ADVERTISEMENT

To jest artykuł przetłumaczony maszynowo. Oryginalna wersja jest dostępna w języku angielskim.

Ostatnia aktualizacja: · 13 min czytania

W skrócie
W 2010 roku Hiroshi Mikitani z Rakutenu oznajmił japońskim pracownikom, że wszystko, aż po menu w stołówce, przejdzie na angielski. Angielski nie wygrał dzięki swoim zaletom: esperanto łatwiej się nauczyć, a po ponad 135 latach ma najwyżej dwa miliony użytkowników. Język jest wart tyle, ile sieć, z którą cię łączy. Angielski wpisano w prawo handlowe, naukę, lotnictwo i globalne finanse, kiedy te systemy były jeszcze nowe. Trudno to odwrócić. Każdy rodzic, który płaci za szkołę z angielskim językiem nauczania, odrobinę powiększa tę sieć.

1 marca 2010 roku Hiroshi Mikitani, łącząc się przez wideo z zebraniem całej firmy, oznajmił pracownikom Rakutena, że przedsiębiorstwo przechodzi na angielski, i to nie tylko w komunikacji międzynarodowej czy korespondencji z zagranicznymi partnerami. Po angielsku miały się odbywać wewnętrzne zebrania, po angielsku miały być tabliczki w pokojach socjalnych, menu w stołówce i e-maile do kolegi siedzącego trzy biurka dalej.

Pracownicy dostali dwa lata na osiągnięcie przydzielonych im progów w teście TOEIC, ustalonych na poziomie od 600 do 800 punktów, a tym, którym się nie uda, groziła degradacja.

Byli to profesjonaliści, którzy prowadzili zwyczajne zawodowe życie we własnym kraju, we własnym mieście, w firmie wyrosłej z japońskiego rynku i dla niego stworzonej, a żadna anglo-amerykańska struktura właścicielska nie narzucała im tego wymogu z góry; Mikitani wybrał go sam. W październiku 2010 roku średni wynik TOEIC wśród pracowników Rakutena wynosił 526. Zniwelowanie tej różnicy oznaczało zmianę tego, jak pracownicy mówili i pisali do siebie każdego dnia pracy. Do maja 2015 roku średnia przekroczyła 800.

Na pytanie, dlaczego japońska firma chciałaby robić interesy po angielsku, odpowiedź jest oczywista. Wyjaśnienia wymaga siła przyciągania, która sprawia, że przeszkolenie tysięcy specjalistów w drugim języku wydaje się tańsze niż działanie poza siecią angielszczyzny: skąd ta siła się wzięła i dlaczego po rozpadzie imperium, które ją zbudowało, rachunek wciąż dawał w Tokio w 2010 roku ten sam wynik co w Kalkucie w 1840 roku.

Pułapka zasług

Najtrwalsze wyjaśnienie globalnej dominacji angielskiego jest zarazem najsłabiej uzasadnione: angielski wygrał, bo na to zasłużył. Argument przybiera różne formy: że angielski jest wyjątkowo precyzyjny i ekspresyjny, że chętnie przyjmuje nowe słownictwo, że dzięki okrojonej gramatyce łatwo go opanować. Dowody nie potwierdzają żadnej z tych tez.

Ludwik Łazarz Zamenhof opublikował esperanto w Warszawie w 1887 roku i według każdego kryterium, które sam wskazał (regularności, łatwości nauki, spójności fonetycznej, gramatycznej oszczędności), esperanto przewyższa angielski. Nie ma czasowników nieregularnych, jego pisownia jest w pełni fonetyczna, a gramatyka zwięzła i regularna. Po ponad 135 latach aktywnego propagowania liczbę jego użytkowników szacuje się na od około 100 tysięcy do dwóch milionów, a tych, którzy mówią nim biegle, jest bliżej dolnej granicy tego przedziału. Zamenhof sądził, że racjonalnie działający ludzie przyjmą najsprawniejszą technologię komunikacji.

