Wojnę w Sudanie napędza złoto

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: 25 października 2026 · 17 min czytania

16 lipca 2026 roku rząd brytyjski objął sankcjami jedenaście sudańskich osób i firm, które podejrzewał o finansowanie, zaopatrywanie lub prowadzenie handlu na rzecz jednej albo drugiej strony sudańskiej wojny domowej. Większość nazwisk dało się bez trudu umieścić po jednej stronie linii frontu, a byli wśród nich finansista i dwóch pośredników zaopatrzeniowych Sił Szybkiego Wsparcia (RSF), paramilitarnej formacji walczącej z państwem; urzędnik odpowiedzialny za zaopatrzenie Sudańskich Sił Zbrojnych (SAF) i kontrolowana przez niego hongkońska firma; a także dwie państwowe spółki wydobywcze, Omdurman Mining i Ariab, podejrzewane o generowanie dochodów ze złota dla armii.

Jedenaste nazwisko trudniej było przyporządkować. Sudamin, trzecią państwową spółkę wydobywczą, podejrzewano o kierowanie dochodów ze złota konfliktowego „zarówno do SAF, jak i do RSF, w tym poprzez dawne powiązania z objętą sankcjami spółką Al Junaid”. Al-Junaid to firma budowlano-handlowa należąca do członków rodziny Mohameda Hamdana Dagala, znanego jako Hemedti, dowódcy RSF.

Powiązanie Sudaminu ze spółką Al-Junaid sięga transakcji wokół kopalń złota. W 2020 roku Al-Junaid ogłosiła, że zrzeka się kopalń złota Jebel Amer w Darfurze Północnym. Asystent dyrektora generalnego firmy obarczył winą „presję polityczną” i kampanię głoszącą, że firma przemyca złoto. Według Chatham House, londyńskiego think tanku, rekompensata obejmowała gotówkę, zwolnienia podatkowe i 34% udziałów w Sudaminie, który miał wówczas monopol na import rtęci i cyjanku używanych do przeróbki złota. Trzy lata później między obiema formacjami wybuchła wojna, a RSF „szybko ruszyły, by odbić Jebel Amer”.

Wojna wybuchła w kwietniu 2023 roku, wzniecona głównie sporem o włączenie RSF do regularnej armii w trakcie planowanego przejścia do rządów cywilnych. Chatham House zalicza walkę o aktywa związane ze złotem do jej przyczyn i dowodzi, że obaj generałowie, Abdel Fattah al-Burhan po stronie armii i Hemedti, chcą zachować władzę polityczną i ocalić swoje warte miliardy dolarów imperia biznesowe. W ocenie Chatham House złoto jest najważniejszym źródłem dochodu obu stron. Rząd brytyjski nazywa je „silnikiem” sudańskiej gospodarki wojennej.

Na dzień 5 października 2026 roku agencja ONZ ds. uchodźców, UNHCR, doliczyła się ponad 11,3 miliona ludzi wciąż przesiedlonych z powodu wojny. Zabitych liczy się na dwa różne sposoby. Organizacja monitorująca konflikty ACLED, która zlicza zgłoszone ofiary śmiertelne, do połowy października odnotowała ich co najmniej 59 000. Pracownicy humanitarni, cytowani 21 października przez agencję AFP, szacują, że zginęło ponad 200 000 osób.

Złoto obu stron opuszcza Sudan nakładającymi się szlakami i trafia w dużej mierze na te same rynki, co daje państwom, w których te rynki działają, narzędzie nacisku na obie armie.

Jak złoto zastąpiło ropę

Gdy w 2011 roku Sudan Południowy się odłączył, zabrał ze sobą około trzech czwartych sudańskich złóż ropy naftowej. Złoto zapełniło część tej luki. W 2022 roku odpowiadało już za niemal połowę pozanaftowego eksportu kraju.

W 2012 roku odkryto złoto w Jebel Amer, odludnym miejscu w Darfurze Północnym, a gorączka złota ściągnęła kopaczy nawet z Czadu, Republiki Środkowoafrykańskiej i Nigerii. Tego samego roku pewien urzędnik państwowy powiedział, że okolica dostarcza jednej trzeciej krajowego wydobycia. W 2013 roku dżandżawidów, darfurskie milicje, formalnie przekształcono w RSF pod dowództwem Hemedtiego, a w 2017 roku nowa formacja zajęła Jebel Amer.

Do 2019 roku RSF stały się nie tylko armią, ale i przedsiębiorstwem. Organizacja Global Witness ustaliła, że RSF i Al-Junaid „najwyraźniej w praktyce przejęły dużą część rynku złota w Sudanie”, a ujawnione dokumenty bankowe zdawały się wskazywać na konto RSF w National Bank of Abu Dhabi. Tego samego roku Hemedti oświadczył, że RSF wpłaciły do banku centralnego 1,027 miliarda dolarów. Jako źródła tych pieniędzy wymienił żołd żołnierzy służących za granicą, „pieniądze ze złota” i inne inwestycje. Jak ustalił Panel Ekspertów ONZ ds. Sudanu, w chwili wybuchu wojny RSF kontrolowały większość krajowego handlu złotem, a przedwojenne zyski ze złota zainwestowały w sieć liczącą nawet 50 firm.

Armia zbudowała własne sieci, a Chatham House wiąże jej nowe zakupy broni z gąszczem firm sprzymierzonych z wojskiem i grup biznesowych powiązanych z islamistami oraz dawnym reżimem. Do 2023 roku każda z formacji miała więc własną gospodarkę złota, a pomiędzy nimi stała co najmniej jedna państwowa spółka, w której udziały przyznano rodzinnej firmie dowódcy RSF.

