-Snapshot-of-evolved-Dark-Net-drug-markets.pdf

RAND Europe. „Taking Stock of the Online Drugs Trade.” 2016. https://www.rand.org/randeurope/research/projects/2016/online-drugs-trade-trafficking.html · https://www.rand.org/news/press/2016/08/08.html

U.S. Department of Justice. „AlphaBay, the Largest Online 'Dark Market,’ Shut Down.” Press release, July 20, 2017. https://www.justice.gov/archives/opa/pr/alphabay-largest-online-dark-market-shut-down

Decrypt. „Did Law Enforcement Crack Privacy Coin Monero? It’s Complicated.” 2024. https://decrypt.co/214367/did-law-enforcement-crack-privacy-coin-monero-its-complicated

Möser, Malte et al. „An Empirical Analysis of Traceability in the Monero Blockchain.” arXiv:1704.04299, 2017. https://arxiv.org/pdf/1704.04299

ForkLog. „Mass delistings bolster Monero’s monopoly in the darknet.” https://forklog.com/en/news/mass-delistings-bolster-moneros-monopoly-in-the-darknet

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA). „Drug Policy Profiles — Portugal.” Lisbon: EMCDDA; Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2011. https://www.euda.europa.eu/system/files/publications/642/PolicyProfile_Portugal_WEB_Final_289201.pdf

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA). „European Drug Report 2017: Trends and Developments.” Statistical annex, Table A6: Other indicators. 2017. https://www.euda.europa.eu/publications/edr/trends-developments/2017/html/annex/other-indicators_en

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA). „European Drug Report 2020: Trends and Developments.” Statistical annex, Table A6. 2020. https://www.euda.europa.eu/system/files/publications/13236/TDAT20001ENN_web.pdf

Instituto para os Comportamentos Aditivos e as Dependências (ICAD). „Statistical Bulletin 2023: Illicit Substances.” https://www.icad.pt/DocumentList/GetFile?id=910&languageId=2

Transform Drug Policy Foundation. „Drug decriminalisation in Portugal: setting the record straight.” TransformDrugs.org. https://transformdrugs.org/blog/drug-decriminalisation-in-portugal-setting-the-record-straight

SDG16+. „Portugal decriminalized the possession and consumption of illicit substances and invested in treatment.” https://www.sdg16.plus/policies/portugal-decriminalized-the-possession-and-consumption-of-illicit-substances-and-invested-in-treatment/

Greenwald, Glenn. „Drug Decriminalization in Portugal: Lessons for Creating Fair and Successful Drug Policies.” Cato Institute White Paper, 2009. https://www.cato.org/sites/cato.org/files/pubs/pdf/greenwald_whitepaper.pdf

Arizona campaign finance records. Insys Therapeutics donation to Arizonans for Responsible Drug Policy, August 31, 2016. Reported in: „A maker of deadly painkillers is bankrolling the opposition to legal marijuana in Arizona.” Washington Post, September 9, 2016. https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/09/09/a-maker-of-deadly-painkillers-is-bankrolling-the-opposition-to-legal-marijuana-in-arizona/

KJZZ. „Chandler Pharmaceutical Company Gives $500,000 To Anti-Recreational Marijuana Campaign.” 2016. https://kjzz.org/content/362082/chandler-pharmaceutical-company-gives-500000-anti-recreational-marijuana-campaign

Phoenix New Times. „Arizona Drug Firm Insys Makes Synthetic Pot Compound, Spends Big to Defeat Legal Pot.” 2016. https://www.phoenixnewtimes.com/news/arizona-drug-firm-insys-makes-synthetic-pot-compound-spends-big-to-defeat-legal-pot-8628614/

U.S. Food and Drug Administration. „Syndros (dronabinol oral solution), NDA approval letter.” July 1, 2016. https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/appletter/2016/205525Orig1s000ltr.pdf

Tucson Weekly. „Sinister Substitutes.” 2016. https://www.tucsonweekly.com/newsopinion/sinister-substitutes-8345008/

Bednarek, Ziemowit, Doremus, Jacqueline M., and Stith, Sarah S. „U.S. cannabis laws projected to cost generic and brand pharmaceutical firms billions.” PLOS One, August 31, 2022. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0272492

The Intercept. „Alcohol Industry Bankrolls Fight Against Legal Pot in Battle of the Buzz.” September 14, 2016. https://theintercept.com/2016/09/14/beer-pot-ballot/

WBUR. „A Look At The Money For And Against Legalized Marijuana In Mass.” Morning Edition, October 20, 2016. https://www.wbur.org/morningedition/2016/10/20/marijuana-ballot-question-money

CoreCivic, Inc. Annual Report (Form 10-K), Fiscal Year 2016. U.S. Securities and Exchange Commission EDGAR. https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1070985/000119312517053982/d310578d10k.htm

Marijuana Moment. „New Evidence Shows DEA Opposes Marijuana Rescheduling And Should Be Removed From Hearings, Cannabis Groups Say.” January 7, 2025. https://www.marijuanamoment.net/new-evidence-shows-dea-opposes-marijuana-rescheduling-and-should-be-removed-from-hearings-cannabis-groups-say/

Drug Enforcement Administration. „Schedules of Controlled Substances: Rescheduling of Food and Drug Administration Approved Products Containing Marijuana From Schedule I to Schedule III; Corresponding Change to Permit Requirements.” Final rule, Federal Register, Vol. 91, No. 81, April 28, 2026. https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2026-04-28/pdf/2026-08176.pdf

Morgan Lewis. „High Time for a Change? Post-DEA Hearing, Broader Marijuana Rescheduling Questions Remain.” September 24, 2026. https://www.morganlewis.com/pubs/2026/09/high-time-for-a-change-post-dea-hearing-broader-marijuana-rescheduling-questions-remain

Olson, Mancur. The Logic of Collective Action: Public Goods and the Theory of Groups. Harvard University Press, 1965. https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.4159/9780674041660/html

ADVERTISEMENT