Problem esperanta

Wartość języka jest proporcjonalna do sieci, z którą cię łączy, a konstrukcja niewiele wobec tego znaczy. W 1887 roku sieć angielszczyzny obejmowała brytyjski handel imperialny, egzaminy do indyjskiej służby cywilnej i amerykańskie kontrakty przemysłowe. Sieć esperanta tworzyli wtedy, i tworzą nadal, tylko inni esperantyści.

Łacina pokazała to samo dużo wcześniej. Przez mniej więcej piętnaście stuleci dominowała w europejskim życiu intelektualnym, choć nie była szczególnie klarownym językiem. To po łacinie zorganizowana była infrastruktura instytucjonalna, która się liczyła: po łacinie działał Kościół, po łacinie działały uniwersytety. Kiedy te instytucje się zmieniły, zmienił się wraz z nimi język. Reformacja przeniosła Pismo Święte do języków ludowych, prasa drukarska sprawiła, że teksty w językach narodowych zaczęły się opłacać, a raczkujące narodowe akademie nauk publikowały w językach swoich fundatorów.

Przed pierwszą wojną światową w naukach przyrodniczych prym wiódł niemiecki. W fizyce, chemii i farmakologii wiele liczących się czasopism publikowało po niemiecku, a naukowiec, który nie czytał po niemiecku, nie mógł śledzić swojej dziedziny. Pierwsza wojna światowa złamała tę dominację. Od 1919 roku nowa Międzynarodowa Rada Badań Naukowych wykluczała naukowców niemieckich i austriackich z międzynarodowych unii naukowych, które sama powoływała. Wykluczenie było karą za wojnę i za manifest niemieckich profesorów z 1914 roku, który jej bronił, a nowe gremia pracowały wyłącznie po francusku i angielsku. Bojkot zniesiono w 1926 roku, ale niemiecki nigdy nie odzyskał dawnej pozycji. Nowe międzynarodowe instytucje nabierały kształtu wtedy, gdy niemieckojęzyczni naukowcy byli od nich odcięci, a kiedy po 1945 roku nauka znów się przeorganizowała, zrobiła to wokół angielskiego.

Polityka językowa Kompanii Wschodnioindyjskiej

W Indiach Brytyjskich ten mechanizm widać w konkretnych kontraktach i konkretnych decyzjach o podziale zasobów. Na początku XIX wieku Kompania Wschodnioindyjska działała według logiki kupieckiej.

ADVERTISEMENT

Kompania przebudowała znaczną część indyjskiego życia gospodarczego wokół kontraktów i sądów, które sama kontrolowała. Kto chciał uczestniczyć w tym handlu jako kupiec, urzędnik, prawnik czy pośrednik, coraz bardziej potrzebował angielskiego. Ku niemu popychała ludzi infrastruktura prawna, od której zależało, czy kontrakt da się wyegzekwować, a którą przebudowywano właśnie wokół angielskiego. Kompania odziedziczyła perski jako język sądów; gdy ustawa XXIX z 1837 roku pozwoliła rządowi zrezygnować z perskiego, sądy niższych instancji przejęły języki miejscowe, a angielski stopniowo wspinał się na szczyt systemu. Kupiec, który nie rozumiał języka sądu rozpatrującego jego spory, musiał zdawać się na tłumaczy i prawników, by bronić własnych kontraktów.

Memorandum Macaulaya z 2 lutego 1835 roku wyłożyło tę logikę wprost i poszło dalej. Macaulay zaproponował, by budżet edukacyjny Kompanii Wschodnioindyjskiej odebrać instytucjom arabskim i sanskryckim i przeznaczyć na edukację w języku angielskim. Jego pogarda dla wiedzy sanskryckiej i arabskiej była całkowita i otwarcie wyrażona – oświadczył, że „jedna półka dobrej europejskiej biblioteki jest warta całej rodzimej literatury Indii i Arabii”. Najostrzejszą częścią jego wywodu był jednak sygnał rynkowy: Kompania musiała płacić stypendia swoim studentom sanskrytu i arabskiego, podczas gdy mieszkańcy Indii byli gotowi płacić za naukę angielskiego. Zaproponował wstrzymanie druku ksiąg arabskich i sanskryckich, likwidację Madrasy i Kolegium Sanskryckiego w Kalkucie, utrzymanie kolegiów w Benaresie i Delhi, ale bez stypendiów dla nowych studentów, oraz przekierowanie zaoszczędzonych środków na szkolnictwo w języku angielskim. Rezolucja gubernatora generalnego Williama Bentincka z 7 marca 1835 roku zatrzymała się przed zamknięciami: kolegia rodzimej uczoności miały działać, dopóki zgłaszają się do nich studenci. Nowi studenci nie mieli jednak dostawać stypendiów, wydatki na druk dzieł orientalnych wstrzymano, a pieniądze przeznaczono na nauczanie literatury angielskiej i nauk przyrodniczych.