Złoto armii płynie przez banki i barter

Armia nadzoruje wydobycie złota na północy i wschodzie kraju. Czerpie korzyści z podatków od wydobycia, nad którymi pieczę sprawuje ministerstwo finansów, a z kontrolowanych przez nią obszarów pochodzi oficjalny eksport państwa. Ten eksport pokrywa tylko część tego, co według państwa się wydobywa: dane ministerstwa surowców mineralnych o wydobyciu w 2025 roku przewyższają zarejestrowany przez bank centralny eksport o dziesiątki ton. Tej różnicy nie można po prostu odczytywać jako ilości przemyconego złota.

Oficjalny eksport płynął niemal wyłącznie w jednym kierunku. W 2024 roku Sudan wysłał do Zjednoczonych Emiratów Arabskich 22,2 z 22,9 tony oficjalnie eksportowanego złota. ZEA zapewniały też obsługę bankową. Wspierane przez armię władze w Port Sudanie prowadziły transakcje międzynarodowe głównie przez oddział państwowego banku El-Nilein w Abu Zabi, a emirackie banki i inwestorzy mieli znaczący pakiet udziałów w Bank of Khartoum, największym banku komercyjnym Sudanu. Eksporterzy woleli Dubaj ze względu na wieloletnie relacje i dlatego, że były tam pod ręką pieniądze na zakup towarów dla Sudanu. Rząd przeznaczał wpływy ze złota na import paliwa i pszenicy. W 2025 roku kopalnia Kush, sztandarowy obiekt rządowego sektora złota, należała do dubajskiej spółki Emiral Resources.

Stawiało to armię w niezręcznym położeniu: zależała od ZEA, jeśli chodzi o twardą walutę ze złota, a zarazem oskarżała je o wspieranie RSF. Z ustaleń Chatham House wynika, że na początku 2025 roku Burhan unikał otwartej krytyki ZEA, bo zdawał sobie sprawę z ich finansowej siły nacisku. ZEA zaprzeczają, że wspierają którąkolwiek ze stron.

W maju 2025 roku Sudan mimo to zerwał stosunki dyplomatyczne z ZEA. Na początku sierpnia ZEA wstrzymały loty komercyjne z Port Sudanu, a funt sudański spadł z 2200 do 3600 za dolara, jak powiedzieli agencji Reutera handlarze. Oficjalny eksport złota zmalał z 22,9 tony w 2024 roku do 14,7 tony w 2025 roku, a dostawy do ZEA gwałtownie się skurczyły. W tamtym roku Egipt otrzymał 4,9 tony sudańskiego złota, mniej więcej dwadzieścia razy więcej niż rok wcześniej. 6 października 2026 roku państwowa spółka wydobywcza podała, że eksport złota przyniósł w pierwszych dziewięciu miesiącach roku 2,3 miliarda dolarów.

Jak działa ta północna trasa, pokazuje przykład jednej firmy. Z ujawnionych dokumentów, do których dotarł portal The New Arab, wynika, że Egyptian Sudanese Company należy wspólnie do podmiotów powiązanych z egipskimi ministerstwami zaopatrzenia i obrony oraz do spółki zależnej Defence Industries System, należącego do armii konglomeratu, który jest głównym producentem broni w Sudanie. W pierwszej połowie 2023 roku firma wysłała armii i jej partnerom dziesiątki tysięcy ton cukru i mąki. Do stycznia 2024 roku zdążyła podpisać umowę na import sudańskiego złota i jego dystrybucję w Egipcie. Handlowała ze spółkami zależnymi Defence Industries System także po tym, jak w 2023 roku USA i Wielka Brytania objęły konglomerat sankcjami. Zapytany o to członek kierownictwa firmy najpierw zaprzeczył jakimkolwiek kontaktom z objętymi sankcjami podmiotami sudańskimi, a gdy pokazano mu dokumenty, odmówił komentarza. Sudański analityk Suliman Baldo opisał portalowi ten mechanizm: firmy wojskowe przepakowują egipskie towary i sprzedają je w Sudanie za lokalną walutę, a potem wydają ją na produkty eksportowane do Egiptu. Nazwał to „formą swapu, czyli handlu barterowego”, a ponieważ z rąk do rąk nie przechodzą ani dolary, ani euro, także „główną drogą omijania sankcji”.

Dlaczego Kair płaci więcej

W maju 2023 roku Egipt zniósł cła i inne opłaty, choć nie VAT, na określone rodzaje złota przywożonego przez przybywających podróżnych, początkowo na sześć miesięcy. Przemytników przyciągają też lepsze ceny na egipskich rynkach i niższe tamtejsze obciążenia podatkowe. Handlarz eksportujący przez Port Sudan płacił 28% podatku, później obniżonego do 20%, podczas gdy przemytnicy brali około 10% za przewiezienie złota na rynki Kairu. Według szacunków Chatham House z początku 2025 roku około 60% wydobycia stanów Północnego, Nilu i Morza Czerwonego, na kontrolowanych przez armię północy i wschodzie, trafiało do Egiptu nieoficjalnie. Handel biegnie w obie strony. Sudańscy handlarze wydają uzyskane pieniądze w Egipcie na żywność i olej spożywczy, a także na paliwo, rtęć i cyjanek używane w kopalniach, i wysyłają to wszystko na południe.