Skutki nie zniknęły wraz z końcem brytyjskiego panowania w Indiach. Rodzic z Mumbaju, który w 2026 roku dopłaca za szkołę z angielskim językiem wykładowym zamiast szkoły z językiem marathi, reaguje na rynek pracy, który wciąż wyżej wycenia edukację po angielsku. Bodziec, za którym optował Macaulay, działa nadal, 190 lat później, długo po zniknięciu administracji, która go stworzyła.

To zakorzenianie powtórzyło się w miastach portowych brytyjskiego handlu imperialnego. W Kalkucie, Bombaju, Madrasie, Singapurze i Hongkongu anglojęzyczne kontrakty, sądy i standardy rachunkowe stały się warunkami prowadzenia handlu. W Lagos, Nairobi i Akrze angielskie common law i angielskie kodeksy handlowe stały się infrastrukturą prawną gospodarki wydobywczej. Gdy dostęp do gospodarki dostatecznie długo prowadził przez angielski, język przestał potrzebować imperium za plecami, bo każdy uczestnik systemu miał go już wliczonego w swój kapitał ludzki.

Perski i precedens Mogołów

Perski był administracyjną lingua franca Mogołów z tego samego strukturalnego powodu, z którego angielski stał się lingua franca Brytyjczyków: był językiem sądów, kontraktów i biurokracji, które organizowały życie gospodarcze i polityczne. Gdy Kompania Wschodnioindyjska wyparła administrację mogolską, instytucjonalna baza perskiego załamała się w ciągu kilkudziesięciu lat, mimo wieków tradycji literackiej i urzędniczej. Ten precedens pokazuje, że angielski nie miał żadnej szczególnej kulturowej odporności. Angielski wygrał w Indiach z tego samego powodu, z którego perski wygrał za Mogołów – a los perskiego pokazuje, co dzieje się z językiem, gdy znikają instytucje, które go wymagają.

Rok 1944 i język nowej infrastruktury świata

Imperium Brytyjskie rozpadało się przez kolejne powojenne dekady, ale zbudowane przez nie struktury bodźców przetrwały. Sama ta ciągłość nie tłumaczy w pełni, czym angielski stał się w drugiej połowie XX wieku, a reszta wyjaśnienia zaczyna się w 1944 roku.

Przed drugą wojną światową nauka międzynarodowa była wielojęzyczna. Niemiecki wciąż cieszył się prestiżem w chemii i fizyce. Francuski liczył się w matematyce. Naukowcy pracujący na najwyższym poziomie potrzebowali kilku języków, a liczące się czasopisma były rozproszone między nimi.

Po 1945 roku amerykański potencjał naukowy rozrósł się na niespotykaną wcześniej skalę. W 1950 roku powstała National Science Foundation, a zimnowojenny kompleks badawczy pompował federalne pieniądze w amerykańskie uniwersytety na skalę, która nie miała odpowiednika w innych krajach. Amerykańskie instytucje stały się celem zawodowych aspiracji najzdolniejszych na świecie studentów studiów magisterskich i doktorantów, a amerykańskie czasopisma – miejscami publikacji, od których zależało, czy kariera naukowa pójdzie naprzód. Naukowcy publikowali po angielsku, bo angielski był językiem czasopism z sieciami cytowań, na których budowało się kariery. Podobnie jak w Indiach pod rządami Kompanii, kariery wiodły przez język, a język zyskiwał wartość, na którą nie zapracował swoimi zaletami.

Wzorzec wyznaczyły dwie decyzje instytucjonalne z 1944 roku. W lipcu czterdzieści cztery państwa alianckie zebrały się w Bretton Woods w New Hampshire i wypracowały porozumienia, które powołały do życia Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy.

Obie od początku działały po angielsku, a przez dziesięciolecia rząd zabiegający o międzynarodowy kredyt kontaktował się z nimi w ich języku. Gdy dolar stał się światową walutą rezerwową, język instytucji zbudowanych wokół niego stał się językiem roboczym międzynarodowych finansów.

W grudniu pięćdziesiąt dwa państwa podpisały konwencję chicagowską, powołując Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego. W powojennym świecie dominowała amerykańska i brytyjska infrastruktura lotnicza, a angielski był głównym językiem roboczym konwencji. Zalecenie ICAO z 1951 roku usankcjonowało angielski w międzynarodowej radiotelefonii lotniczej, a wiążące wymogi biegłości językowej, przyjęte w 2003 roku, weszły w życie w marcu 2008 roku. Lotnictwo wybrało angielski, bo instytucja ustalająca standardy była od chwili powstania miejscem, w którym główne wpływy miały mocarstwa anglojęzyczne.

W latach osiemdziesiątych angielski był jednocześnie językiem światowej nauki, lotnictwa, międzynarodowych finansów i dominującego standardu prawa handlowego na dawnych terytoriach brytyjskich. Nikt nie wybrał tego w skoordynowany sposób. Każdy system niezależnie wbudował ten sam język już w chwili powstania, a każde takie wbudowanie podnosiło koszt nieznajomości angielskiego dla wszystkich, którzy w danym systemie działali.

Rachunek Grina

François Grin, ekonomista z Uniwersytetu Genewskiego, oszacował w 2005 roku, że Wielka Brytania zyskuje na dominacji angielskiego co najmniej 10 miliardów euro rocznie netto. Zysk płynie z uprzywilejowanej pozycji na rynkach nauczania angielskiego i wydawnictw anglojęzycznych, z oszczędności na tłumaczeniach i komunikacji oraz z nauki języków obcych, której kraj nie musi finansować. Po uwzględnieniu efektów mnożnikowych i zwrotu z zaoszczędzonych pieniędzy Grin ocenił łączną kwotę na 17–18 miliardów euro rocznie, czyli mniej więcej 1% brytyjskiego PKB. Dominacja angielskiego sprowadza się do nieustannego transferu z krajów nieanglojęzycznych do anglojęzycznych. Wysiłek każdego, kto musi przyswoić sobie ten język, powiększa wartość, którą posiadają ci, którzy już go mają.

Samonapędzająca się pętla

To logika koordynacji trzyma angielski na miejscu. Wartość znajomości języka jest proporcjonalna do liczby ludzi, do których można dotrzeć i którzy też nim mówią. Każdy nowy użytkownik podnosi tę wartość dla wszystkich dotychczasowych. Koordynacja językowa jest przy tym totalna: nie da się prowadzić dwóch rozmów naraz tak, jak uruchamia się dwie platformy programowe na jednym komputerze. Gdy więc język osiąga masę krytyczną w jakiejś dziedzinie, koszt jego nieznajomości przewyższa koszt nauki dla każdego racjonalnego uczestnika tej dziedziny. Równowaga sama się wzmacnia: im większa sieć, tym wyższy koszt pozostania poza nią, a więc tym więcej ludzi do niej dołącza, co ją jeszcze powiększa.

Tam, gdzie angielski wciąż wyróżnia, opłaca się. Wśród indyjskich mężczyzn w 2005 roku biegła znajomość angielskiego wiązała się z płacą godzinową wyższą o około 34%, a odrobina angielskiego z płacą wyższą o 13%. Zwrot z biegłego angielskiego był tak duży jak zwrot z ukończenia szkoły średniej.