Duża część złota, które trafia do Egiptu, tam nie zostaje. Według The New Arab większość sudańskiego eksportu złota do Egiptu jest reeksportowana do ZEA. Analityk Omer Sidiahmed ujmuje to jednym zdaniem: cel się nie zmienił, „tylko trasa”. Baldo powiedział agencji Reutera, że „największym wygranym jest Egipt”, bo zatrzymuje różnicę między tym, co płaci Sudanowi, a tym, co zarabia w ZEA.

Motywy Kairu trudniej odczytać. Chatham House ocenia, że poparcie Egiptu dla armii jest „prawdopodobnie w dużej mierze uwarunkowane apetytem Kairu na sudańskie złoto” oraz zdolnością armii do płacenia za broń dochodami ze złota. Egipt ma też powody związane z bezpieczeństwem. Popiera Burhana, ale wojnę na swojej południowej granicy również uważa za zagrożenie dla własnego bezpieczeństwa.

To, co wraca do armii, łatwiej wyliczyć, niż prześledzić. W styczniu 2025 roku amerykański Departament Skarbu ustalił, że odpowiedzialny za zaopatrzenie armii urzędnik Ahmad Abdalla zorganizował zakup irańskich dronów od azerbejdżańskiej firmy zbrojeniowej. W czerwcu 2026 roku Departament Skarbu stwierdził, że arsenał armii, utrzymywany przez jej konglomerat zbrojeniowy, często pochodzi z Iranu i od innych zagranicznych protektorów, a pewna indyjska firma od 2024 roku dostarczyła do tego systemu ponad 200 transportów materiałów wybuchowych. Na podstawie zweryfikowanych zdjęć i nagrań misja ONZ ds. ustalania faktów w Sudanie rozpoznała w atakach armii od stycznia 2026 roku cechy odpowiadające tureckim dronom bojowym Bayraktar Akıncı, choć swoje ustalenia dotyczące zagranicznego wsparcia dla armii nazywa wstępnymi. W lipcu 2026 roku Wielka Brytania umieściła Abdallę na liście sankcji wymierzonych w sieci handlu złotem.

RSF sprzedają złoto od wyrobiska po Dubaj

RSF kontrolują większość złotonośnych terenów w Darfurze i Kordofanie i według Chatham House zarabiają na nich na trzy sposoby. Chronią własne wydobycie i handel, prowadzone przez Al-Junaid. Narzucają „ochronę”, która zmusza drobnych górników do sprzedaży przez ich kanały. A niektóre ich oddziały same kopią złoto. W pierwszych dwóch miesiącach wojny RSF zajęły rafinerię Sudan Gold Refinery w Chartumie wraz z zapasem nierafinowanego złota czekającego na eksport. Na początku 2025 roku, gdy wydobycie w Jebel Amer w dużej mierze stanęło, ich najważniejszym źródłem stały się kopalnie Songo w Darfurze Południowym, w pobliżu granicy z Sudanem Południowym.

Część ich złota kupowana jest bezpośrednio przy wyrobisku. Panel Ekspertów ONZ udokumentował, że jedna z frakcji darfurskich rebeliantów sprzedawała złoto z kopalni Kidineer RSF i powiązanym z nimi handlarzom. Według szacunków Panelu od czerwca do października 2024 roku złoto osiągało przy kopalniach średnio 72 000 dolarów za kilogram, wobec 85 204 dolarów na rynkach formalnych. Ceny mocno się różniły w zależności od czystości, a wywiezienie złota z Darfuru kosztuje, ale ta różnica daje handlarzom powód, by zawieźć je na rynek formalny.

Udokumentowane są dwie drogi, którymi złoto RSF opuszcza kraj. Według Chatham House znaczna część złota z Darfuru Północnego jest przemycana do Czadu, a stamtąd dalej do ZEA. Były inżynier Al-Junaid opisał agencji AFP drugą trasę, z przygranicznego obszaru na południu Darfuru: na lotnisko w miejscowości Raga w Sudanie Południowym, potem samolotem do Ugandy i Kenii, a stamtąd do ZEA. To relacja jednej osoby o jednym regionie. Obie trasy kończą się tam, gdzie trafia też sudańskie złoto przemycane przez Egipt, Czad i Libię: w Dubaju.

W Dubaju papierowy ślad gęstnieje. Panel ONZ odnotował, że w maju 2023 roku handlarz powiązany z RSF odebrał tam 50 kilogramów złota, przesyłkę, która dotarła z Chartumu przez Port Sudan. W styczniu 2025 roku amerykański Departament Skarbu podał, że AZ Gold, firma z ZEA, kupowała złoto z Sudanu „przypuszczalnie na korzyść RSF” i przewoziła je do Dubaju. W październiku 2025 roku grupa śledcza The Sentry twierdziła, że RSF opierają się na sieci firm, w tym dubajskich, aby zamieniać złoto konfliktowe na twardą walutę, wymieniła Mazina Fadlallę wśród ludzi stojących za tymi strukturami i wezwała zachodnie rządy do zbadania jego i Ahmeda Hashima. W lipcu 2026 roku Wielka Brytania objęła obu sankcjami jako powiązanych z RSF pośredników zaopatrzeniowych.

W jednym punkcie jawne dokumenty składają złoto i broń w te same ręce. Według amerykańskiego Departamentu Skarbu AZ Gold zarządza obywatel Sudanu znany jako Abu Dharr, który jest też właścicielem i szefem Capital Tap Holding, spółki holdingowej z siedzibą w ZEA, która „zarządza 50 firmami w dziesięciu krajach”. Spółka Capital Tap, jak podaje Departament Skarbu, dostarczała RSF „pieniądze i sprzęt wojskowy”. Abu Dharr to finansista RSF z lipcowej listy brytyjskiej.