W Polsce na początku drugiej dekady XXI wieku, gdzie angielski był już powszechny, jego zaawansowana znajomość wiązała się z premią płacową rzędu 11%, wobec 32% za hiszpański i 22% za francuski. Najbardziej prawdopodobny powód to rzadkość: im więcej pracowników zna angielski, tym mniej wyróżnia on każdego z nich. Przy pewnym poziomie upowszechnienia angielski przesuwa się od wyróżnika ku podstawowemu minimum: jego brak odcina od największego łącznego zbioru możliwości na świecie, a jego znajomość daje mniejszą przewagę niż znajomość rzadszego języka.

Wzmacnia to jeszcze mechanizm „języka ostatniej deski ratunku”. Gdy koreański przedsiębiorca spotyka brazylijskiego kontrahenta, przeprowadzają transakcję po angielsku. Żaden z nich nie czuje się w nim swobodnie ani nie wybrał go świadomie, a w grę nie wchodzi żaden kraj anglojęzyczny. Angielski zyskuje na wartości dzięki tej dwustronnej interakcji, tak jak dzięki miliardom podobnych.

Decyzja Rakutena z 2010 roku nie była odosobniona. Sodexo we Francji, Nordea w Finlandii i Cemex w Meksyku ustanowiły angielski wewnętrznym językiem roboczym. Przyjęły go, bo obniża koszty koordynacji w zespołach rozproszonych po wielu krajach. Język działa tu jak wspólny standard techniczny, cenny głównie dlatego, że systemy wszystkich już się nim posługują.

Inne dominujące standardy bywały wypierane. Angielski stawia opór, bo koszty zmiany języka są zasadniczo inne niż koszty zmiany technologii.

Gdy wypierana jest platforma programowa, koszty zmiany są skupione. Użytkownik przenosi dane i uczy się nowego interfejsu. Koszty są realne, ale mieszczą się w indywidualnych decyzjach, które można podejmować po kolei. Koszty zmiany języka rozkładają się na infrastrukturę edukacyjną całych krajów (kształcenie nauczycieli, programy nauczania, podręczniki, systemy egzaminacyjne), systemy akredytacji zawodowej w każdym prestiżowym zawodzie i kapitał zawodowy zgromadzony przez setki milionów specjalistów. To niezależne systemy instytucjonalne z niezależnym zarządzaniem. Szerokie wyparcie angielskiego oznaczałoby przesunięcie wielu z nich w krótkim czasie, a każdy system, który ruszy sam, płaci za to, że zostawił pozostałe w tyle. Skoordynowana dezercja niezależnych systemów rzadko następuje pod wpływem samej presji ekonomicznej; wymaga strukturalnego wstrząsu.

W październiku 2026 roku angielski był językiem treści 49,5% stron internetowych, których język W3Techs potrafi rozpoznać, a hiszpański, na drugim miejscu, odpowiadał za 6%. Udział angielskiego spadł od szczytu z 2022 roku, ale od początku 2025 roku prawie się nie zmienił.

ADVERTISEMENT

Sufit mandaryńskiego

Ekonomiczne argumenty za mandaryńskim, przynajmniej na pierwszy rzut oka, są realne. Chiny są największą gospodarką świata według parytetu siły nabywczej i według miar MFW zajmują tę pozycję od 2016 roku.

W 2023 roku Chiny były największym dwustronnym partnerem handlowym 60 gospodarek, niemal dwukrotnie więcej niż Stany Zjednoczone. Inicjatywa Pasa i Szlaku zbudowała chińskie powiązania finansowe w Azji Środkowej, Afryce i części Europy na skalę, która powierzchownie przypomina brytyjskie imperialne zakorzenianie handlowe.

Analogia zawodzi, gdy chodzi o czas. Angielski został wbudowany wtedy, gdy powstawała globalna infrastruktura komunikacyjna. Kodeksy prawa handlowego, systemy czasopism naukowych, standardy lotnicze i międzynarodowe instytucje finansowe były nowe i instytucjonalnie plastyczne, kiedy wpisywano w nie angielski.

Mandaryński wchodzi do systemu, w którym od siedemdziesięciu do osiemdziesięciu lat działa już anglojęzyczna infrastruktura. Protokołu wbudowanego w niezależne systemy nie da się zastąpić tak, jak zastępuje się produkt na konkurencyjnym rynku, czyli oferując użytkownikom lepszą alternatywę. Wiele z tych systemów musiałoby ruszyć mniej więcej jednocześnie.

Publikacje naukowe pokazują, jak to trudne. W 2016 roku Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone i stały się największym na świecie producentem artykułów naukowych pod względem liczby. Mimo to chińskojęzyczne publikacje naukowe nie stały się globalnym standardem. Chińscy naukowcy publikują swoje najbardziej wpływowe prace w anglojęzycznych czasopismach, bo to one mają sieci cytowań, od których zależy przebieg kariery.

Liczba zapisów na kursy chińskiego na amerykańskich uczelniach osiągnęła szczyt w 2013 roku i spadła w obu kolejnych spisach MLA: o 12,5% między 2013 a 2016 rokiem i o kolejne 14,3% między 2016 a 2021 rokiem. W tym samym okresie liczba zapisów na koreański wzrosła o około 57%, i to w szczytowej dekadzie dyskusji o gospodarczym wzlocie Chin. Liczby zapisów nie pokażą, co rozważał pojedynczy student, a koreański przyciągał kulturą w tym samym stopniu co planami zawodowymi. Mimo to dla amerykańskich studentów jako grupy skala chińskiej gospodarki nie sprawiła, że mandaryński wydawał się wart kosztu nauki.

Koszt przyswojenia jest realny, ale drugorzędny. Mandaryński należy do kategorii IV, najtrudniejszej w skali Instytutu Służby Zagranicznej USA, a osiągnięcie zawodowej biegłości roboczej wymaga około 88 tygodni szkolenia, wobec 30 tygodni w przypadku francuskiego czy hiszpańskiego. Jednak uczeń w Nairobi, który wybiera między angielskim a mandaryńskim, wybiera między siecią istniejącą a siecią, która powstałaby, gdyby wystarczająco wielu innych ludzi dokonało tego samego wyboru wcześniej, a ten problem koordynacji jest większą barierą.

Skoordynowana dezercja musiałaby objąć każdy z tych systemów. ICAO musiałaby zmienić standardy komunikacji lotniczej, co oznacza negocjacje między 193 obecnymi państwami członkowskimi. Ekosystem czasopism naukowych musiałby przebudować sieci cytowań wokół publikacji po chińsku. MFW i Bank Światowy musiałyby zmienić języki robocze. Korporacje międzynarodowe w dziesiątkach branż musiałyby napisać od nowa wewnętrzne zasady językowe. Żaden pojedynczy fakt ekonomiczny, nawet wyprzedzenie Stanów Zjednoczonych przez Chiny pod względem nominalnego PKB, nie uruchomiłby tego wszystkiego naraz.

Wypieranie samej łaciny trwało trzy stulecia i wymagało zmian strukturalnych z kilku niezależnych kierunków: reformacji, druku w językach narodowych, powstania narodowych akademii nauk i upadku instytucjonalnego autorytetu papiestwa w Europie. Żadne pojedyncze wydarzenie tego nie spowodowało. Równowaga koordynacyjna runęła, bo wiele niezależnych systemów instytucjonalnych przesunęło się w dostatecznie wąskim oknie czasu.

Siła gospodarcza ma znaczenie, jak zakładają zwolennicy mandaryńskiego. Nie doceniają oni jednak, ile jej potrzeba i jakie inne warunki muszą zostać spełnione jednocześnie.

Pas i Szlak oraz Instytuty Konfucjusza: czy mechanizm zakorzenienia się powtarza?