To, co trafia do RSF z zagranicy, jest udokumentowane w datowanych ustaleniach, a ZEA zaprzeczyły każdemu, które na nie wskazuje. W 2024 roku Panel ONZ uznał za wiarygodne zarzuty, że kilka razy w tygodniu na lotnisku Am Djarass w Czadzie rozładowywano z samolotów transportowych broń i amunicję dla RSF. ZEA zaprzeczyły swojemu udziałowi i oświadczyły, że loty przewoziły pomoc humanitarną. Rok później Panel stwierdził, że nie był w stanie potwierdzić transferów z Am Djarass do Darfuru. W maju 2025 roku Amnesty International podała, że znalezione w Sudanie chińskie bomby kierowane i haubice zostały tam „niemal na pewno” reeksportowane przez ZEA, które nazwały to twierdzenie „bezpodstawnym”. Projekt raportu Panelu za 2026 rok, do którego w lipcu 2026 roku dotarła agencja Reutera, przytaczał cztery źródła, według których samoloty transportowe Boeing przewoziły do Darfuru bojowników, drony i broń dla RSF. We wrześniu 2026 roku misja ONZ ds. ustalania faktów stwierdziła, że istnieją „uzasadnione podstawy, by sądzić”, że transnarodowa sieć dostarczała RSF broń, logistykę, szkolenia i zagraniczny personel, w tym kolumbijskich kontraktorów, oraz że osoby i podmioty powiązane z ZEA „odegrały w niej znaczącą rolę”. ZEA odrzuciły te zarzuty i utrzymują, że przez całą wojnę zachowują neutralność.

Żadne z tych ustaleń, po żadnej ze stron, nie łączy konkretnej sprzedaży złota z konkretną dostawą broni. Wrześniowy raport misji ONZ o wsparciu z zagranicy w ogóle nie wspomina o złocie. Chatham House podnosi jedynie „możliwość”, że złoto wylatuje z Am Djarass tymi samymi samolotami, które przywożą zaopatrzenie. Analityk Andreas Krieg z King’s College London mówi, że korytarze, którymi napływają części do dronów, „mogą wywozić kruszec”.

Gdzie spotykają się oba łańcuchy

Chatham House nazywa ZEA węzłem, na którym obie walczące strony polegają przy rozliczaniu transakcji finansowych. Tak samo odczytuje dane handlowe: 17 ton sudańskiego złota zaimportowanych przez ZEA w 2023 roku prawdopodobnie obejmuje złoto z terenów RSF i złoto przemycone z obszarów kontrolowanych przez armię. Większość oficjalnego eksportu armii nadal trafiała w 2025 roku do ZEA, a znaczna część złota, które od tamtej pory płynie do Egiptu, jest odsprzedawana dalej do Emiratów. Handlarze i analitycy mówili agencji Reutera, że przemytem zajmują się obie formacje. A jedną państwową spółkę, Sudamin, Wielka Brytania podejrzewa o płacenie obu.

Sudan to tylko jeden z dostawców znacznie większego rynku. Szwajcarska organizacja rozwojowa SWISSAID szacuje, że w 2022 roku z Afryki przemycono 435 ton złota, z czego 405 ton trafiło do ZEA. W 2023 roku ZEA wyprzedziły Wielką Brytanię i zostały drugim co do wielkości eksporterem złota na świecie.

Europa wystąpiła przeciwko samemu handlowi. 13 lipca 2026 roku Unia Europejska zakazała kupowania, importowania i transportowania sudańskiego złota wyeksportowanego po 15 lipca, niezależnie od tego, czy trafia bezpośrednio, czy przez inny kraj, a także sprzedaży rtęci i cyjanku sodu do Sudanu. Szwajcaria poszła w jej ślady, wprowadzając własny zakaz kupowania, importowania i przemieszczania sudańskiego złota, obowiązujący od 10 września.

Jak sudańskie złoto zmienia obywatelstwo

Jak ustaliła SWISSAID, ZEA nie mają własnych kopalń złota, a mimo to importują duże ilości złota afrykańskiego, w znacznej części nigdy niezgłoszonego do wywozu w kraju, który opuściło. Gdy złoto dotrze do Dubaju, może zostać rafinowane, a rafinacja ma znaczenie prawne. Szwajcarskie przepisy w odczytaniu SWISSAID uznają za kraj pochodzenia złota ostatnie miejsce, w którym je przetworzono, więc złoto rafinowane w ZEA wjeżdża do Szwajcarii jako emirackie, nawet jeśli wydobyto je w Afryce. Szwajcaria jest jednym z głównych światowych ośrodków rafinacji złota i handlu nim. W 2024 roku Marc Ummel ze SWISSAID powiedział, że przez lata przemycane złoto, potencjalnie powiązane z konfliktami, „legalnie lądowało w Szwajcarii”. W ZEA akredytacja Good Delivery dla rafinerii pozostała dobrowolna, ale odrębne przepisy o należytej staranności stały się w styczniu 2023 roku obowiązkowe dla licencjonowanych rafinerii. W 2024 roku zawieszono w ZEA 32 rafinerie za nieprzestrzeganie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.

Zakazy wskazują pochodzenie złota, a pochodzenie jest tym, co najtrudniej dostrzec, gdy złoto przejdzie już przez rafinerię. Ummel powiedział w sierpniu 2026 roku, że unijne przepisy zakazują także pośredniego importu sudańskiego złota, ale „obecnie nie istnieje żaden mechanizm, który pozwalałby to kontrolować lub temu zapobiegać”. ZEA powołują się na swoje przepisy dotyczące rafinerii, a w 2025 roku emiracki urzędnik powiedział agencji AFP, że kraj „stanowczo odrzuca wszelkie bezpodstawne zarzuty dotyczące przemytu złota z Sudanu i czerpania z niego zysków”.

Górnicy i rynki

Wojna zmusiła setki tysięcy Sudańczyków do szukania innych źródeł dochodu, poszukiwacze złota tłumnie napłynęli na północ, a według niektórych szacunków drobnych górników jest około dwóch milionów. We wrześniu 2026 roku szef krajowej sekcji eksporterów złota powiedział, że do skarbu państwa trafia tylko około jednej czwartej wartości złota. W tym samym miesiącu związek firm wydobywczych zagroził wstrzymaniem wydobycia od 1 października w sporze o to, jak bank centralny skupuje złoto, wycenia je i za nie płaci. Bank centralny złagodził swoje zasady od 21 września, pozwalając firmom sprzedawać większej liczbie nabywców i dłużej zatrzymywać wpływy z eksportu. Pod koniec października nie było publicznej informacji, czy firmy wycofały się z tej groźby.

W sobotę 10 października nalot trafił w nieformalną kopalnię w Jabal al-Uqaydat, na granicy Sudanu z Egiptem. Sudańska organizacja praw człowieka Emergency Lawyers podała, że zginęło 72 „cywilnych górników”; była to liczba wstępna, którą organizacja wciąż weryfikowała. Grupa oskarżyła egipskie lotnictwo. Agencja AFP nie mogła potwierdzić tej relacji, a Egipt nie wydał oficjalnego komentarza. Ocalały Sharaf Ali powiedział, że w chwili ataku na miejscu pracowały tysiące ludzi i że po uderzeniu wszyscy się rozproszyli, „dlatego nikt nie wie, ile dokładnie osób zginęło”. Był to drugi atak na to miejsce w tym roku. W czerwcu naloty, przeprowadzone podobno przez Egipt, zabiły tam 23 pracowników.

Egipskie wojsko oświadczyło, nie odnosząc się bezpośrednio do zarzutu, że prowadzi kampanię przeciwko nielegalnemu wydobyciu złota w pobliżu granicy, wymierzoną w to, co nazwało „elementami przestępczymi”, i że przed operacją zrzuciło „ulotki ostrzegawcze”. Burhan zarządził dochodzenie w sprawie tego, co nazwał „bolesnym incydentem na obszarze przygranicznym między Sudanem a Egiptem”. Al-Dżazira nie znalazła żadnych przesłanek, że złoto z tego przygranicznego obszaru zasila którąkolwiek z armii. Nalot uderzył w górników z przygranicznej gospodarki, którą wojna rozdęła, na granicy, którą Egipt, sojusznik armii, traktuje jako zagrożenie dla własnego bezpieczeństwa.

Dziewięć dni później, 19 października, uderzenie drona trafiło w targ Amiet w Abyei, terytorium, do którego roszczenia zgłaszają zarówno Sudan, jak i Sudan Południowy. Amiet to ważny ośrodek handlowy dwóch społeczności, Ngok Dinka i Misseriya. 20 października tymczasowy minister informacji Abyei powiedział agencji Reutera, że zginęły 153 osoby. 21 października władze Abyei podawały już liczbę ponad 220 zabitych i informowały, że ponad 8000 osób uciekło. Siły pokojowe ONZ w Abyei osobno doliczyły się co najmniej 80 zabitych w atakach na Amiet i pobliski Todach i wciąż weryfikowały liczbę ofiar. Źródła dyplomatyczne powiedziały agencji Reutera, że uderzenie trafiło w skład paliwa, z którego RSF korzystały w przeszłości, a dyplomaci i eksperci opisują Abyei jako punkt tranzytowy dostaw dla RSF, przede wszystkim paliwa. Naoczny świadek powiedział agencji Reutera, że na targu, gdzie sprzedawano także cukier, mąkę i herbatniki przeznaczone do wysyłki do Sudanu, nie widział ani bojowników RSF, ani nikogo w mundurze.

Sprawca ataku na Amiet jest przedmiotem sporu, a 21 października ONZ oświadczyła, że nie może jeszcze formalnie tego ustalić. Władze Sudanu Południowego obwiniły sudańską armię, nie przedstawiając dowodów. Wysoki rangą oficer sudański powiedział agencji AP, że armia uderzyła w cysterny z paliwem przeznaczonym dla RSF, a zabici byli członkami RSF i przemytnikami, czego AP nie mogła zweryfikować. 22 października sudańskie ministerstwo spraw zagranicznych zaprzeczyło jakiemukolwiek udziałowi armii, również bez dowodów, i wymieniło wcześniejsze ataki, które przypisuje RSF.

Abyei graniczy z Kordofanem, który stał się jednym z głównych frontów wojny. 12 października globalny system monitorowania głodu IPC ostrzegł, że susza związana z El Niño dotyka ponad połowy Sudanu, a ryzyko klęski głodu rośnie w Darfurze i Kordofanie. 16 października Wielka Brytania poinformowała Radę Bezpieczeństwa ONZ, że pomocy humanitarnej potrzebuje ponad 33 miliony ludzi. 23 października Wielka Brytania i 31 partnerów wydali wspólne oświadczenie ministerialne w sprawie ryzyka klęski głodu w Sudanie.