Brytyjskie zakorzenienie handlowe działało przez infrastrukturę prawną: kontrakty były po angielsku, egzekwujące je sądy zaczęły działać po angielsku, a uczestnictwo wymagało znajomości języka. Czy Pas i Szlak to powtarza? Chińscy kredytodawcy i wykonawcy zbudowali drogi, porty i elektrownie w krajach objętych inicjatywą, ale prawna hydraulika nie przeszła na mandaryński. W zbiorze 100 chińskich umów kredytowych umowy China Eximbank zwykle wskazywały prawo chińskie i arbitraż w Chinach, ale siedem z ośmiu umów China Development Bank opierało się na prawie angielskim. Sieć Instytutów Konfucjusza w Stanach Zjednoczonych, która w 2019 roku liczyła około 100 placówek, gwałtownie się skurczyła: w 2023 roku otwartych pozostawało mniej niż pięć instytutów. Tam, gdzie sieć się rozrosła, zbudowała infrastrukturę nauczania mandaryńskiego. W czasach Kompanii Wschodnioindyjskiej to jednak nie szkoły napędzały przyjmowanie angielskiego: Macaulay zauważył, że mieszkańcy Indii płacili za naukę angielskiego, podczas gdy Kompania musiała płacić stypendia swoim studentom sanskrytu i arabskiego. Nic jeszcze nie wskazuje, by inicjatywa wbudowała mandaryński w prawo umów, organy normalizacyjne czy infrastrukturę publikacji naukowych w krajach-biorcach, więc brytyjski wzorzec się nie powtarza.

Struktura, której nie wybraliśmy

British Council od dawna szacuje, że ponad 1,75 miliarda ludzi mówi po angielsku na użytecznym poziomie, czyli mniej więcej co piąty mieszkaniec dzisiejszej planety. Dla wszystkich spośród nich, którzy nie dorastali z tym językiem, oznaczało to lata wysiłku umysłowego, wydatków na edukację i utraconych możliwości, by uzyskać dostęp do sieci, której nie zbudowali i z której nie mogą wystąpić bez konsekwencji zawodowych.

Z ekonomicznego punktu widzenia to transfer. Grin oszacował w 2005 roku, że Wielka Brytania zyskuje na dominacji angielskiego netto co najmniej 10 miliardów euro rocznie. Na początku kariery naukowcy z krajów o niskiej znajomości angielskiego poświęcają na przeczytanie artykułu po angielsku o około 91% więcej czasu niż rodzimi użytkownicy języka, a ci z krajów o średniej znajomości angielskiego potrzebują o około 51% więcej czasu na jego napisanie. Koszt da się zmierzyć w euro na poziomie polityki państwa i w tygodniach pracy przy biurku.

Hiroshi Mikitani przeprowadził ten rachunek dla jednej firmy w marcu 2010 roku. Rodzic z Mumbaju, który płaci za szkołę z angielskim językiem wykładowym, przeprowadza go dla jednego dziecka, a za każdym razem, gdy wynik wypada na korzyść angielskiego, sieć, która przechyliła szalę, staje się odrobinę większa.

Powiązane artykuły

Dalsza lektura

Jako partner Amazon Eikleaf zarabia na kwalifikujących się zakupach. Poniższe linki do książek są linkami partnerskimi: jeśli dokonasz zakupu za ich pośrednictwem, możemy otrzymać niewielką prowizję, bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.

Polecane filmy

Jak cytować
Owen Parker. “Ekonomiczna historia języka angielskiego: jak dialekt stał się domyślnym językiem świata.” Eikleaf, 10 maja 2026, aktualizacja 2 listopada 2026. https://www.eikleaf.com/pl/the-economic-history-of-the-english-language-how-a-dialect-became-the-worlds-default/

Zastrzeżenie dotyczące generatywnej AI

Niektóre treści na tej stronie zostały wygenerowane i/lub zredagowane z pomocą generatywnej sztucznej inteligencji.

Media

Halil Fatih Çetin – Pexels

Najważniejsze źródła i bibliografia

Hudson Institute, „Business in a Common Tongue” (on Rakuten’s 2010 English mandate). https://www.hudson.org/economics/business-in-a-common-tongue

Rakuten, „Englishnization: A personal journey,” Rakuten Today, 2016. https://rakuten.today/blog/englishnization-personal-journey.html

Amri Wandel, „How Many People Speak Esperanto? Esperanto on the Web,” INDECS, Vol. 13, No. 2, 2015. https://hrcak.srce.hr/en/138519

Michael D. Gordin, Scientific Babel: How Science Was Done Before and After Global English, University of Chicago Press, 2015. https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/S/bo14504917.html