Siła nacisku kupujących

Argumenty przeciwko stawianiu złota w centrum tej wojny są poważne. Walki wywołał spór o miejsce RSF w armii, a rywalizacja o złoto była tylko jedną z ich przyczyn. Żadna z armii nie żyje wyłącznie ze złota. Panel ONZ ustalił, że RSF żyły także ze zrabowanej gumy arabskiej, której według rachunków miejscowych handlarzy w pierwszej połowie 2024 roku zabrano około 3700 ton, i pobierały milion funtów sudańskich od każdej 20-tonowej ciężarówki przejeżdżającej przez dwa obszary przygraniczne w stronę Sudanu Południowego. Dowódcy RSF w Nyali przyznali się do powszechnych grabieży. Armia pobiera podatki i handluje za pośrednictwem państwa. Samo Chatham House ostrzega, że objęcie sankcjami jednej firmy handlującej złotem czy jednego dowódcy nie zreformuje łańcucha dostaw ani nie uspokoi wojny. Gdy UE ogłosiła zakaz, stacja BBC informowała o ostrzeżeniach, że same sankcje raczej nie powstrzymają tego handlu, jeśli wielkie ośrodki obrotu złotem nie zaostrzą egzekwowania własnych przepisów.

A państwa, które są węzłami tego handlu, to coś więcej niż kupujący. Chatham House dowodzi, że Egipt i ZEA, które wspierają przeciwne strony, na krótką metę czerpią zyski z handlu złotem, ale ryzykują utratę swoich długofalowych celów w Rogu Afryki i nad Morzem Czerwonym, jeśli Sudan rozpadnie się jeszcze bardziej. Egipt postrzega wojnę u swojej granicy jako zagrożenie dla bezpieczeństwa. ZEA twierdzą, że nie wspierają żadnej ze stron, a w kwietniu 2026 roku, jak podaje misja ONZ, wszczęły postępowanie w sprawie domniemanych przekazań sprzętu wojskowego armii. Dowody dotyczące zagranicznej broni pochodzą tymczasem z ustaleń opartych na standardzie „uzasadnionych podstaw”, z raportu Panelu z 2025 roku, który nie zdołał potwierdzić jednej z tras dostaw, i na każdym kroku napotykają zaprzeczenia.

Wielka Brytania jeszcze w lipcu 2026 roku nazywała złoto silnikiem gospodarki wojennej, a większość tego złota nadal trafia do ZEA, bezpośrednio lub przez Egipt. Chatham House konkluduje, że polityczna, wojskowa i gospodarcza zależność walczących stron od Egiptu i ZEA stawia te dwa rządy „w wyjątkowej pozycji, by przekonać SAF i RSF do uzgodnienia trwałego zawieszenia broni”.

8 października Rada Bezpieczeństwa ONZ jednogłośnie przedłużyła embargo na broń dla Darfuru do 11 grudnia, ale amerykańska propozycja rozszerzenia go na cały kraj upadła wobec sprzeciwu Rosji i Chin. Amerykańscy wysłannicy przekonywali, że dzięki ogólnokrajowemu embargu sankcje objęłyby „wszystkie sieci podtrzymujące tę wojnę po obu stronach, bez żadnych wyjątków”. Misja ONZ ds. ustalania faktów apelowała o to samo.

21 października delegacje 21 państw i pięciu organizacji międzynarodowych spotkały się w Genewie. Była wśród nich grupa Quad, czyli Stany Zjednoczone, Arabia Saudyjska, Egipt i ZEA, a dwa ostatnie to kraje, przez które większość możliwego do prześledzenia sudańskiego złota zamienia się w pieniądze. Nie było przedstawicieli ani rządu Sudanu, ani RSF. Uczestnicy wezwali państwa obce, by „powstrzymały się od podsycania wojny”, wymieniając najemników, sprzęt wojskowy, drony i wsparcie finansowe. Pekka Haavisto, wysłannik sekretarza generalnego ONZ ds. Sudanu, powiedział, że obie armie wciąż wierzą, że mogą wygrać, a siódme spotkanie jest zaplanowane, choć bez daty i miejsca.

Powiązane artykuły

• Ekonomia rozejmu: co naprawdę kończy wojny – i dlaczego tak wiele porozumień pokojowych się rozpada
• Dlaczego najlepsze grunty rolne świata coraz częściej należą do obcych rządów
• Jak daleko amerykańska lista sankcyjna sięga w głąb trybunału w Hadze

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

Polecane filmy

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Złoty Suk, Dubaj – Wikimedia Commons (Fot.: dconvertini, CC BY-SA 2.0)

Spotkanie Ilhama Alijewa z Abdelem Fattahem al-Burhanem, kwiecień 2025 – Wikimedia Commons (Fot.: Press Service of the President of the Republic of Azerbaijan, CC BY 4.0)

Złoty Suk w Dubaju – Wikimedia Commons (Fot.: Rob Young, CC BY 2.0)

Najważniejsze źródła i bibliografia

Soliman, Ahmed, and Suliman Baldo. „Gold and the war in Sudan: How regional solutions can support an end to conflict.” Chatham House research paper, 26 March 2025. https://www.chathamhouse.org/2025/03/gold-and-war-sudan

UK Foreign, Commonwealth & Development Office. „UK sanctions illicit gold networks fuelling Sudan’s war amid crisis around El Obeid.” GOV.UK, 16 July 2026. https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-illicit-gold-networks-fuelling-sudans-war-amid-crisis-around-el-obeid

Bloomberg News. „Warlord-linked Sudanese firm hands over mines.” Mining.com, 5 May 2020. https://www.mining.com/web/warlord-linked-sudanese-firm-hands-over-mines/

Duggal, Hanna, and Marium Ali. „The drones being used in Sudan: 1,000 attacks since April 2023.” Al Jazeera, 3 February 2026. https://www.aljazeera.com/news/longform/2026/2/3/drone-warfare-in-sudan-tracking-1000-aerial-attacks-since-april-2023

UNHCR. „Sudan situation.” Operational Data Portal, last updated 5 October 2026. https://data.unhcr.org/en/situations/sudansituation

Associated Press. „Sudan’s famine risk worsened by conflict, drought and funding shortages, report says.” KSAT, 12 October 2026. https://www.ksat.com/health/2026/10/12/sudans-famine-risk-worsened-by-conflict-drought-and-funding-shortages-report-says/

AFP. „No military solution in Sudan: UN envoy.” Arab News, 21 October 2026. https://www.arabnews.com/middle-east/no-military-solution-in-sudan-un-envoy-3007599

Xinhua. „Sudan’s gold production reaches 70 tons in 2025.” Associated Press of Pakistan, 29 December 2025. https://www.app.com.pk/?p=1137557

Global Witness. „Exposing the RSF’s secret financial network.” December 2019. https://globalwitness.org/en/campaigns/conflict-minerals/exposing-rsfs-secret-financial-network/

Global Witness. „Beneath the shine: a tale of two gold refiners.” July 2020. https://gw.hacdn.io/media/documents/Beneath_the_Shine_-_July_2020.pdf

Panel of Experts on the Sudan. Final report, S/2024/65. UN Security Council, 15 January 2024. https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/005/64/pdf/n2400564.pdf

Panel of Experts on the Sudan. Final report, S/2025/239. UN Security Council, 17 April 2025. https://documents.un.org/api/symbol/access?s=S/2025/239&l=en&t=pdf

BBC News. „EU bans gold imports from Sudan to curb money financing conflict.” The Star (Kenya), 14 July 2026. https://www.the-star.co.ke/news/world/2026-07-14-eu-bans-gold-imports-from-sudan-to-curb-money-financing-conflict

The National. „Dozens of gold miners killed in Sudan strike, rights and political groups say.” 12 October 2026. https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/10/12/at-least-72-sudanese-gold-miners-killed-in-strike-blamed-on-egypt/

Bloomberg News. „Sudan gold exports to UAE slump after diplomatic ties severed.” Mining.com, 2 April 2026. https://www.mining.com/web/sudan-gold-exports-to-uae-slump-after-diplomatic-ties-severed/

Abdelaziz, Khalid, and Nafisa Eltahir. „Sudan pound suffers as de facto UAE flight ban hits gold exports.” Reuters, 21 October 2025, via Al-Monitor. https://app.al-monitor.com/originals/2025/10/sudan-pound-suffers-de-facto-uae-flight-ban-hits-gold-exports

AFP. „Sudan’s booming wartime gold trade flows through the UAE.” eNCA, 27 March 2025. https://enca.com/business/sudans-booming-wartime-gold-trade-flows-through-uae

Ambri, Anas. „How one Egyptian military-owned company came to dominate Sudan’s conflict trade.” The New Arab, 26 August 2026. https://www.newarab.com/analysis/how-egyptian-state-cashing-sudans-conflict-trade

Sidiahmed, Omer. „Understanding changing gold exports.” Sudan Transparency and Policy Tracker, July 2026. https://sudantransparency.org/understanding-changing-gold-exports/

Martin, Nik, with AFP and AP. „Sudan: Air strikes kill dozens of gold miners on Sudan-Egypt border.” DW via allAfrica, 11 October 2026. https://allafrica.com/stories/202610120126.html

US Department of the Treasury. „Treasury sanctions leader of Sudanese Armed Forces and weapons supplier.” 16 January 2025. https://content.govdelivery.com/accounts/USTREAS/bulletins/3cd1a04

US Department of the Treasury. „Treasury sanctions networks fueling Sudan’s civil war and worsening humanitarian crisis.” 26 June 2026. https://content.govdelivery.com/accounts/USTREAS/bulletins/41dd4a8

Independent International Fact-Finding Mission for the Sudan. „Fuelling Sudan’s conflict: weapons, fighters and external support networks,” A/HRC/63/23 (advance unedited version). UN Human Rights Council, 1 September 2026. https://www.ecoi.net/en/file/local/2144796/a-hrc-63-23-auv.pdf

US Department of the Treasury. „Treasury sanctions Sudanese paramilitary leader, weapons supplier, and related companies.” 7 January 2025. https://content.govdelivery.com/accounts/USTREAS/bulletins/3cb22ba

Radio Dabanga. „New report alleges 'RSF conflict gold links to UAE firm’.” 3 October 2025. https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/new-report-alleges-rsf-conflict-gold-links-to-uae-firm

Amnesty International. „Sudan: Advanced Chinese weaponry provided by UAE identified in breach of arms embargo.” 8 May 2025. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/05/sudan-advanced-chinese-weaponry-provided-by-uae-identified-in-breach-of-arms-embargo-new-investigation/

Al Jazeera. „UAE denies supplying Sudan paramilitaries with Chinese arms.” 9 May 2025. https://www.aljazeera.com/news/2025/5/9/uae-denies-supplying-sudan-paramilitaries-with-chinese-arms

Lewis, David, Reade Levinson and Alexander Dziadosz. „Exclusive: Boeings identified in Reuters report carried weapons for Sudanese paramilitary, UN experts find.” The Star (Malaysia), 29 July 2026. https://www.thestar.com.my/news/world/2026/07/29/exclusive-boeings-identified-in-reuters-report-carried-weapons-for-sudanese-paramilitary-un-experts-find