Roswitha Reinbothe, „The boycott against German scientists and the German language after World War I,” 2013 (PubMed abstract). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24343188/

Thomas Babington Macaulay, Minute on Indian Education, February 2, 1835. Full text, Frances Pritchett, Columbia University. https://franpritchett.com/00generallinks/macaulay/txt_minute_education_1835.html

Government of India, Resolution of the Governor-General in Council, March 7, 1835, as reproduced in Charles Trevelyan, On the Education of the People of India, 1838, Chapter I. https://en.wikisource.org/wiki/On_the_Education_of_the_People_of_India/Chapter_1

U. Chandra, „Emergence of English and Urdu as Court Language,” Allahabad High Court. https://www.allahabadhighcourt.in/event/EmergenceEnglishUrduCourtLanguageUChandra.html

François Grin, „L’enseignement des langues étrangères comme politique publique,” Rapport n° 19, Haut Conseil de l’évaluation de l’école, September 2005. https://www.vie-publique.fr/files/rapport/pdf/054000678.pdf

Mehtabul Azam, Aimee Chin, and Nishith Prakash, „The Returns to English-Language Skills in India,” Economic Development and Cultural Change, Vol. 61, No. 2, pp. 335–367, 2013. https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/668277 · https://ideas.repec.org/a/ucp/ecdecc/doi10.1086-668277.html

Jacek Liwiński, „The wage premium from foreign language skills,” Empirica, Vol. 46, No. 4, pp. 691–711, November 2019. DOI: 10.1007/s10663-019-09459-0. https://link.springer.com/article/10.1007/s10663-019-09459-0

Natalie Victoria Wilmot, „Italian government wants to stop businesses using English — here’s why it’s the lingua franca of firms around the world,” The Conversation, 4 April 2023. https://theconversation.com/italian-government-wants-to-stop-businesses-using-english-heres-why-its-the-lingua-franca-of-firms-around-the-world-202312

W3Techs, „Usage Statistics of Content Languages for Websites,” October 2026. https://w3techs.com/technologies/overview/content_language

International Monetary Fund, World Economic Outlook, „GDP based on PPP” (China and United States), IMF DataMapper. https://www.imf.org/external/datamapper/api/v1/PPPGDP/CHN/USA

Roland Rajah and Ahmed Albayrak, „China versus America on global trade,” Lowy Institute, January 2025. https://interactives.lowyinstitute.org/features/china-versus-america-on-global-trade/

National Science Foundation / National Science Board, Science and Engineering Indicators 2018 (NSB-2018-1). https://ncses.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/

Modern Language Association, „Enrollments in Languages Other Than English in United States Institutions of Higher Education, Fall 2021,” MLA, November 2023. https://www.mla.org/content/download/191324/file/Enrollments-in-Languages-Other-Than-English-in-US-Institutions-of-Higher-Education-Fall-2021.pdf

U.S. Department of State, „Foreign Language Training” (Foreign Service Institute language categories). https://2021-2025.state.gov/foreign-language-training/

International Civil Aviation Organization, „Member States,” ICAO. https://www.icao.int/about-icao/member-states

Anna Gelpern, Sebastian Horn, Scott Morris, Brad Parks and Christoph Trebesch, „How China Lends: A Rare Look into 100 Debt Contracts with Foreign Governments,” AidData, Kiel Institute, Peterson Institute and Center for Global Development, March 2021. https://www.aiddata.org/publications/how-china-lends

US Government Accountability Office, „China: With Nearly All U.S. Confucius Institutes Closed, Some Schools Sought Alternative Language Support,” GAO-24-105981, October 2023. https://www.gao.gov/products/gao-24-105981

British Council, „English Language Day,” LearnEnglish. https://learnenglish.britishcouncil.org/free-resources/general/magazine-zone/english-language-day

Tatsuya Amano et al., „The manifold costs of being a non-native English speaker in science,” PLOS Biology, 2023. DOI: 10.1371/journal.pbio.3002184. https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371%2Fjournal.pbio.3002184

ADVERTISEMENT