Al-Monitor. „UAE main destination for smuggled African gold, report claims.” 30 May 2024. https://www.al-monitor.com/originals/2024/05/uae-main-destination-smuggled-african-gold-report-claims

Radio Dabanga. „EU bans Sudan gold to target war economy.” 14 July 2026. https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-bans-sudan-gold-to-target-war-economy

Swiss Federal Council. „Federal Council joins EU sanctions against trade in gold from Sudan.” 9 September 2026. https://www.spiezlab.admin.ch/en/newnsb/GksO6McdgUgd

SWISSAID. „On the trail of African gold.” 30 May 2024. https://www.swissaid.ch/en/articles/on-the-trail-of-african-gold/

Radio Dabanga. „Gold exporters accuse influential actors of draining Sudan’s gold wealth.” 25 September 2026. https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/gold-exporters-accuse-influential-actors-of-draining-sudans-gold-wealth

AFP. „72 killed in airstrike on gold mine on Sudan-Egypt border: Rights group.” Khaleej Times, 11 October 2026. https://www.khaleejtimes.com/world/africa/airstrike-gold-mine-sudan-egypt-border-death-toll

AFP. „Egypt military conducts campaign against illegal gold mining near Sudan border.” Khaleej Times, 13 October 2026. https://www.khaleejtimes.com/world/africa/egypt-sudan-border-campaign-illegal-gold-mining

Al Jazeera. „Deadly gold mine air strikes highlight Egypt-Sudan border insecurity.” 12 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/12/deadly-gold-mine-air-strikes-highlight-egypt-sudan-border-insecurity

Reuters. „Sudanese drone attack kills over 150 people in Abyei market, official says.” bdnews24, 21 October 2026. https://bdnews24.com/world/f4dskscs1c

Sky News, with AP. „At least 153 people killed in drone strike on disputed Sudan-South Sudan region.” Radio X, 21 October 2026. https://www.radiox.co.uk/news/uk-world/at-least-153-people-killed-in-drone-strike-on/

ACAPS. „Sudan.” Country page, crisis update of 21 October 2026. https://www.acaps.org/en/countries/sudan

Sudans Post. „Sudan denies responsibility for deadly Abyei market drone attack.” 23 October 2026. https://www.sudanspost.com/sudan-denies-responsibility-for-deadly-abyei-market-drone-attack/

Radio Tamazuj. „Khartoum denies role in Abyei attack as RSF allies seek probe.” 23 October 2026. https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/khartoum-denies-role-in-abyei-killings-as-rsf-allies-seek-probe

Foster, Kate (UK Mission to the UN). „As we remember the victims of El Fasher, the parties need to protect civilians, allow humanitarian assistance to reach those who need it, and choose diplomacy over continued war: UK statement at the UN Security Council.” GOV.UK, 16 October 2026. https://www.gov.uk/government/speeches/as-we-remember-the-victims-of-el-fasher-the-parties-need-to-protect-civilians-allow-humanitarian-assistance-to-reach-those-who-need-it-and-choose-dipl

GOV.UK. „Joint ministerial statement on the risk of famine in Sudan.” 23 October 2026. https://www.gov.uk/government/news/joint-ministerial-statement-on-the-risk-of-famine-in-sudan

Al Jazeera. „UN extends Darfur arms embargo, blocks broader Sudan sanctions proposal.” 9 October 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/9/un-extends-darfur-arms-embargo-blocks-broader-sudan-sanctions-proposal

Massoud, Adla. „UN Security Council extends arms embargo in Sudan’s Darfur as US pushes for nationwide ban.” 8 October 2026. https://www.thenationalnews.com/news/us/2026/10/08/un-sudan-arms-embargo/

UN News. „Sudan conflict: Peace efforts resume to end 'drone war’ fuelling humanitarian crisis.” The Eastleigh Voice, 22 October 2026. https://eastleighvoice.co.ke/sudan/414765/sudan-conflict-peace-efforts-resume-to-end-drone-war-fuelling-humanitarian-crisis

Egypt, Prime Minister. Decree No. 1801 of 2023 (English translation). Middle East Library for Economic Services, 10 May 2023. https://dspace.id.com.eg/items/03e45e8a-0739-4e3d-a157-f1766c95e81b

UAE Ministry of Economy. „Circular No. (2) of 2024 regarding Due Diligence Regulation for Responsible Sourcing of Gold.” 29 March 2024. https://www.moet.gov.ae/documents/20121/0/Circular%2BNo.%2B2%2B2024%2BResponsible%2BSourcing.pdf/758bf949-c177-a612-944d-431ba7010d59?t=1757912608944

Council of the European Union. Council Regulation (EU) 2026/1724 of 13 July 2026 amending Regulation (EU) 2023/2147 concerning restrictive measures in view of activities undermining the stability and political transition of Sudan. Official Journal of the European Union, 14 July 2026. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1724/oj/eng

The Sudan Times. „Sudan central bank relaxes gold purchase and export rules.” 28 September 2026. https://thesudantimes.com/economy/sudan-central-bank-relaxes-gold-purchase-and-export-rules/

The Rio Times. „Sudan gold exports top US$2.29 billion in 9 months.” 7 October 2026. https://www.riotimesonline.com/sudan-gold-exports-record-2026/

United Nations. „Noon briefing by the Spokesperson for the Secretary-General.” 21 October 2026. https://transcripts.un.org/en/briefing/sg/2026-10-21